هشت قرص نان از عصر برنز پس از ۵ هزار سال از زیر خاک بیرون آمدند

به نقل از هریتیج دیلی، باستان‌شناسان در محوطه باستانی تپه سیت‌اومر (Seyitömer Mound) در ترکیه، هشت قرص نان متعلق به حدود ۵ هزار سال پیش کشف کرده‌اند. آتش‌سوزی بزرگی که زمانی این محوطه را ویران کرد، بقایای نان‌ها و محصولات کشاورزی را سوزاند و به حفظ آن‌ها برای هزاران سال کمک کرد. این یافته‌ها تصویری کم‌نظیر از خوراک و زندگی روزمره مردمان عصر برنز آغازین ارائه می‌دهند.

پژوهشگران بقایای نان را همراه با گندم و عدس در جریان کاوش‌های نجات‌بخشی در استان کوتاهیه پیدا کردند. این مواد غذایی داخل اتاقی قرار داشتند که در آن تنور و نشانه‌هایی از قفسه‌های دیواری دیده می‌شد. باستان‌شناسان قدمت یافته‌ها را به ربع نخست عصر برنز آغازین نسبت داده‌اند. این آثار اکنون در موزه باستان‌شناسی و معدن کوتاهیه به نمایش درآمده‌اند.

این کشف در جریان کاوش‌هایی به سرپرستی دکتر سوگی گوردال، مدیر موزه کوتاهیه، به دست آمد. باستان‌شناسان هنگام بررسی یکی از اتاق‌های محوطه، تنوری را پیدا کردند که در کنار آن بقایای قفسه‌ای در امتداد دیوار قرار داشت.

میان پایه‌های قفسه فروریخته، هشت قرص نان سوخته و کربنیزه‌شده دیده می‌شد. بقایای گندم و عدس نیز در اطراف نان‌ها قرار داشتند.

گوردال درباره این کشف گفت:

در جریان کاوش‌ها، هشت قرص نان سوخته را میان پایه‌های قفسه‌ای در بخش تنور داخل اتاق پیدا کردیم. اطراف نان‌ها نیز بقایای گندم و عدس وجود داشت.

قرارگرفتن تنور، قفسه و مواد غذایی در کنار یکدیگر به باستان‌شناسان کمک می‌کند تا درباره شیوه نگهداری خوراک در این ساختمان، حدود ۵ هزار سال پیش، اطلاعات بیشتری به دست آورند.

پژوهشگران معتقدند آتش‌سوزی‌ای که ساختمان را ویران کرد، نحوه قرارگیری یافته‌ها را توضیح می‌دهد. احتمالا ساکنان پیش از آتش‌سوزی، نان و محصولات کشاورزی را داخل کیسه یا بسته‌هایی روی قفسه نگهداری می‌کردند. با شعله‌ور شدن ساختمان، قفسه فرو ریخت و محتویات آن روی زمین پخش شد.

گوردال توضیح داد که وجود بقایای مواد غذایی در کنار یکدیگر نشان می‌دهد پیش از آتش‌سوزی قفسه‌ای در آن قسمت قرار داشته است. محصولات کشاورزی و نان‌ها نیز احتمالا داخل کیسه‌هایی روی قفسه بودند و هنگام فروریختن آن، با یکدیگر مخلوط شدند.

اگرچه آتش‌سوزی اتاق را از بین برد، فرایند سوختن مواد آلی را کربنیزه کرد و مانع از تجزیه کامل آن‌ها شد. به همین دلیل، بخشی از مواد غذایی توانست هزاران سال در زیر خاک باقی بماند.

بقایای نان، گندم و عدس اطلاعاتی درباره خوراک مردمان ساکن تپه سیت‌اومر در عصر برنز آغازین فراهم می‌کنند. بقایای مواد غذایی در مقایسه با سفال، ابزارهای سنگی و اشیای فلزی بسیار آسیب‌پذیرترند و معمولا در گذر زمان از بین می‌روند. کربنیزه‌شدن می‌تواند با تبدیل مواد گیاهی به شکلی مقاوم‌تر در برابر تجزیه زیستی، به حفظ آن‌ها کمک کند.

کشف قرص‌های نان کامل یا نسبتا سالم از این نظر اهمیت ویژه‌ای دارد که ممکن است اطلاعاتی فراتر از وجود دانه‌های غلات در اختیار پژوهشگران بگذارد. بررسی دقیق نان‌های باستانی گاهی می‌تواند ترکیبات اولیه، شیوه فرآوری غلات و روش پخت را آشکار کند؛ هرچند در گزارش این کشف، هنوز اطلاعاتی درباره انجام چنین آزمایش‌هایی روی نان‌های سیت‌اومر منتشر نشده است.

آنچه تاکنون مشخص شده، این است که هنگام ویرانی ساختمان، نان آماده مصرف در کنار گندم و عدس نگهداری می‌شد.

بقایای نان‌های کربنیزه‌شده و مواد گیاهی همراه آن‌ها اکنون در موزه باستان‌شناسی و معدن کوتاهیه به نمایش گذاشته شده‌اند. به گفته گوردال، این خوراکی‌های باستانی به یکی از یافته‌های پرطرفدار موزه تبدیل شده‌اند و بازدیدکنندگان به‌ویژه درباره چگونگی حفظ نان‌ها در طول حدود ۵ هزار سال کنجکاوی می‌کنند.

بخش قابل‌توجهی از مجموعه باستان‌شناسی موزه را آثار کشف‌شده در تپه سیت‌اومر تشکیل می‌دهند. گوردال می‌گوید این آثار اطلاعات متنوعی درباره زندگی روزمره و اجتماعی، هنر و عادت‌های غذایی مردمان آن دوره ارائه می‌کنند. در کاوش‌های پیشین این محوطه، بیش از ۱۷ هزار اثر باستانی کشف و به موزه منتقل شده‌اند.

تپه سیت‌اومر در فاصله حدود ۲۶ کیلومتری مرکز شهر کوتاهیه قرار دارد و لایه‌های باستان‌شناختی آن به حدود ۳۰۰۰ پیش از میلاد بازمی‌گردند. این تپه در گذشته حدود ۲۶ متر ارتفاع، ۱۴۰ متر عرض و ۱۵۰ متر طول داشت.

کاوش‌های نجات‌بخشی در این محوطه از سال ۱۹۸۹ و به‌دلیل وجود ذخایر زغال‌سنگ قهوه‌ای در زیر محوطه باستانی آغاز شد. ابتدا اداره موزه اسکی‌شهر مسئولیت کاوش‌ها را بر عهده داشت و سپس از سال ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۵، این مسئولیت به اداره موزه افیون‌قره‌حصار منتقل شد.

پس از آن، گروه باستان‌شناسی دانشگاه کوتاهیه دوملوپینار از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴ کاوش‌ها را ادامه داد. از سال ۲۰۱۹ نیز اداره موزه کوتاهیه مسئولیت بررسی‌های باستان‌شناختی را بر عهده گرفته است.

کاوش‌های کنونی لایه‌های متعلق به عصر برنز میانه و آغازین را بررسی می‌کنند و همچنان شواهد تازه‌ای از زندگی مردمان این منطقه در هزاران سال پیش به دست می‌آورند. هشت قرص نان سوخته، پیوندی ملموس با زندگی روزمره آن جامعه ایجاد می‌کنند: غذایی که برای مصرف روزانه آماده شده بود و آتش‌سوزی، برخلاف انتظار، آن را برای نسل‌های آینده حفظ کرد.