در ارتفاعات کاستاریکا، جنگلی میان ابرها شکل گرفته که اکنون با تغییری نگران‌کننده روبه‌رو شده است.
به نقل از بی‌بی‌سی، جنگل ابری مونته‌ورده در کاستاریکا یکی از شگفت‌انگیزترین زیست‌بوم‌های جهان است؛ منطقه‌ای پوشیده از مه که هزاران گونه گیاهی و جانوری را در خود جای داده است. اما تغییرات اقلیمی ارتفاع ابرها را افزایش داده و این جنگل را با تهدیدی جدی روبه‌رو کرده است: کمبود رطوبتی که حیات بسیاری از ساکنانش به آن وابسته است.
جنگلی که از مه تغذیه می‌کند
جنگل‌های ابری نوعی جنگل بارانی هستند که بیشتر اوقات در مه و ابر فرو می‌روند. این جنگل‌ها معمولا در ارتفاعات مناطق گرمسیری و نزدیک اقیانوس شکل می‌گیرند؛ جایی که بادهای مرطوب، بخار آب را به دامنه کوه‌ها می‌رسانند و با سردشدن هوا، قطره‌های ریز مه پدید می‌آیند.
این زیست‌بوم‌ها فقط حدود ۰٫۴ درصد از سطح خشکی زمین را پوشش می‌دهند، اما زیستگاه نزدیک به ۱۵ درصد از گونه‌های پرندگان، پستانداران، دوزیستان و سرخس‌های درختی جهان هستند.
در مونته‌ورده بیش از ۴۰۰ گونه پرنده زندگی می‌کنند؛ از جمله زنگوله‌بال سه‌ریسمانی و ماناکین دم‌دراز. تنبل‌ها، میمون‌های عنکبوتی، جگوارها و پوماها نیز در میان درختانی رفت‌وآمد می‌کنند که سطح شاخه‌هایشان را گیاهان پوشانده‌اند.
یکی از ویژگی‌های مهم این جنگل، گیاهان هوازی هستند؛ گیاهانی مانند ارکیده، خزه، سرخس و بروملیاد که روی تنه و شاخه درختان رشد می‌کنند و برای دریافت آب و مواد مغذی به رطوبت مه وابسته‌اند. تنها در مونته‌ورده حدود ۴۵۰ گونه ارکیده وجود دارد.
افزایش ارتفاع ابرها چه پیامدی دارد؟
دانشمندان پدیده‌ای را با عنوان «فرضیه بالارفتن پایه ابر» بررسی می‌کنند. بر اساس این فرضیه، افزایش دمای ناشی از تغییرات اقلیمی باعث می‌شود ابرها در ارتفاع بیشتری شکل بگیرند و دیگر مانند گذشته دامنه و قله کوه‌ها را در بر نگیرند.
آلن پاوندز، پژوهشگر منطقه حفاظت‌شده جنگل ابری مونته‌ورده، از دهه ۱۹۷۰ میزان رطوبت این منطقه را بررسی کرده است. داده‌های او نشان می‌دهد تعداد روزهای بدون بارش از کمتر از ۲۵ روز در سال طی دهه ۱۹۷۰، به ۵۹ روز در دهه ۱۹۹۰ رسیده است. تحلیل اولیه او برای سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ نیز میانگین ۱۱۹ روز بدون بارش در سال را نشان می‌دهد.
به گفته پاوندز، هنوز کاهش مجموع بارندگی سالانه تأیید نشده، اما تفاوت میان روزهای خشک و مرطوب بیشتر شده است؛ روزهای مرطوب باران بیشتری دارند و روزهای خشک، خشک‌تر شده‌اند.
وزغ طلایی؛ نشانه‌ای از آنچه ممکن است از دست برود
جنگل مونته‌ورده پیش‌تر نیز شاهد ناپدیدشدن یکی از گونه‌های منحصربه‌فرد خود بوده است. وزغ طلایی که فقط در محدوده کوچکی از این جنگل زندگی می‌کرد، در اواخر دهه ۱۹۸۰ ناپدید شد و اکنون آن را منقرض‌شده می‌دانند.
در سال ۱۹۸۷ بیش از هزار وزغ طلایی در حال جفت‌گیری مشاهده شدند؛ اما دو سال بعد پژوهشگران فقط یک نر پیدا کردند و در سال بعد هیچ نمونه‌ای ندیدند. تغییرات اقلیمی، قارچی مرگ‌بار و پدیده ال‌نینوی قوی از عوامل احتمالی نابودی این گونه به شمار می‌روند.
اکنون گونه‌های مناطق کم‌ارتفاع نیز به‌تدریج وارد جنگل ابری می‌شوند. ورود پرندگانی مانند توکان منقارکیل‌دار و مارهای سمی، می‌تواند تعادل زیستی منطقه را برهم بزند و برای گونه‌های بومی مانند کوتزال درخشان، تهدید ایجاد کند.
تلاش برای حفظ جنگل
پژوهشگران برای بررسی پیامدهای کاهش گیاهان هوازی، درختانی را از این گیاهان پاک‌سازی کرده‌اند و تغییرات دما، رطوبت، سرعت باد و جریان شیره گیاهی آن‌ها را با درختان دست‌نخورده مقایسه می‌کنند. هدف این است که پیش از وقوع تغییرات گسترده، پیامدهای احتمالی آن‌ها برای کل جنگل مشخص شود.
در کنار پژوهش‌های علمی، ساکنان مونته‌ورده نیز برای حفاظت از زیست‌بوم منطقه تلاش می‌کنند. ایجاد مسیرهای طبیعی میان جنگل‌های حفاظت‌شده، کاشت گونه‌های بومی و توزیع سالانه حدود ۱۰ هزار نهال میان مردم از جمله این اقدامات است. این مسیرها به جانوران امکان جابه‌جایی می‌دهند و به کشاورزان نیز در برابر بادهای شدید کمک می‌کنند.
بااین‌حال، گسترش گردشگری و ساخت هتل‌ها در زمین‌های جنگلی، نگرانی‌هایی درباره آینده منطقه ایجاد کرده است. دانشمندان هنوز نمی‌دانند مونته‌ورده در صورت ادامه تغییرات اقلیمی به چه زیست‌بومی تبدیل خواهد شد؛ اما روشن است که حفظ پیوستگی جنگل‌ها و جلوگیری از تخریب زیستگاه‌ها برای بقای گونه‌های بومی اهمیت زیادی دارد.