راز شهرهای ژاپن؛ چرا زندگی در آنها اینقدر راحت است؟
Unsplash
چه چیزی یک شهر را واقعا برای زندگی، آماده میکند؟ شاید پاسخ در آسمانخراشهای بلند، مراکز خرید عظیم یا جاذبههای مشهور آن نباشد؛ بلکه در جزئیات سادهای پنهان باشد که زندگی روزمره را روانتر میکنند.
شهری که بتوان در آن بدون خودرو به محل کار رفت، خریدهای روزانه را با پای پیاده انجام داد، فردی با ویلچر بتواند بدون مانع از ایستگاه قطار استفاده کند یا والدین بتوانند با کالسکه بهراحتی در خیابان حرکت کنند، شهری است که برای زندگی طراحی شده است. (BBC)
ژاپن نمونهای موفق از چنین رویکردی است. در رتبهبندی جهانی قابلیت زندگی در سال ۲۰۲۶، شهرهای توکیو و اوساکا در میان ۱۰ شهر برتر جهان قرار گرفتند؛ دستاوردی که تنها به زیرساختهای پیشرفته مربوط نمیشود، بلکه نتیجه مجموعهای از تصمیمهای کوچک اما هوشمندانه در طراحی شهری است.
در شهرهای ژاپن، هدف فقط ساختن خیابان و ساختمان نیست؛ بلکه ایجاد محیطی است که مردم در هر سن و با هر توانایی بتوانند در آن زندگی کنند.
۱. شهرها برای زندگی روزمره ساخته شدهاند، نه فقط رفتوآمد
یکی از مهمترین ویژگیهای شهرهای ژاپن، نزدیکی امکانات ضروری به محل زندگی مردم است. بسیاری از محلهها حول خیابانهای تجاری سنتی به نام شوتنگای (Shotengai) شکل گرفتهاند؛ خیابانهایی سرپوشیده که فروشگاههای کوچک، کافهها، درمانگاهها، سوپرمارکتها و کسبوکارهای محلی را در فاصلهای کوتاه کنار هم قرار میدهند.
در چنین محلههایی، خرید روزانه یک کار خستهکننده نیست؛ بلکه بخشی از زندگی اجتماعی مردم محسوب میشود. سالمندان، کودکان و خانوادهها میتوانند بدون نیاز به خودرو در همان محدوده رفتوآمد کنند و با صاحبان کسبوکارهای محلی ارتباط داشته باشند.
پاتریک لیدون، نویسنده مجموعه «The Possible City»، که پس از زندگی در آمریکا به اوساکا نقل مکان کرده است، میگوید خرید مواد غذایی در ژاپن برای او از یک وظیفه روزمره به تجربهای اجتماعی تبدیل شده است.
او توضیح میدهد که خیابانهای محلی ژاپن با بوی غذاهای تازه، مغازههای کوچک خانوادگی، دسترسی آسان به حملونقل عمومی و حس امنیت، ارتباط مردم با محله را تقویت میکنند.
در بسیاری از شهرهای ژاپن، خیابانها نیز بیشتر برای انسانها طراحی شدهاند تا خودروها. خودروهای کوچک، دوچرخهها و عابران پیاده در فضایی مشترک حرکت میکنند؛ رویکردی که باعث میشود خیابانها زندهتر و انسانیتر باشند.
۲. حملونقل عمومی برای همه طراحی شده است
یکی از شناختهشدهترین ویژگیهای شهرهای ژاپن، شبکه گسترده و دقیق حملونقل عمومی آنها است. قطارها و اتوبوسها نهتنها سریع و منظم هستند، بلکه برای گروههای مختلف جامعه نیز قابلاستفاده طراحی شدهاند.
توکیو با وجود جمعیت بسیار زیاد، شبکهای از خطوط ریلی دارد که میلیونها نفر را هر روز بدون نیاز به خودرو جابهجا میکند. برای بسیاری از ساکنان، داشتن خودرو ضرورتی ندارد؛ زیرا تقریبا هر نقطهای از شهر با حملونقل عمومی قابل دسترسی است.
یکی از نکات مهم در این زمینه، توجه ژاپن به دسترسپذیری است. پس از تصویب قانون «بدون مانع» در سال ۲۰۰۶، بسیاری از ایستگاههای پرتردد کشور به آسانسور، مسیرهای بدون پله و امکانات مناسب برای افراد دارای معلولیت مجهز شدند.
جاش گریسدیل، مدیر وبسایت Accessible Japan، میگوید طراحیهایی مانند رمپ و آسانسور فقط برای افراد کمتوان نیستند؛ والدینی که کالسکه دارند، سالمندان و مسافرانی که چمدان حمل میکنند نیز از همین امکانات بهره میبرند.
حتی مسیرهای برجسته زردرنگ روی پیادهروها برای کمک به افراد نابینا نیز نخستینبار در ژاپن طراحی شدند و بعدها در بسیاری از کشورهای جهان مورد استفاده قرار گرفتند.
۳. شهرها گذشته خود را حفظ میکنند
با وجود فناوری پیشرفته، ژاپن همیشه تلاش نمیکند همهچیز را با نمونههای جدید جایگزین کند. یکی از ویژگیهای شهرهای این کشور، حفظ پیوند میان گذشته و زندگی مدرن است.
در بسیاری از محلههای ژاپن، معابد قدیمی، درختان چندصدساله و ساختمانهای تاریخی در کنار برجهای مدرن و ایستگاههای پیشرفته باقی ماندهاند.
پاتریک لیدون معتقد است ژاپن برخلاف بسیاری از کشورها، تنها بهدلیل جدیدتر بودن یک فناوری، سیستمهای قدیمی را کنار نمیگذارد. اگر چیزی همچنان کارآمد باشد، دلیلی برای تغییر آن وجود ندارد.
این نگاه در طراحی شهری نیز دیده میشود. در برخی نقاط، زیرساختهای جدید بهجای حذف عناصر قدیمی، با آنها هماهنگ میشوند. نمونه مشهور آن درخت کافور ۷۰۰ سالهای است که از سقف ایستگاه راهآهن کایاشیما در نزدیکی اوساکا عبور کرده و همچنان حفظ شده است.
این رویکرد باعث شده است شهرهای ژاپن هویت خود را از دست ندهند و زندگی مدرن همچنان با خاطره تاریخی شهرها پیوند داشته باشد.
۴. فرهنگ احترام، مکمل طراحی شهری است
ساخت زیرساختهای مناسب تنها بخشی از موفقیت شهرهای ژاپن است؛ بخش دیگر به رفتار شهروندان مربوط میشود.
در شهرهای شلوغی مانند توکیو، میلیونها نفر هر روز در کنار یکدیگر زندگی میکنند، اما قوانین نانوشتهای مانند رعایت صف، سکوت در قطارها، حفظ پاکیزگی محیط عمومی و توجه به فضای دیگران، باعث میشود این تراکم جمعیتی قابلمدیریت باشد.
ماساتو کومینامی، مدیر یک هتل در توکیو، میگوید مردم ژاپن معمولا بهطور ناخودآگاه به این فکر میکنند که رفتارشان چه تأثیری بر دیگران دارد.
گریسدیل نیز معتقد است زیرساختهای شهری بدون همکاری مردم نمیتوانند بهتنهایی یک شهر را برای زیست جمعی، آماده کنند. به گفته او، احترام و ملاحظه اجتماعی بهاندازه آسانسورها، رمپها و سیستمهای حملونقل اهمیت دارند.
درس شهرهای ژاپن برای جهان
موفقیت شهرهای ژاپن حاصل یک تصمیم بزرگ یا یک فناوری خاص نیست؛ بلکه نتیجه مجموعهای از انتخابهای کوچک است: محلههایی که نیازهای روزمره را نزدیک نگه میدارند، حملونقل عمومی که برای همه قابل استفاده است، احترام به گذشته و فرهنگی که زندگی جمعی را آسانتر میکند.
شاید مهمترین درس ژاپن این باشد که یک شهر خوب الزاما شهری با بزرگترین ساختمانها یا پیشرفتهترین فناوریها نیست؛ بلکه شهری است که اصطکاکهای کوچک زندگی را کاهش میدهد.
در نهایت، کیفیت یک شهر را میتوان با یک پرسش ساده سنجید: آیا زندگی در آن برای مردم آسانتر شده است؟ شهرهای ژاپن نشان میدهند پاسخ این پرسش، اغلب در جزئیاتی نهفته است که شاید به چشم نیایند، اما هر روز زندگی میلیونها نفر را بهتر میکنند.
