تغییر الگوی سفر ایرانیان به سفرهای گروهی و اقساطی، کیش و دبی صفر سفر

پایان درگیری‌های نظامی، افزایش نرخ ارز و رشد هزینه‌های سفر باعث شده بسیاری از خانواده‌ها در برنامه‌ریزی سفرهای خود تجدیدنظر کنند. فعالان این صنعت معتقدند در چنین شرایطی، تورهای گروهی بیش از گذشته مورد استقبال قرار گرفته‌اند؛ زیرا هزینه‌های حمل‌ونقل، اقامت و برنامه‌ریزی را تا حد زیادی کاهش می‌دهند.

در سال‌های اخیر صنعت گردشگری ایران علاوه بر تورم، تحت تأثیر تنش‌های منطقه‌ای نیز قرار گرفته است. این شرایط تنها بازار گردشگری ایران را تحت فشار نگذاشته، بلکه بسیاری از مقاصد گردشگری در آسیا و اروپا نیز با کاهش تقاضا و رکود مواجه شده‌اند.

بررسی آمارهای منتشرشده نشان می‌دهد برخی شرکت‌های فعال در حوزه گردشگری از ابتدای درگیری‌ها تا حدود ۹۰ درصد افت فروش را تجربه کرده‌اند. از سوی دیگر، داده‌های منتشرشده از سوی جاباما نشان می‌دهد تعداد رزروهای نوروز ۱۴۰۵ که در بهمن ۱۴۰۴ ثبت شده بود، نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۲۵ درصد کاهش داشته است؛ کاهشی که پیش از آغاز جنگ ایران، اسرائیل و آمریکا رخ داده و عمدتاً ناشی از تورم، افزایش نرخ ارز و شرایط اقتصادی کشور بوده است.

جنگ ۱۲ روزه خرداد ۱۴۰۴ و سپس درگیری ۳۹ روزه، تأثیر مستقیمی بر وضعیت اقتصادی خانوارها گذاشت. افزایش شدید نرخ دلار و رشد تورم موجب شد هزینه‌های زندگی به شکل محسوسی افزایش پیدا کند و سفر برای بسیاری از خانواده‌ها از اولویت خارج شود.

همزمان، قیمت خدمات گردشگری نیز رشد چشمگیری داشت. بررسی نرخ بلیت هواپیما نشان می‌دهد قیمت برخی مسیرها نسبت به سال گذشته بین ۱۰۰ تا ۴۰۰ درصد افزایش یافته و حتی در مقایسه با ماه‌های قبل از جنگ نیز رشد قابل‌توجهی را تجربه کرده است.

نمونه‌ای از این تغییر قیمت‌ها مربوط به مسیر مشهد–تهران است؛ جایی که قیمت بلیت از حدود ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان در تیر ۱۴۰۴ به بیش از ۸ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان در تیر ۱۴۰۵ رسیده که معادل رشد ۲۸۴ درصدی است.

در مسیر تهران–مشهد نیز قیمت بلیت سیستمی از حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان در اسفند ۱۴۰۴ به بیش از ۶ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان در تیر ۱۴۰۵ افزایش یافته؛ یعنی رشدی نزدیک به ۱۵۰ درصد تنها طی چهار ماه!

این افزایش قیمت‌ها باعث شده حتی بسیاری از خانواده‌های طبقه متوسط نیز سفر را از برنامه‌های خود حذف یا به زمان دیگری موکول کنند. در مواردی نیز کیفیت سفر کاهش یافته و خانواده‌ها برای کنترل هزینه‌ها، اقامت در چادر، حذف رستوران و استفاده از تفریحات رایگان را جایگزین شیوه‌های معمول سفر کرده‌اند.

پیامدهای جنگ تنها به افزایش هزینه‌ها محدود نبود. بسته شدن حریم هوایی کشور در طول جنگ، آسیب دیدن برخی فرودگاه‌ها و کاهش تعداد پروازها حتی پس از بازگشایی آسمان ایران، سفرهای هوایی را با محدودیت جدی روبه‌رو کرد.

از سوی دیگر، کمبود بنزین آزاد در برخی جایگاه‌های سوخت، سفرهای جاده‌ای را نیز دشوارتر ساخت. مجموعه این عوامل موجب شد حتی افرادی که از نظر مالی توان سفر داشتند نیز برنامه‌های خود را به تعویق بیندازند.

استقبال بیشتر از تورهای گروهی

در چنین شرایطی، رفتار مسافران نیز تغییر کرده است. بسیاری از افراد به جای برنامه‌ریزی مستقل، ترجیح می‌دهند از تورهای خیلی ارزان، تورهای اقساطی و تورهای گروهی استفاده کنند.

به گفته کایت، مارکت‌پلیس تورهای گروهی، در هفته‌های پس از آتش‌بس میزان تقاضا برای تورهای داخلی گروهی و اقساطی نسبت به گذشته رشد محسوسی داشته است. فعالان گردشگری معتقدند کاهش هزینه‌های سفر، دسترسی ساده‌تر به حمل‌ونقل، حذف بخشی از دغدغه‌های برنامه‌ریزی و محدود شدن برخی مقاصد گردشگری از مهم‌ترین دلایل این تغییر رفتار بوده است.

بررسی بازار نیز نشان می‌دهد اختلاف هزینه میان سفرهای انفرادی و تورهای گروهی در بسیاری از مسیرهای داخلی قابل توجه است و همین موضوع باعث شده بسیاری از مسافران گزینه دوم را انتخاب کنند.

گزارش سالانه 1404 گروه اسنپ نیز نشان از رشد 104 درصدی اسنپ پی دارد که نشان می‌دهد مردم در سطوح مختلف و هزینه‌ها به شکل محسوسی تمایل به خرید اقساطی دارند.

بر اساس آمار فروش و درخواست‌های ثبت‌شده در کایت، در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ تورهای شمال کشور، به‌ویژه تور ماسال، همچنین تورهای رفتینگ و تور کردستان بیشترین میزان استقبال را داشته‌اند.

طبق این آمار، میزان تقاضا برای تورهای گروهی داخلی نسبت به مدت مشابه سال قبل حداقل ۵۰ درصد افزایش یافته است.

همچنین نسبت تعداد درخواست تور به صورت اقساطی نسبت به تور نقدی نسبت به سال گذشته حداقل 50 درصد رشد داشته است.

در مقابل، بازار برخی مقاصد دیگر با افت محسوسی همراه بوده است. تور کیش که در سال‌های گذشته یکی از محبوب‌ترین مقاصد داخلی محسوب می‌شد، تقریباً متوقف شده و تور استانبول نیز با کاهش حداقل ۸۰ درصدی درخواست و فروش مواجه شده است.

تور دبی نیز با توجه به توقف اعطای ویزای دبی به ایرانیان و نبود پرواز و ریسک سفر، کاملا متوقف شده و هیچ سفر توریستی به این مقصد انجام نمی‌شود.

در نظر داشته باشید این آمار مربوط به فصل بهار است و با تغییر فصل، مقاصد پرتقاضا نیز تغییر خواهند کرد؛ به‌عنوان مثال در حوزه تورهای گروهی، در پاییز معمولاً تور کویر سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص می‌دهند.

کارشناسان گردشگری معتقدند افزایش استقبال از تورهای طبیعت گردی داخلی و تورهای اقساطی تنها یک واکنش مقطعی به شرایط جنگ نیست، بلکه می‌تواند آغاز تغییری در الگوی سفر ایرانیان باشد.

با افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، اقامت و خدمات گردشگری، سفرهای انفرادی برای بخش قابل توجهی از جامعه دیگر صرفه اقتصادی ندارند. در مقابل، تورهای گروهی با تجمیع هزینه‌ها، قیمت نهایی را کاهش داده و امکان برنامه‌ریزی آسان‌تر را برای مسافران فراهم می‌کنند.

در این میان، مارکت‌پلیس‌هایی مانند کایت، سفر مارکت و لست سکند با فراهم کردن امکان مقایسه قیمت، کیفیت خدمات و برنامه سفر تورهای مختلف، نقش مهمی در انتخاب مسافران ایفا می‌کنند.

به باور فعالان این صنعت، تا زمانی که بازار ارز، سوخت و حمل‌ونقل هوایی به ثبات نرسد، احتمالاً گرایش به تورهای گروهی داخلی و تورهای اقساطی همچنان ادامه خواهد داشت و این بخش سهم بیشتری از بازار گردشگری ایران را به خود اختصاص خواهد داد.