چرا جذب میلیون‌ها گردشگر دیگر نشانه موفقیت یک کشور نیست؟

به نقل از یورونیوز، برای سال‌ها، بسیاری از سازمان‌های گردشگری افزایش شمار مسافران را مهم‌ترین نشانه موفقیت می‌دانستند. در این رویکرد، مدت اقامت گردشگران و میزان هزینه‌کرد آن‌ها اهمیت کمتری داشت و هدف اصلی، ثبت آمار ورود بیشتر در هر سال بود.

اما پیامدهای گردشگری بی‌رویه، از بیرون‌ راندن ساکنان محلی از محله‌های خود به‌دلیل گسترش اقامتگاه‌های کوتاه‌مدت تا فشار بر منابع طبیعی و اختلال‌های ناشی از موج‌های گرمای شدید و آتش‌سوزی‌ها، توجه به گردشگری پایدار را افزایش داده است. حالا پرسش فقط این نیست که یک کشور چند گردشگر جذب می‌کند؛ بلکه باید دید این صنعت چه سهمی در اقتصاد و اشتغال دارد و چه هزینه‌ای برای محیط‌زیست و جوامع محلی ایجاد می‌کند.

شورای جهانی سفر و گردشگری به‌تازگی مجموعه‌ای از شاخص‌ها با عنوان «قدرت، کارایی و فرصت» (PEO) معرفی کرده است. این شاخص‌ها عملکرد کشورها را از سه جنبه بررسی می‌کنند: ابعاد اقتصادی گردشگری، میزان بهره‌وری زیست‌محیطی و فرصت‌هایی که این صنعت برای توسعه اجتماعی و اشتغال فراهم می‌کند.

گلوریا گوارا، رئیس و مدیرعامل شورای جهانی سفر و گردشگری، می‌گوید این شاخص‌ها دیدگاهی جامع‌تر درباره تأثیر گردشگری ارائه می‌دهند. به‌گفته او، با گسترش این صنعت باید کیفیت رشد را در کنار کمیت آن سنجید. بررسی هم‌زمان سهم اقتصادی، کارایی محیط‌زیستی و فرصت‌های شغلی می‌تواند به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر و رشد پایدار کمک کند و نقش گردشگری را در ایجاد فرصت برای زنان و جوانان نیز نشان دهد.

شاخص قدرت، ابعاد اقتصادی و اندازه صنعت گردشگری را در هر کشور بررسی می‌کند. این شاخص سه مؤلفه اصلی دارد: گستردگی فعالیت‌های گردشگری، سهم این صنعت در اشتغال و میزان سرمایه‌گذاری در بخش گردشگری.

بر اساس این معیار، ۱۰ کشور نخست عبارت‌اند از ایالات متحده آمریکا، چین، هند، آلمان، فرانسه، بریتانیا، ژاپن، مکزیک، اسپانیا و عربستان سعودی. این فهرست کشورهایی را نشان می‌دهد که صنعت گردشگری آن‌ها از نظر مقیاس فعالیت، اشتغال و سرمایه‌گذاری جایگاه برجسته‌ای دارد.

شاخص کارایی محیط‌زیستی بررسی می‌کند که گردشگری در ازای فعالیت اقتصادی خود چه میزان منابع مصرف می‌کند و چه فشاری بر محیط‌زیست وارد می‌آورد. میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای، استفاده از انرژی کم‌کربن، مصرف آب، آلودگی هوا و مصرف مواد از جمله معیارهای این بخش هستند.

در این شاخص، عملکرد کشورها با توجه به میزان فعالیت اقتصادی گردشگری سنجیده می‌شود؛ بنابراین صرفا مقدار آلودگی یا مصرف منابع ملاک نیست، بلکه نسبت این پیامدها به ارزش اقتصادی ایجادشده نیز اهمیت دارد.

در میان اقتصادهای پردرآمد، سوئد بالاترین جایگاه را به دست آورده است. کاستاریکا نیز در گروه اقتصادهای با درآمد متوسط رو به بالا در رتبه نخست قرار دارد. این نتایج نشان می‌دهند که ارزیابی گردشگری فقط به اندازه صنعت و درآمد آن محدود نمی‌شود و میزان استفاده از منابع و آثار محیط‌زیستی فعالیت‌ها را هم در نظر می‌گیرد.

سومین بخش این مجموعه، شاخص فرصت است که سهم گردشگری در توسعه اجتماعی را بررسی می‌کند. رشد اشتغال در این صنعت، فرصت‌های شغلی جوانان و میزان اشتغال زنان از معیارهای اصلی این شاخص هستند.

رتبه نخست این بخش در میان اقتصادهای پردرآمد به کرواسی رسیده است. مالدیو در گروه اقتصادهای با درآمد متوسط رو به بالا، السالوادور در گروه اقتصادهای با درآمد متوسط رو به پایین و گامبیا در میان اقتصادهای کم‌درآمد جایگاه نخست را دارند.

شورای جهانی سفر و گردشگری در توضیح این شاخص به کشورهایی مانند مالدیو، گرانادا و بلیز اشاره می‌کند که گردشگری سهم چشمگیری از اشتغال ملی آن‌ها را پشتیبانی می‌کند. چنین کشورهایی نشان می‌دهند که اهمیت گردشگری فقط به درآمد مستقیم آن محدود نمی‌شود و این صنعت می‌تواند بخش بزرگی از فرصت‌های شغلی جامعه را نیز فراهم کند.

شورای جهانی سفر و گردشگری و مؤسسه آکسفورد اکونومیکس این شاخص‌ها را با همکاری یکدیگر تدوین کرده‌اند. در مجموع، ۱۸۴ کشور در ارزیابی آن‌ها قرار گرفته‌اند.

این مجموعه به‌جای تکیه بر یک معیار واحد، سه بُعد متفاوت گردشگری را کنار هم قرار می‌دهد: اندازه اقتصادی صنعت، میزان کارایی آن در استفاده از منابع و فرصت‌هایی که برای جامعه ایجاد می‌کند. به این ترتیب، کشورها می‌توانند عملکرد گردشگری خود را از جنبه‌های گوناگون بررسی کنند و تصویری گسترده‌تر از دستاوردها و پیامدهای این صنعت به دست آورند.