۱۰ کشور جهان با بیشترین تعداد دریاچه؛ ۶۲ درصد دریاچه‌های دنیا در یک کشور!

دریاچه‌ها یکی از عناصر مهم طبیعت هستند و در شکل‌گیری اکوسیستم و حتی الگوهای آب‌وهوایی مناطق مختلف نقش دارند. مجموع دریاچه‌های جهان نیز آنقدر گسترده است که نمی‌توان تأثیر آن‌ها بر اقلیم زمین را نادیده گرفت. بر اساس یک مطالعه علمی، مجموع طول سواحل تمام دریاچه‌های جهان حدود چهار برابر طول خط ساحلی اقیانوس‌های زمین است. (WorldAtlas)

تغییرات اقلیمی نیز آینده بسیاری از این پهنه‌های آبی را تحت تأثیر قرار داده است. در برخی مناطق ممکن است دریاچه‌ها خشک شوند و در برخی دیگر، با تغییر شرایط محیطی، دریاچه‌های تازه‌ای شکل بگیرند. همین تغییرات، اهمیت شناسایی و پایش دریاچه‌های جهان را بیشتر کرده است.

این اعداد یک نکته جالب را نشان می‌دهند: فاصله کانادا با رتبه دوم بسیار زیاد است. روسیه با حدود ۲۰۱ هزار دریاچه در جایگاه دوم قرار دارد، درحالی‌که تعداد دریاچه‌های کانادا به حدود ۸۸۰ هزار مورد می‌رسد.

بیشترین تراکم دریاچه‌ها در بخش‌های شمالی نیمکره شمالی دیده می‌شود؛ مناطقی مانند شمال کانادا، اسکاندیناوی، روسیه و آلاسکا.

دلیل اصلی این تمرکز به گذشته زمین بازمی‌گردد. در آخرین عصر یخبندان، بخش‌های وسیعی از این مناطق زیر پوشش یخچال‌های عظیم قرار داشتند. با عقب‌نشینی یخچال‌ها در پایان این دوره، فرورفتگی‌ها و حوضه‌هایی در سطح زمین باقی ماند که بعدها با آب پر شدند و بسیاری از دریاچه‌های امروزی را شکل دادند.

البته دریاچه‌ها فقط در مناطق سردسیر و یخچالی شکل نگرفته‌اند. نواحی کوهستانی هیمالیا، رشته‌کوه راکی و آند نیز به‌دلیل فعالیت یخچال‌ها و فرایندهای زمین‌شناختی، تراکم بالایی از دریاچه‌ها دارند.

در مناطق پست و سیلابی نیز رودخانه‌های بزرگ می‌توانند در شکل‌گیری دریاچه‌های متعدد نقش داشته باشند. دشت‌های سیلابی آمازون در برزیل و رودخانه‌های ساحلی چین نمونه‌هایی از این مناطق هستند. دره ریفت آفریقا نیز به‌دلیل فعالیت‌های زمین‌ساختی، میزبان برخی دریاچه‌های عمیق و بزرگ جهان است.

کانادا با اختلاف بسیار زیاد در صدر فهرست قرار دارد. از مجموع حدود ۱٫۴۲ میلیون دریاچه جهان که مساحت آن‌ها حداقل ۰٫۱ کیلومتر مربع است، حدود ۶۲ درصد در کانادا قرار گرفته‌اند.

این تعداد عظیم دریاچه نقش مهمی در چرخه آب کانادا دارند، اما درباره بسیاری از آن‌ها اطلاعات چندانی در دست نیست. این موضوع در شرایط تغییرات اقلیمی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

با گرم‌تر شدن آب‌وهوا و سرعت گرفتن ذوب یخچال‌ها، برخی دریاچه‌های شمال کانادا ممکن است آب خود را از دست بدهند یا تغییر شکل دهند و در مقابل، پهنه‌های آبی جدیدی شکل بگیرند. بررسی دقیق این تغییرات به دانشمندان کمک می‌کند تأثیر تغییرات اقلیمی بر منابع آب و محیط‌زیست را بهتر درک کنند.

آمریکا در رتبه سوم فهرست کشورهای دارای بیشترین دریاچه قرار دارد و بخش قابل‌توجهی از این دریاچه‌ها در مناطق شمالی کشور واقع شده‌اند؛ مناطقی که در گذشته تحت تأثیر گسترده یخچال‌ها قرار داشتند.

در میان ایالت‌های آمریکا، آلاسکا با اختلاف زیادی بیشترین تعداد دریاچه را دارد. بسیاری از این دریاچه‌ها حتی نام مشخصی ندارند. در مقابل، مینه‌سوتا بیشترین تعداد دریاچه‌های نام‌گذاری‌شده را در میان ایالت‌های آمریکا دارد و به همین دلیل به سرزمین دریاچه‌ها نیز شهرت پیدا کرده است.

یکی از مهم‌ترین دریاچه‌های آلاسکا، دریاچه ایلیامنا در جنوب‌غربی این ایالت است که بزرگ‌ترین دریاچه آلاسکا محسوب می‌شود.

وقتی صحبت از کشورهای پر از دریاچه می‌شود، نام فنلاند معمولا یکی از نخستین گزینه‌ها است. این کشور حتی با لقب «سرزمین هزار دریاچه» شناخته می‌شود.

اما فنلاند در فهرست ۱۰ کشور دارای بیشترین تعداد دریاچه در پژوهش دانشگاه مک‌گیل قرار ندارد. دلیل این موضوع به یک نکته مهم برمی‌گردد: تعریف دریاچه و حداقل اندازه آن در مطالعات مختلف یکسان نیست.

در بسیاری از منابع، تعداد دریاچه‌های فنلاند حدود ۱۸۷٬۸۸۸ مورد اعلام می‌شود؛ اما این آمار شامل پهنه‌های آبی بسیار کوچک‌تر نیز می‌شود؛ حتی آبگیرهایی با مساحت بیش از ۵۰۰ مترمربع.

درحالی‌که مطالعه مورد بحث تنها دریاچه‌هایی با مساحت حداقل ۰٫۱ کیلومتر مربع، معادل ۱۰۰ هزار مترمربع را بررسی کرده است. بنابراین، بسیاری از آبگیرهایی که در شمارش فنلاند قرار می‌گیرند، در معیار این پژوهش اصلا دریاچه محسوب نشده‌اند.

به همین دلیل، نبودن فنلاند در میان ۱۰ کشور نخست این فهرست به این معنی نیست که این کشور دریاچه‌های کمی دارد؛ بلکه نشان می‌دهد شیوه تعریف و شمارش دریاچه‌ها می‌تواند نتیجه رتبه‌بندی را کاملا تغییر دهد.

شاید شمارش تعداد دریاچه‌های یک کشور در نگاه اول فقط یک آمار جغرافیایی به نظر برسد، اما این اطلاعات کاربردهای مهمی دارد.

دریاچه‌ها بخشی از چرخه آب، زیستگاه بسیاری از گونه‌های جانوری و گیاهی و عامل مؤثر بر شرایط اقلیمی مناطق اطراف خود هستند. تغییر سطح آب، خشک شدن دریاچه‌ها یا شکل‌گیری پهنه‌های آبی جدید می‌تواند پیامدهای زیست‌محیطی گسترده‌ای داشته باشد.

از طرف دیگر، تغییرات اقلیمی ممکن است سرعت این تحولات را افزایش دهد. به همین دلیل، داشتن تصویری دقیق از وضعیت فعلی دریاچه‌های جهان، نقطه شروعی برای مقایسه تغییرات آینده و بررسی اثرات آن‌ها بر محیط‌زیست است.

در میان تمام کشورهای جهان، کانادا همچنان با فاصله‌ای چشمگیر رکورددار تعداد دریاچه‌ها است؛ کشوری که به‌تنهایی بخش بزرگی از دریاچه‌های بزرگ جهان را در خود جای داده است.

بزرگترین اقیانوس‌های جهان کدامند؟

بزرگترین اقیانوس جهان کدام است؟ با پنج اقیانوس زمین، وسعت، ویژگی‌های منحصربه‌فرد و جایگاه هر یک در میان پهنه‌های آبی سیاره آشنا شوید.

مائده سمیع زاده

مطالعه '7