جت‌لگ فقط پس از پروازهای طولانی انسان‌ها اتفاق نمی‌افتد؛ پرندگان مهاجر هم ممکن است به‌دلیل این پدیده مسیر خانه را اشتباه بروند.
به نقل از بی‌بی‌سی، جت‌لگ فقط انسان‌ها را گرفتار نمی‌کند؛ پرندگان دریایی هم ممکن است پس از پروازهای طولانی دچار این پدیده شوند. پژوهشی تازه نشان می‌دهد آب‌شکاف‌ها یا کبوتران دریایی مانکس هنگام بازگشت به محل زادآوری، گاهی به‌دلیل ناهماهنگی ساعت درونی با موقعیت خورشید، مسیر را اشتباه تشخیص می‌دهند و تا ۱۵ درجه از جهت درست منحرف می‌شوند.
پرواز طولانی و جت‌لگ در پرندگان دریایی
پژوهشگران دانشگاه آکسفورد برای بررسی این پدیده، داده‌های GPS مربوط به ۱٬۰۴۵ پرنده از گونه آب‌شکاف مانکس (Puffinus puffinus) را تحلیل کردند. این داده‌ها ۳۶۸۸ سفر جست‌وجوی غذا در اقیانوس اطلس را طی حدود ۲۰ سال پوشش می‌دادند.
این پرندگان در جزایری نزدیک سواحل غربی بریتانیا و ایرلند زادآوری می‌کنند و برای یافتن غذا گاهی تا هزار کیلومتر از محل زندگی خود دور می‌شوند. هنگام بازگشت به‌سمت شرق، از مناطقی عبور می‌کنند که خورشید در آن‌ها زودتر طلوع می‌کند.
پرندگان برای مسیریابی از موقعیت خورشید کمک می‌گیرند و ساعت درونی آن‌ها نیز در این فرایند نقش دارد. اما پرواز سریع به‌سمت شرق می‌تواند باعث شود ساعت بدنشان تا حدود یک ساعت از زمان محلی عقب بماند. در چنین شرایطی، پرنده موقعیت خورشید را اشتباه تشخیص می‌دهد و مسیر نادرستی انتخاب می‌کند.
جت‌لگ چگونه مسیر پرواز را تغییر می‌دهد؟
بررسی‌ها نشان داد پرندگان هنگام پرواز به‌سمت شرق، بیشتر در جهت ساعت‌گرد از مسیر مورد انتظار منحرف می‌شوند. پژوهشگران با استفاده از مدل‌های آماری دریافتند که این الگو با خطای قطب‌نمای خورشیدی سازگاری بیشتری دارد تا تغییرات میدان مغناطیسی زمین.
نکته جالب اینکه پرندگان حتی هنگام پرواز در امتداد خطوط ساحلی قابل مشاهده نیز دچار این خطا می‌شدند. آن‌ها وقتی خطای جهت‌یابی به‌سمت خشکی بود، به ساحل نزدیک‌تر پرواز می‌کردند و در حالت مخالف، فاصله بیشتری از ساحل می‌گرفتند. این رفتار نشان می‌دهد که حتی وجود نشانه‌های بصری هم مانع اتکای آن‌ها به خورشید نمی‌شد.
آیا پرندگان با وجود جت‌لگ راه خانه را پیدا می‌کنند؟
اگرچه خطای جهت‌یابی در بعضی موارد به ۱۵ درجه می‌رسید، پرندگان ظاهرا می‌توانستند موقعیت خود را دوباره ارزیابی و مسیرشان را اصلاح کنند. محاسبات پژوهشگران نشان می‌دهد پرنده‌ای که از فاصله هزار کیلومتری به محل زادآوری بازمی‌گردد، با میانگین خطای ۷ درجه، تنها حدود ۵ کیلومتر مسیر اضافی طی می‌کند تا به فاصله پنج کیلومتری از مقصد برسد.
پژوهشگران در ادامه می‌خواهند بررسی کنند که جت‌لگ چه تأثیری بر رفتار و وضعیت جسمی این پرندگان دارد. آن‌ها همچنین امیدوارند مطالعه سازوکار جت‌لگ در پرندگان به شناخت بهتر پیامدهای این پدیده در انسان کمک کند.