فرهنگ مردم عمان؛ آیین‌ها، پوشش سنتی و غذاهای اصیل

پیوند دیرینه این سرزمین با دریا، مسیرهای تجاری اقیانوس هند و هم‌جواری با تمدن‌های مختلف، فرهنگی چند لایه و در عین حال منسجم را پدید آورده است. فرهنگ مردم عمان نه‌تنها در آیین‌ها و باورها، بلکه در معماری، موسیقی، پوشش و حتی شیوه مهمان‌نوازی آن‌ها بازتاب یافته است.

جغرافیای عمان، از سواحل دریای عرب تا کوه‌های حجر، نقشی اساسی در شکل‌گیری ساختار اجتماعی این کشور داشته است. بازرگانان عمانی در گذشته با شرق آفریقا، هند و ایران مراوده داشتند و همین ارتباطات، عناصر فرهنگی متنوعی را وارد زندگی مردم کردند. با این حال جامعه عمانی توانسته میان تأثیرات بیرونی و سنت‌های بومی تعادل برقرار کند.

پایتخت این کشور، مسقط، نمونه‌ای از همین پیوند میان سنت و مدرنیته است؛ شهری که در کنار خیابان‌های مدرن و ساختمان‌های امروزی، بازارهای سنتی و مساجد تاریخی را نیز در خود جای داده است. در چنین فضایی نشانه‌های فرهنگ بومی همچنان حضوری پررنگ دارند.

موسیقی و رقص در عمان جایگاهی فراتر از سرگرمی دارند و بخشی از آیین‌های اجتماعی و ملی به شمار می‌روند. گروه‌هایی از مردان با لباس‌های سنتی در جشن‌های عروسی، اعیاد مذهبی و مراسم رسمی گرد هم می‌آیند و با اجرای حرکات هماهنگ، تاریخ و هویت جمعی خود را بازگو می‌کنند.

یکی از شناخته‌شده‌ترین رقص‌های سنتی عمان "رزحه" است؛ آیینی نمایشی که در آن اشعار حماسی با ضرب‌آهنگ طبل و حرکت شمشیرها همراه می‌شود. این مراسم نمادی از همبستگی قبیله‌ای و روحیه مقاومت در گذشته‌های دور بوده است. رقص‌های دیگری نیز در مناطق ساحلی و کوهستانی اجرا می‌شوند که هر یک بازتابی از سبک زندگی همان ناحیه‌اند.

پوشش سنتی یکی از شاخص‌ترین جلوه‌های هویت عمانی است. مردان معمولا دشداشه سفید یا روشن بر تن دارند که با عمامه یا کلاه سنتی همراه می‌شود. زنان نیز لباس‌هایی بلند و رنگارنگ با سوزن‌دوزی‌های محلی می‌پوشند که بسته به منطقه، طرح و جزئیات متفاوتی دارد.

در این چارچوب موضوع حجاب در کشور عمان نیز بخشی از ساختار اجتماعی و فرهنگی جامعه به شمار می‌رود. هرچند عمان در مقایسه با برخی کشورهای منطقه رویکردی معتدل‌تر دارد؛ اما احترام به عرف پوشش در فضاهای عمومی و مذهبی همچنان مورد توجه است. این موضوع نشان می‌دهد که چگونه سنت، مذهب و حضور گردشگران خارجی در کنار یکدیگر به تعادلی اجتماعی رسیده‌اند.

مهمان‌نوازی یکی از شاخص‌ترین ویژگی‌های جامعه عمانی است. استقبال گرم از میهمانان، احترام به بزرگ‌ترها و پایبندی به سنت‌های قبیله‌ای، همچنان در ساختار اجتماعی این کشور دیده می‌شود. خانواده نقش محوری در زندگی افراد دارد و بسیاری از تصمیم‌های مهم در چارچوب خانواده گرفته می‌شود.

دسترسی آسان به وسایل حمل‌ونقل برای گردشگرانی که قصد دارند شهرهای مختلف عمان را از نزدیک تجربه کنند، اهمیت دارد. استفاده از خدمات اجاره خودرو در عمان این امکان را فراهم می‌کند که سفر در این کشور با انعطاف بیشتری انجام شود و بازدید از مناطق کوهستانی، سواحل بکر و روستاهای سنتی ساده‌تر باشد.

آشپزی عمانی ترکیبی از ذائقه عربی، هندی و آفریقایی است. استفاده از ادویه‌های معطر، برنج، خرما و ماهی در بسیاری از غذاها دیده می‌شود. شوا یکی از معروف‌ترین غذاهای سنتی عمان است که گوشت آن پس از طعم‌دار شدن، ساعت‌ها در تنورهای زیرزمینی پخته می‌شود و اغلب در مناسبت‌های ویژه سرو می‌شود.

غذاهای دریایی در شهرهای ساحلی جایگاه ویژه‌ای دارند؛ ماهی کبابی با ادویه‌های محلی و برنج معطر از خوراک‌های رایج این مناطق است. قهوه عمانی نیز که با هل و گاهی زعفران دم می‌شود، بخشی جدایی‌ناپذیر از آیین مهمان‌نوازی مردم این کشور به شمار می‌رود و معمولا همراه با خرما سرو می‌شود.

دین اسلام بخش مهمی از هویت اجتماعی عمان را تشکیل می‌دهد و در بسیاری از آیین‌ها و مناسبت‌ها حضور دارد. با این حال عمان به اعتدال و مدارا شناخته می‌شود و همین رویکرد فضای اجتماعی آرام و باثباتی را در این کشور ایجاد کرده است. 

مساجد تاریخی از جمله مسجد جامع سلطان قابوس در مسقط، نمونه‌ای از اهمیت مذهب در معماری و زندگی عمومی مردم عمان هستند. در کنار باورهای مذهبی، آیین‌های ملی و جشن‌های سنتی نیز در طول سال برگزار می‌شوند که فرصتی برای نمایش هنرهای بومی، موسیقی و صنایع دستی فراهم می‌آورد.

فرهنگ مردم عمان مجموعه‌ای از سنت‌های ریشه‌دار، آیین‌های نمایشی، پوشش‌های اصیل و غذاهای متنوع است که در بستر تاریخ و جغرافیای این سرزمین شکل گرفته‌اند. این فرهنگ در عین پایبندی به گذشته، توانسته خود را با تحولات دنیای معاصر نیز هماهنگ کند و تصویری متعادل از سنت و مدرنیته ارائه دهد.

به نظر شما کدام جلوه از فرهنگ مردم عمان از جمله رقص‌های آیینی، پوشش سنتی یا طعم‌های محلی بیش از همه بازتاب‌دهنده هویت این کشور است؟