کشف چوب‌های ۱۰٬۵۰۰ ساله در دریاچه‌ای در آلمان؛ نشانه‌ای از حضور انسان‌های پیشاتاریخی

به نقل از هریتیج دیلی، باستان‌شناسان در زیر آب‌های دریاچه آرندزی در ایالت زاکسن-آنهالت آلمان، بقایای چوبی دست‌کاری‌شده، ابزارهای سنگی و استخوان حیوانات را کشف کرده‌اند که قدمت آن‌ها به حدود ۱۰۵۰۰ سال پیش می‌رسد. این یافته‌ها نشان می‌دهند انسان‌های پیشاتاریخی در گذشته در ساحل این دریاچه فعالیت می‌کردند؛ بااین‌حال، هنوز نمی‌توان با قطعیت از وجود یک سکونتگاه دائمی در این منطقه سخن گفت.

این آثار در عمق حدود ۲۰ متری سطح دریاچه آرندزی پیدا شده‌اند؛ جایی که باستان‌شناسان زیر آب در حال بررسی چشم‌اندازهای پیشاتاریخی مدفون‌شده هستند. پژوهشگران اداره دولتی مدیریت میراث و باستان‌شناسی زاکسن-آنهالت، در جریان بررسی‌های بهار ۲۰۲۶ به این محوطه رسیدند.

مارسل وایس، باستان‌شناس این پروژه، می‌گوید یافته‌ها شامل قطعات بزرگ و کوچک چوب دست‌کاری‌شده، ابزارهای سنگی و استخوان حیوانات مرتبط با فعالیت‌های شکار هستند.

یکی از مهم‌ترین آثار کشف‌شده، تیرکی چوبی به طول حدود ۱٫۶ متر است که نشانه‌های واضحی از قطع درخت و تراش‌دادن چوب را حفظ کرده است. باستان‌شناسان همچنین تخته‌های چوبی شکافته‌شده‌ای با طول حداکثر ۱٫۳ متر پیدا کرده‌اند.

پژوهشگران احتمال می‌دهند این چوب‌ها بخشی از یک سازه ساخته‌شده به دست انسان، شاید حتی کلبه‌ای کوچک، بوده باشند. بااین‌حال، هنوز نقشه یا شواهد دیگری برای اثبات ارتباط این قطعات با یک ساختمان در دست نیست.

با وجود اهمیت کشف، باستان‌شناسان هنوز نمی‌توانند محوطه آرندزی را یک سکونتگاه دائمی معرفی کنند. یافته‌ها فقط نشان می‌دهند انسان‌های دوره میان‌سنگی در ساحل باستانی دریاچه حضور داشته‌اند و قطعات چوبی بزرگی را در آنجا برش داده یا شکل داده‌اند. برای مشخص‌شدن ماهیت و مدت فعالیت آن‌ها، به بررسی‌های بیشتری نیاز است.

حدود ۱۰٬۵۰۰ سال پیش، جوامع اروپای مرکزی برای تأمین غذا به شکار، ماهیگیری و گردآوری گیاهان و دیگر منابع طبیعی وابسته بودند و هنوز کشاورزی نقش اصلی را در زندگی آن‌ها نداشت. حتی اگر پژوهش‌های بعدی وجود سازه‌ای در آرندزی را تأیید کنند، این موضوع لزوما به معنای سکونت دائمی انسان‌ها در آن منطقه نیست.

گروه‌های شکارچی و گردآورنده می‌توانستند در محل اردوگاه‌های موقت یا مکان‌هایی که در فصل‌های مشخص دوباره به آن‌ها بازمی‌گشتند، سازه‌های نسبتا بزرگی بسازند. بنابراین، اهمیت اصلی کشف آرندزی در حال حاضر به حفظ کم‌نظیر چوب‌های دست‌کاری‌شده از دوره میان‌سنگی مربوط می‌شود.

آثار معماری و سازه‌های متعلق به دوره میان‌سنگی معمولا به‌صورت مستقیم باقی نمی‌مانند. باستان‌شناسان اغلب آن‌ها را از روی نشانه‌هایی غیرمستقیم، مانند حفره‌های به‌جامانده از تیرک‌ها یا تغییر رنگ خاک، شناسایی می‌کنند. اما محیط اشباع از آب دریاچه آرندزی توانسته خود چوب‌ها را همراه با آثار ابزارهای پیشاتاریخی حفظ کند.

ویژگی زمین‌شناختی دریاچه در این اتفاق نقش مهمی داشته است. در زیر بستر آرندزی یک گنبد نمکی قرار دارد که باعث شده بخش‌هایی از کف دریاچه به‌تدریج فرونشست کنند. در نتیجه، بخش‌هایی از ساحل باستانی زیر آب رفته‌اند. پس از آن، رسوبات روی بقایای باستانی را پوشانده‌اند و شرایطی به وجود آورده‌اند که مواد آلی مانند چوب برای هزاران سال باقی بمانند.

آرندزی پیش‌تر نیز آثار باستانی متعلق به دوره‌های مختلف را در خود حفظ کرده بود؛ از جمله سازه‌های ماهیگیری متعلق به عصر نوسنگی و شناورهای چوبی قرون وسطایی.

پژوهشگران اکنون با استفاده از تجهیزات زیرآبی، چشم‌انداز پیشاتاریخی دریاچه را با جزئیات بیشتری بررسی می‌کنند. یک وسیله هدایت‌پذیر از راه دور که با همکاری پژوهشگران مؤسسه فرانهوفر در ایلمناو به کار گرفته شده، تصاویر سونار با وضوح بالایی از خط ساحلی قدیمی ثبت کرده است.

این تصاویر به باستان‌شناسان کمک می‌کنند بخش‌های مهم محوطه را شناسایی کنند و برای غواصی‌های بعدی برنامه دقیق‌تری داشته باشند.

پژوهشگران همچنین قصد دارند تحلیل‌های علمی بیشتری روی چوب‌های کشف‌شده انجام دهند. یکی از روش‌های موردنظر آن‌ها گاه‌شماری درختی است؛ روشی که با بررسی حلقه‌های رشد درختان، به تعیین سن چوب کمک می‌کند. البته تعیین قدمت چنین نمونه‌های قدیمی دشوار است، زیرا مواد مرجع کافی برای مقایسه وجود ندارد.

قرار است ساختار داخلی چوب‌ها را نیز با تصویربرداری تشدید مغناطیسی در شهر هاله بررسی کنند. غواصی‌های بعدی هم با هدف مشخص‌کردن گستره آثار باستانی و ارتباط احتمالی میان قطعات چوبی انجام می‌شوند.

کشف دریاچه آرندزی شواهد ارزشمندی از حضور انسان‌ها در ساحل باستانی این منطقه در دوره میان‌سنگی به دست داده است؛ اما هنوز مشخص نیست تیرک‌ها و تخته‌های چوبی به یک کلبه، سازه‌ای با کاربرد دیگر یا فعالیت‌های جداگانه تعلق داشته‌اند.

پژوهش‌های آینده باید نشان دهند این قطعات چه ارتباطی با یکدیگر داشته‌اند و انسان‌های آن دوره دقیقا چه استفاده‌ای از آن‌ها می‌کردند. تا آن زمان، وجود آثار فعالیت انسان‌های پیشاتاریخی در این منطقه تأیید شده است، اما فرضیه سکونتگاه دائمی همچنان اثبات‌نشده باقی می‌ماند.