درخواست کمک مالی برای تفسیر اشعار گنجور با هوش مصنوعی، به پروژهای بزرگ برای بازخوانی بیش از ۱٫۶ میلیون بیت تبدیل شد.
همهچیز با یک پست در شبکه اجتماعی ایکس شروع شد؛ درخواست ساده یک برنامهنویس برای دریافت ۲ تا ۳ هزار دلار اعتبار هوش مصنوعی تا بتواند تمام اشعار گنجور را با کمک مدل Claude Opus 5.5 تفسیر کند. او در این پیام نوشت حدود دوسوم معانی فعلی اشعار گنجور اشتباه یا ناقص هستند و میتوان با کمک یک مدل قدرتمندتر، این گنجینه ادبی را دوباره تفسیر کرد.
این درخواست برخلاف انتظار با استقبال کاربران مواجه شد. تنها یک روز پس از انتشار پست، پیشنهادهایی برای تأمین اعتبار هوش مصنوعی به دست سازنده پروژه رسید. چند مجموعه نیز اعتبار استفاده از پلتفرمهای هوش مصنوعی خود را در اختیار او گذاشتند تا ایدهای که ابتدا فقط یک آرزو به نظر میرسید، به مرحله اجرا برسد.
البته انتخاب مدل مناسب به همین سادگی نبود. سازنده پروژه برای ارزیابی توانایی مدلهای مختلف، آنها را با سؤالات کنکور علوم انسانی ایران به چالش کشید. در این آزمون، مدل Claude Opus 5.5 با سطح استدلال متوسط توانست به ۹۰ درصد سؤالات ادبیات فارسی پاسخ درست دهد و در نهایت برای تفسیر اشعار انتخاب شد.
در ادامه، این مدل با در نظر گرفتن نام شاعر، عنوان اثر، بخش مربوط به شعر و ابیات پیرامونی، معانی تازهای برای اشعار تولید کرد. اهمیت این روش در آن بود که هوش مصنوعی میتوانست ارتباط میان ابیات و داستان کلی شعر را هم درک کند؛ موضوعی که در تفسیرهای قبلی مشکلات زیادی ایجاد کرده بود.
این پروژه در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ به نتیجه رسید و معانی بیش از ۱٫۶ میلیون بیت از آثار ۲۴۵ شاعر، از رودکی تا شهریار، بازنویسی شد. این فرایند در مجموع ۵۶۶ میلیون توکن مصرف کرد. برای سنجش کیفیت خروجیها نیز ۵۰۰ بیت بهصورت تصادفی بررسی شدند که در ۸۳ درصد موارد، تفسیرهای جدید بهتر از نسخههای قبلی بودند.
حالا سازنده پروژه امیدوار است توضیحات تازه به پایگاه داده اصلی گنجور اضافه شوند. او همچنین قصد دارد از این اطلاعات برای توسعه Ganjoorjoor استفاده کند؛ موتور جستوجویی که بهجای پیدا کردن شعر براساس کلمات، مفهوم و معنای موردنظر مخاطب را تشخیص میدهد.