امارات برای گسترش جنگل‌های حرا به سراغ فناوری رفته است؛ پهپادهایی که هزاران بذر را به مناطق دورافتاده ساحلی می‌رسانند.
به نقل از سی‌ان‌ان، درختان حرا با ریشه‌های پیچیده و برگ‌های مومی‌شکل، ظاهری متفاوت از بسیاری از درختان دارند؛ اما نقش آن‌ها در حفظ محیط‌زیست بسیار فراتر از ظاهرشان است. این گیاهان در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری، جایی میان خشکی و دریا رشد می‌کنند و در برابر شوری آب، گل‌ولای کم‌اکسیژن و تغییر مداوم سطح آب مقاومت نشان می‌دهند. جنگل‌های حرا از زیستگاه‌های مهم حیات‌وحش به شمار می‌روند، از سواحل در برابر سیلاب و فرسایش محافظت می‌کنند و مقادیر زیادی دی‌اکسیدکربن را در خود ذخیره می‌کنند.
همین ویژگی‌ها باعث شده است دانشمندان و فعالان محیط‌زیست به حفاظت از این جنگل‌ها توجه ویژه‌ای داشته باشند. در ابوظبی نیز تلاش‌هایی گسترده برای احیای جنگل‌های حرا جریان دارد؛ تلاش‌هایی که فناوری‌هایی مانند پهپادهای بذرپاش در آن‌ها نقش مهمی ایفا می‌کنند.
چرا جنگل‌های حرا برای محیط‌زیست اهمیت دارند؟
بیش از ۵۰ گونه شناخته‌شده از درختان و درختچه‌های حرا در ناحیه جزرومدی سواحل گرمسیری و نیمه‌گرمسیری رشد می‌کنند. سازگاری ویژه ریشه‌ها و برگ‌های این گیاهان به آن‌ها اجازه می‌دهد در محیطی زندگی کنند که بسیاری از گونه‌های دیگر توان تحمل آن را ندارند.
جنگل‌های حرا زیستگاه گونه‌های متنوعی از جانوران هستند و دست‌کم ۳۴۰ گونه در معرض تهدید در سراسر جهان به این زیست‌بوم وابستگی دارند. از گاوهای دریایی گرفته تا میمون‌ها، جانوران مختلف برای زندگی و تأمین غذا به این جنگل‌ها متکی‌اند. برگ‌های حرا پس از افتادن در رسوبات ساحلی تجزیه می‌شوند و مواد آلی غنی از مواد مغذی به وجود می‌آورند که غذای گونه‌های مختلف را تأمین می‌کند.
این درختان از جوامع ساحلی نیز محافظت می‌کنند. ریشه‌های متراکم آن‌ها رسوبات خاک را تثبیت می‌کنند و مانع فرسایش ساحل می‌شوند. جنگل‌های حرا همچنین مانند سدی طبیعی در برابر امواج و سیلاب‌های ناشی از طوفان عمل می‌کنند و شدت موج‌ها را پیش از رسیدن به خشکی کاهش می‌دهند.
نقش این درختان در مقابله با تغییرات اقلیمی نیز اهمیت زیادی دارد. حرا از مؤثرترین ذخیره‌گاه‌های طبیعی کربن به شمار می‌رود و می‌تواند بیش از چهار برابر یک جنگل معمولی خشکی دی‌اکسیدکربن جذب و ذخیره کند. بر اساس اطلاعات ائتلاف حرا، این جنگل‌ها در مجموع حدود ۲۱ میلیارد تن دی‌اکسیدکربن را در سراسر جهان ذخیره کرده‌اند؛ کربنی که ممکن است هزاران سال در این زیست‌بوم باقی بماند.
ابوظبی چگونه جنگل‌های حرا را احیا کرد؟
توجه به حفاظت از درختان حرا در ابوظبی به اواخر دهه ۱۹۶۰ بازمی‌گردد؛ دوره‌ای که درست پیش از رونق نفتی و گسترش سریع ساخت‌وساز در این منطقه قرار داشت. توسعه سواحل در آن سال‌ها باعث کاهش پوشش جنگل‌های حرا در امارات متحده عربی شد. در همین دوره، شیخ زاید بن سلطان آل نهیان برنامه‌هایی برای کاشت و احیای این درختان آغاز کرد و ابوظبی به یکی از پیشگامان حفاظت از جنگل‌های حرا تبدیل شد.
بر اساس برآورد برنامه محیط‌زیست سازمان ملل متحد، پوشش جنگل‌های حرا در جهان بین سال‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۰ حدود ۳۵ درصد کاهش یافت. بااین‌حال، سرعت نابودی این جنگل‌ها در فاصله سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰ حدود ۴۴ درصد کمتر شد. ابوظبی در همین دوره مسیر متفاوتی را طی کرد و وسعت جنگل‌های حرا در آن بین سال‌های ۱۹۸۷ تا ۲۰۲۲ حدود ۹۲ درصد افزایش یافت.
به گفته دکتر آمنه المنصوری، دانشمند علوم دریایی در آژانس محیط‌زیست ابوظبی، وسعت این جنگل‌ها از حدود ۳ هزار هکتار به ۱۷ هزار و ۶۰۰ هکتار رسیده است. این رشد حاصل برنامه‌های کاشت و حفاظت از درختان حرا در منطقه بوده است.
پهپادها چگونه بذر درختان حرا را می‌کارند؟
ابتکار حرا در ابوظبی برای احیای این زیست‌بوم از رویکردی مبتنی بر داده‌های علمی استفاده می‌کند. پژوهشگران با نقشه‌برداری و پایش مناطق ساحلی، مکان‌های مناسب برای کاشت بذر را شناسایی می‌کنند. این برنامه بخشی از هدف امارات برای کاشت ۱۰۰ میلیون درخت حرا تا سال ۲۰۳۰ است.
در سال ۲۰۲۳، این ابتکار بیش از ۶ میلیون بذر حرا را با کمک پهپادهای ویژه در مناطق مختلف ابوظبی پخش کرد. هر پهپاد می‌تواند حدود ۶ هزار بذر حمل کند و آن‌ها را در گل‌ولای مناطق جزرومدی بریزد تا شرایط برای جوانه‌زنی فراهم شود.
کاشت دستی بذرها به نیروی انسانی زیادی نیاز دارد و ورود گروه‌های بزرگ به زیستگاه‌های حساس ممکن است به اکوسیستم آسیب بزند. پهپادها این مشکل را تا حدی برطرف می‌کنند؛ آن‌ها می‌توانند مسافت‌های طولانی را طی کنند و به مناطق دورافتاده‌ای برسند که دسترسی به آن‌ها برای گروه‌های کاشت دشوار است. پژوهشگران نیز با بررسی شرایط محیطی، محل‌های مناسب برای پخش بذر را مشخص می‌کنند.
تغییرات اقلیمی جنگل‌های حرا را هم تهدید می‌کند
با وجود افزایش توجه جهانی به حفاظت از جنگل‌های حرا، این زیست‌بوم همچنان از پیامدهای گرمایش زمین آسیب می‌بیند. داده‌های پایش جهانی حرا نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر، پوشش این جنگل‌ها در مجموع اندکی افزایش یافته است؛ اما کشورهایی مانند میانمار، اندونزی و نیجریه همچنان با کاهش خالص وسعت جنگل‌های حرا روبه‌رو هستند. نابودی این زیستگاه‌ها می‌تواند منابع غذایی و پناهگاه جانوران را کاهش دهد و زندگی جوامع ساحلی را نیز تحت‌تأثیر قرار دهد.
در ابوظبی نیز با وجود افزایش چشمگیر وسعت جنگل‌ها، درختان حرا همچنان در گروه گونه‌های در معرض خطر قرار دارند. یکی از مهم‌ترین تهدیدها، بالا آمدن سطح آب دریا است. اگر سطح دریا سریع‌تر از ارتفاع رسوباتی که درختان روی آن رشد می‌کنند افزایش یابد، آب می‌تواند این گیاهان را برای مدت طولانی زیر آب نگه دارد و به آن‌ها آسیب بزند.
المنصوری توضیح می‌دهد که آب بیش‌ازحد می‌تواند درختان حرا را خفه کند و کمبود آب نیز شرایط رشد آن‌ها را از بین می‌برد. بنابراین، حفظ تعادل جریان آب برای سلامت این جنگل‌ها ضروری است.
برنامه تازه برای حفظ سلامت جنگل‌ها
ابتکار حرا در ابوظبی علاوه بر کاشت درختان جدید، حفاظت از جنگل‌های موجود و احیای مناطق آسیب‌دیده را نیز در اولویت قرار داده است. یکی از پروژه‌های تازه این مجموعه، شرایط هیدرولوژیکی مناسب برای رشد درختان حرا را بررسی می‌کند. پژوهشگران در این طرح می‌خواهند جریان آب و شرایط محیطی لازم برای احیای بلندمدت مناطق تخریب‌شده را بشناسند.
افزایش وسعت جنگل‌ها به‌تنهایی برای موفقیت برنامه‌های حفاظتی کافی نیست. درختان تازه‌کاشته‌شده باید بتوانند در شرایط طبیعی رشد کنند و در بلندمدت به بخشی پایدار از زیست‌بوم تبدیل شوند. به همین دلیل، کارشناسان تأکید می‌کنند که برنامه‌های احیای حرا باید علاوه بر افزایش پوشش گیاهی، سلامت جنگل‌ها و توانایی آن‌ها برای پشتیبانی از حیات‌وحش و جوامع انسانی را نیز در نظر بگیرند.