کشف خون دایناسور در فسیل ۱۱۵ میلیون ساله؛ چیزی که دانشمندان ناممکن می‌دانستند

به نقل از Popular Science، دانشمندان معمولا در کاوش‌های دیرینه‌شناسی به استخوان‌ها، ردپاها و گاهی آثار پوست و پر دایناسورها می‌رسند؛ اما کشف سلول‌های حفظ‌شده در فسیل‌ها موضوعی کاملا متفاوت است. پژوهشگران مدت‌ها تصور می‌کردند حفظ ساختارهای میکروسکوپی و مولکول‌های زیستی در چنین بازه زمانی طولانی‌ای ممکن نیست. اکنون بررسی فسیل یک دایناسور در برزیل، شواهدی تازه در اختیار آن‌ها قرار داده است: ترکیباتی از خون که بیش از ۱۱۵ میلیون سال دوام آورده‌اند.

در پژوهشی که در نشریه آکادمی ملی علوم آمریکا منتشر شد، گروهی بین‌المللی از دیرینه‌شناسان وجود مولکول‌های زیستی سالم و اجزای معدنی‌شده گلبول‌های قرمز را در فسیل یک دایناسور تأیید کردند. اهمیت این یافته به شناسایی شیمیایی «هِم» بازمی‌گردد؛ ترکیبی حامل اکسیژن که در ساختار پروتئین‌هایی مانند هموگلوبین نقش دارد.

کلیتی گریس، یکی از پژوهشگران این مطالعه و شیمی‌دان دانشگاه کرتین استرالیا، این یافته را کشفی مهم دانسته است. به گفته او، نتایج پژوهش باورهای قدیمی درباره ناتوانی مولکول‌هایی مانند هموگلوبین در حفظ ساختار خود طی میلیون‌ها سال را به چالش می‌کشد.

شواهد این کشف در استخوان‌های اندام یک دایناسور جوان به نام «آراتاسوروس موزه‌وناسی» (Aratasaurus museunacionali) پیدا شد. پژوهشگران بقایای این دایناسور را سال ۲۰۰۸ کشف کردند. آراتاسوروس از گروه تروپودها بود و در دوره کرتاسه پیشین، در منطقه‌ای زندگی می‌کرد که امروزه شمال‌شرق برزیل را تشکیل می‌دهد.

برآوردها نشان می‌دهد این دایناسور بیش از ۳ متر طول و حدود ۳۴ کیلوگرم وزن داشته است؛ بااین‌حال، چون نمونه کشف‌شده هنوز به بلوغ نرسیده بود، احتمالا در صورت ادامه رشد به ابعاد بزرگ‌تری می‌رسید.

پژوهشگران با بررسی برش‌های نازک استخوان فسیل‌شده، اجزای مولکولی گلبول‌های قرمز و ترکیبی معدنی به نام هاوسمانیت را شناسایی کردند. این ماده نوعی اکسید منگنز است که به حفظ ساختارهای سلولی کمک کرده است.

هاوسمانیت از ساختار هِم نیز محافظت کرده است؛ مولکولی حلقه‌ای‌شکل که آهن در مرکز آن قرار دارد و به اتصال پروتئین‌های مختلف، به‌ویژه هموگلوبین، کمک می‌کند. پژوهشگران همچنین نشانه‌هایی از مولکول‌های زیستی دیگری مانند اسیدهای آمینه موجود در کلاژن را در نمونه‌ها پیدا کردند.

نویسندگان مقاله احتمال می‌دهند این میزان از حفظ‌شدگی به شرایط خاص دفن فسیل مربوط باشد. به باور آن‌ها، لاشه دایناسور احتمالا به‌سرعت در محیطی غنی از میکروب‌ها و درعین‌حال کم‌اکسیژن مدفون شده است. چنین شرایطی ممکن است به حفظ ساختارهای ظریف سلولی و مولکول‌های زیستی کمک کرده باشد.

این یافته فقط به شناخت بهتر یک فسیل محدود نمی‌شود. پژوهشگران معتقدند بررسی بیشتر چنین نمونه‌هایی می‌تواند اطلاعات تازه‌ای درباره تکامل خون، سوخت‌وساز دایناسورها و میزان فعالیت این جانوران در اختیار دانشمندان قرار دهد.

اهمیت دیگر کشف به اخترزیست‌شناسی و جست‌وجوی حیات خارج از زمین مربوط می‌شود. اگر مولکول‌های ظریف زیستی بتوانند در شرایط دشوار و طی میلیون‌ها سال در فسیل‌ها باقی بمانند، شاید بتوان نشانه‌های مشابهی از حیات را در محیط‌های دیگر جهان نیز پیدا کرد.

البته این یافته به معنای کشف حیات در سیاره‌ای دیگر نیست؛ بلکه نشان می‌دهد دانشمندان ممکن است در جست‌وجوی نشانه‌های زیستی باستانی، با امکان‌های بیشتری روبه‌رو باشند.