جنگل‌های باستانی موزامبیک که هزاران سال پیش زیر آب رفتند، اکنون زیستگاهی برای ماهی‌ها، اسفنج‌ها، صدف‌ها و لاک‌پشت‌ها هستند.
به نقل از بی‌بی‌سی، جنگل‌هایی که هزاران سال پیش با بالا آمدن سطح دریا در سواحل موزامبیک زیر آب رفتند، اکنون میزبان مجموعه‌ای متنوع از جانداران دریایی هستند. پژوهشگران بقایای این جنگل‌ها را که به صخره‌های پوده‌ای معروف‌اند، بررسی کرده‌اند و دریافته‌اند که تنوع زیستی آن‌ها با صخره‌های مرجانی نزدیکشان قابل‌مقایسه است. این کشف نشان می‌دهد بقایای اکوسیستم‌های باستانی می‌توانند مدت‌ها پس از تغییر محیط، نقشی مهم در حیات دریایی داشته باشند.
جنگل‌های باستانی چگونه به صخره‌های دریایی تبدیل شدند؟
این صخره‌ها در منطقه بازاروتو در موزامبیک قرار دارند. بررسی‌های رادیوکربنی نشان می‌دهد که قدمت آن‌ها از حدود ۳۰۰ تا ۵٬۰۰۰ سال متغیر است. با بالا آمدن سطح دریا، آب به مناطق ساحلی وارد شد و باتلاق‌ها و درختان را پوشاند. پس از غرق‌شدن جنگل‌ها، امواج رسوبات اطراف را شستند و لایه‌های پوده را آشکار کردند.
پوده ماده‌ای آلی است که از انباشته‌شدن بقایای تجزیه‌نشده یا نیمه‌تجزیه‌شده گیاهان در محیط‌های مرطوب شکل می‌گیرد. لایه‌های آشکارشده این ماده، سطحی نسبتا سخت در بستری فراهم کردند که بیشتر آن از شن‌های متحرک تشکیل شده است. این سطوح به گیاهان دریایی، جلبک‌های بزرگ و اسفنج‌ها امکان استقرار دادند و به‌تدریج جانداران دیگری نیز در این محیط ساکن شدند.
ماریو لبراتو، نویسنده اصلی پژوهش و از بنیان‌گذاران رصدخانه اقیانوسی مرکز مطالعات علمی بازاروتو، می‌گوید بسترهای سخت طبیعی در این بخش از ساحل کمیاب‌اند. به‌گفته او، آشکارشدن لایه‌های باستانی پوده، زیستگاهی نسبتا پایدار برای استقرار، پنهان‌شدن و تغذیه آبزیان ایجاد کرده است.
تنوع زیستی این صخره‌ها با صخره‌های مرجانی برابری می‌کند؟
پژوهشگران سه صخره پوده‌ای را بررسی و تنوع زیستی آن‌ها را با یک صخره مرجانی در نزدیکی منطقه مقایسه کردند. نتایج نشان داد که با وجود تفاوت ساختاری این زیستگاه‌ها، تنوع جانداران در آن‌ها به یکدیگر نزدیک است.
هر یک از صخره‌های پوده‌ای بررسی‌شده میزبان ۲۶ تا ۳۶ گونه ماهی کوچک بودند؛ ترکیبی که شباهت زیادی به گونه‌های مشاهده‌شده در صخره مرجانی مجاور داشت. این صخره‌ها حتی بدون داشتن مرجان، محیطی مناسب برای زندگی جانوران دریایی فراهم کرده‌اند.
شکاف‌ها و حفره‌های موجود در سطح پوده نیز برای جانورانی مانند شاه‌میگوهای خاردار، صدف‌ها و کشتی‌چسب‌ها پناهگاه ایجاد می‌کنند. ماهی‌های جوان می‌توانند در این فضاهای کوچک از دست شکارچیان پنهان شوند. به همین دلیل، این صخره‌ها برای رشد ماهی‌هایی مانند اسنپرها و گرونت‌ها نیز اهمیت دارند.
پژوهشگران همچنین لاک‌پشت‌های سبز و گاوهای دریایی را در نزدیکی این زیستگاه‌ها مشاهده کردند. هر دو جانور از علف‌های دریایی تغذیه می‌کنند؛ پوشش گیاهی‌ای که در بخش‌هایی از این محیط رشد می‌کند.
لبراتو می‌گوید میزان حیات در این لایه‌های باستانی و تعداد گونه‌هایی که میان آن‌ها و صخره‌های مرجانی مجاور جابه‌جا می‌شوند، پژوهشگران را شگفت‌زده کرده است. این ارتباط نشان می‌دهد صخره‌های پوده‌ای را نباید زیستگاه‌هایی کاملا جدا از محیط دریایی اطراف در نظر گرفت.
آیا صخره‌های پوده‌ای می‌توانند کربن ذخیره کنند؟
اهمیت این زیستگاه‌ها فقط به تنوع جانداران محدود نمی‌شود. برخی نمونه‌های پوده بررسی‌شده تا ۴۰ درصد کربن آلی برحسب وزن خشک داشتند. این ویژگی می‌تواند صخره‌های پوده‌ای را به محیط‌هایی ارزشمند برای مطالعه کربن آبی تبدیل کند؛ اصطلاحی که به کربن جذب‌شده و ذخیره‌شده در اکوسیستم‌های ساحلی و دریایی اشاره دارد.
بااین‌حال، پژوهشگران هنوز باید میزان کربنی را که این زیستگاه‌ها در بلندمدت ذخیره می‌کنند، دقیق‌تر اندازه‌گیری کنند. بنابراین، وجود کربن آلی فراوان در نمونه‌ها به‌تنهایی برای تعیین نقش نهایی آن‌ها در چرخه کربن کافی نیست.
زیستگاهی ارزشمند اما آسیب‌پذیر
صخره‌های پوده‌ای در عمق تنها ۲ تا ۴ متری آب قرار دارند. عمق کم باعث می‌شود نور خورشید و گرمای بیشتری به آن‌ها برسد و دمای آب در طول روز تغییر کند. پژوهشگران دمایی بین ۲۴٫۵ تا ۲۸٫۶ درجه سانتی‌گراد را ثبت کردند و تغییرات روزانه دما در برخی موارد به چهار درجه رسید.
طوفان‌های شدید نیز می‌توانند این زیستگاه‌ها را زیر رسوبات مدفون کنند، لایه‌های پوده را آشکار سازند یا به آن‌ها آسیب برسانند. همین ویژگی‌ها نشان می‌دهد که صخره‌های پوده‌ای، با وجود تنوع زیستی قابل‌توجه، در برابر تغییرات محیطی آسیب‌پذیرند.