دندان‌های ۳۰۰ ساله از راز کمبود ویتامین D در دوران انقلاب صنعتی پرده برداشتند

به نقل از یورونیوز، گورستانی چندصدساله در شمال شرقی انگلستان سرنخ‌هایی درباره ارتباط تغییرات اقلیمی و بیماری‌های دوران انقلاب صنعتی به دست داده است. پژوهشگران با بررسی دندان‌های افرادی که بین سال‌های ۱۷۱۱ تا ۱۸۲۹ دفن شده بودند، نشانه‌هایی از اختلال در رشد دندان‌ها پیدا کردند که ممکن است با کمبود ویتامین D ارتباط داشته باشد. نتایج این بررسی احتمال می‌دهد نوسان‌های طبیعی آب‌وهوا، در کنار آلودگی و شرایط زندگی شهری، در افزایش مشکلات ناشی از کمبود این ویتامین نقش داشته‌اند.

بریتانیای بین سال‌های ۱۷۶۰ تا ۱۸۴۰ میلادی، از اقتصادی مبتنی بر کشاورزی به قدرتی صنعتی تبدیل شد. در این دوره، استخراج گسترده زغال‌سنگ و سوزاندن آن برای تأمین انرژی کارخانه‌ها و راه‌آهن، شهرها را در دود و آلودگی فرو برد. شرایط دشوار کار، خانه‌های پرتراکم و فرصت محدود برای حضور در فضای باز نیز باعث می‌شد مردم کمتر در معرض نور خورشید قرار بگیرند.

پوست انسان برای تولید ویتامین D به پرتو فرابنفش نوع B یا UVB نیاز دارد. این ویتامین نقش مهمی در استحکام استخوان‌ها ایفا می‌کند و کمبود آن در دوران رشد می‌تواند به نرمی استخوان منجر شود؛ بیماری‌ای که در آن اسکلت کودک به‌درستی مواد معدنی دریافت نمی‌کند و استخوان‌ها استحکام کافی پیدا نمی‌کنند.

پژوهشگران سال‌ها شهرنشینی، موقعیت جغرافیایی و شرایط اقتصادی‌-اجتماعی را از عوامل اصلی شیوع این بیماری می‌دانستند. بااین‌حال، صنعتی‌شدن بریتانیا هم‌زمان با دوره‌ای از سرمای طولانی به نام عصر یخبندان کوچک رخ داد؛ دوره‌ای که تقریبا از قرن سیزدهم تا نوزدهم ادامه داشت.

کاهش فعالیت خورشیدی و فوران‌های مکرر آتشفشانی از عوامل اصلی این دوره سرد به شمار می‌روند. فوران آتشفشان‌ها ذرات معلقی را وارد جو می‌کند که بخشی از نور خورشید را مسدود می‌کنند. پژوهش تازه احتمال می‌دهد این نوسان‌های طبیعی آب‌وهوا نیز در کمبود ویتامین D کودکان آن زمان نقش داشته باشند.

پژوهشگران برای بررسی این فرضیه، دندان‌های کشف‌شده در گورستان متروک کوچ لین در شمال شرقی انگلستان را دوباره مطالعه کردند. آن‌ها ۳۰ دندان متعلق به ۲۱ فرد ناشناس را بررسی کردند که بین سال‌های ۱۷۱۱ تا ۱۸۲۹ در این گورستان دفن شده بودند. در آن دوره، این منطقه به‌تدریج از روستایی ماهیگیری به بندری صنعتی تبدیل می‌شد.

الن کندال، پژوهشگر باستان‌شناسی دانشگاه دورهام و نویسنده اول مطالعه، می‌گوید بیشتر افرادی که در کوچ لین دفن شده بودند، در دوره‌هایی زندگی می‌کردند که شرایط محیطی بر میزان دسترسی به نور فرابنفش تأثیر می‌گذاشت. به گفته او، این موضوع ممکن است نرخ بالای نرمی استخوان و ناهنجاری‌های عاج دندان را توضیح دهد و از شیوع گسترده کمبود ویتامین D در آن جامعه حکایت کند.

تیم پژوهشی به‌طور مشخص به‌دنبال نشانه‌های اختلال در معدنی‌شدن دندان‌ها بود. عاج، لایه داخلی دندان، در روند رشد باید به بافتی سخت و غنی از مواد معدنی تبدیل شود. اگر این فرایند به‌درستی انجام نشود، نقص‌هایی در ساختار عاج شکل می‌گیرد.

این ناهنجاری‌ها علت‌های مختلفی دارند و به‌تنهایی کمبود ویتامین D را ثابت نمی‌کنند. بااین‌حال، اگر نشانه‌های اختلال در فاصله‌های تقریبا یک‌ساله ظاهر شوند و میان آن‌ها بخش‌هایی با رشد طبیعی دندان وجود داشته باشد، ممکن است از کمبود فصلی این ویتامین خبر دهند.

از آنجا که دندان‌ها طبق برنامه‌ای طبیعی و نسبتا منظم رشد می‌کنند، پژوهشگران توانستند سن تقریبی افراد را هنگام بروز اختلال در معدنی‌شدن عاج مشخص کنند. این نقص‌ها در برخی افراد از سال‌های نخست زندگی تا اوایل بزرگسالی دیده می‌شدند.

مطالعات پیشین روی اسکلت‌های همین گورستان نیز نشان داده بود که ۴۴ درصد از افراد جوان بررسی‌شده، نشانه‌هایی از نرمی استخوان داشتند.

دفتر ثبت تدفین گورستان کوچ لین، سن و سال مرگ ۱۰۹ نفر از اعضای جامعه را مشخص کرده بود. بااین‌حال، چون قبرها نشان مشخصی نداشتند، پژوهشگران نمی‌توانستند اطلاعات این دفتر را به افراد مشخصی از میان بقایای بررسی‌شده نسبت دهند. به همین دلیل، آن‌ها الگوهای جمعیتی را به‌صورت کلی بررسی کردند.

نتایج نشان داد از میان ۱۰۹ نفری که سال تولدشان مشخص بود، ۹۱ نفر در زمان یک فوران بزرگ آتشفشانی یا حداکثر تا ۱۰ سال پس از آن متولد شده بودند. از این تعداد، ۴۱ نفر در دوره‌هایی به دنیا آمده بودند که فعالیت آتشفشانی و کاهش خروجی انرژی خورشید هم‌زمان رخ می‌دادند.

این پژوهش میزان تأثیر نوسان‌های اقلیمی بر مقدار نور فرابنفش رسیده به شمال شرقی انگلستان را اندازه‌گیری نمی‌کند. بااین‌حال، کندال معتقد است شواهد نشان می‌دهند آب‌وهوا یکی از عوامل مؤثر در کمبود ویتامین D طی قرن‌های هجدهم و نوزدهم بوده است؛ به‌ویژه سرمای هوا که رفتار روزمره مردم را تغییر می‌داد.

پژوهشگران دو سازوکار احتمالی را مطرح می‌کنند: ذرات ناشی از فوران آتشفشان‌ها و کاهش فعالیت خورشید می‌توانستند میزان نور فرابنفش رسیده به سطح زمین را کاهش دهند. از سوی دیگر، تابستان‌های سرد و بارانی احتمالا کودکان را بیشتر در خانه نگه می‌داشتند و پوشش لباس بیشتر نیز سطح پوست در معرض نور خورشید را محدود می‌کرد.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که نوسان‌های اقلیمی تنها عامل کمبود ویتامین D نبوده‌اند و حتی نمی‌توان آن‌ها را علت اصلی این مشکل دانست. میزان نور فرابنفش، بارندگی و دما در کنار عواملی مانند طبقه اجتماعی، رژیم غذایی، شغل، موقعیت جغرافیایی و آلودگی هوا بر سلامت افراد تأثیر می‌گذاشتند.

کندال می‌گوید باستان‌شناسی به‌ندرت پاسخ‌های قطعی در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد. به همین دلیل، تیم تحقیقاتی تنها می‌تواند توضیح‌هایی ارائه کند که با شواهد موجود سازگار باشند. از نگاه آن‌ها، در توضیح‌های پیشین درباره کمبود ویتامین D، تأثیر صنعتی‌شدن و شهرنشینی بیشتر از نقش تغییرات اقلیمی مورد توجه قرار گرفته است.

این یافته‌ها نشان می‌دهند برای درک دقیق‌تر سلامت جوامع گذشته باید نوسان‌های طبیعی و انسانی آب‌وهوا را نیز در نظر گرفت. کندال یادآوری می‌کند که بی‌ثباتی اقلیمی مسئله تازه‌ای نیست و انسان‌ها در دوره‌های مختلف تاریخی با چالش‌هایی مانند همه‌گیری بیماری‌ها، بحران‌های اقتصادی و تغییرات آب‌وهوایی روبه‌رو بوده‌اند.

بررسی واکنش جوامع گذشته به این بحران‌ها می‌تواند به شناخت بهتر پیامدهای آن‌ها و شیوه سازگاری انسان با شرایط دشوار کمک کند.