شمشیری ۳٬۰۰۰ ساله از کف دریاچه‌ای در ایتالیا بیرون آمد؛ راز اشیای فلزی زیر آب چیست؟

به نقل از هریتیج دیلی، باستان‌شناسان زیر آب در ایتالیا شمشیری برنزی با قدمت حدود ۳٬۰۰۰ سال کشف کرده‌اند. این سلاح در بقایای سکونتگاهی متعلق به عصر برنز در دریاچه مزانو پیدا شده و وضعیت حفاظتی قابل‌توجهی دارد؛ به‌طوری‌که لبه برنده آن پس از بیش از سه هزار سال زیر آب همچنان سالم مانده است.

این کشف در جریان تازه‌ترین فصل کاوش‌های باستان‌شناسان اداره باستان‌شناسی زیر آبِ سازمان نظارت بر باستان‌شناسی، هنرهای زیبا و چشم‌انداز استان ویتربو و اتروریای جنوبی انجام شد. شمشیر در بخش جنوبی دریاچه به دست آمد و سومین شمشیر برنزی محسوب می‌شود که از زمان آغاز بررسی‌های باستان‌شناسی در دهه ۱۹۷۰ تاکنون در این محوطه کشف شده است.

دریاچه مزانو در منطقه توسکیا در مرکز ایتالیا قرار دارد و در دهانه آتشفشانی خاموش شکل گرفته است. زیر آب‌های این دریاچه، بقایای سکونتگاهی گسترده از دوران پیشاتاریخ دیده می‌شود که بخش‌هایی از آن بر سازه‌های چوبی بنا شده بودند.

شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهند که سکونت در این منطقه از اوایل عصر برنز، در آغاز هزاره دوم پیش از میلاد، شروع شده و در دوره‌های بعدی پیشاتاریخ ادامه یافته است. محیط غرق‌شده دریاچه به حفظ مجموعه‌ای از آثار باستان‌شناختی و شواهد محیطی کمک کرده است؛ شواهدی که می‌توانند درباره شیوه زندگی، تولید ابزار، ارتباطات تجاری و سازمان اجتماعی ساکنان منطقه اطلاعات بدهند.

شمشیر تازه کشف‌شده به قرن سیزدهم پیش از میلاد تعلق دارد؛ دوره‌ای در اواخر عصر برنز که جوامع مرکز ایتالیا از شبکه‌های ارتباطی و مبادلاتی گسترده‌ای با یکدیگر و دیگر مناطق مدیترانه برخوردار بودند.

باستان‌شناسان در همان فصل کاوش، اشیای دیگری نیز به دست آوردند؛ از جمله ظروف سفالی کامل، تبرهای برنزی، سرپیکان، خنجر، سرنیزه، سوزن و تیغ اصلاح برنزی.

نزدیکی محل کشف شمشیر به تیغ برنزی توجه پژوهشگران را جلب کرده است. نمونه‌های مشابهی از همراهی این دو نوع شیء در محوطه‌های عصر برنز دیده شده‌اند. به گفته پژوهشگران، چنین ترکیبی ممکن است با افراد دارای جایگاه اجتماعی بالاتر، از جمله اعضای گروه‌های نخبه جنگجو، ارتباط داشته باشد؛ بااین‌حال، برای تأیید این برداشت به بررسی‌های بیشتر نیاز است.

در عصر برنز، شمشیر و دیگر جنگ‌افزارها فقط ابزارهای کاربردی نبودند و می‌توانستند جایگاه اجتماعی، هویت و قدرت افراد را نیز نشان دهند. بنابراین، بررسی محل کشف و ارتباط این اشیا با یکدیگر می‌تواند به شناخت بهتر ساختار اجتماعی جوامع آن دوره کمک کند.

یکی از پرسش‌های اصلی پژوهشگران این است که چرا تعداد زیادی از اشیای فلزی در داخل و اطراف این سکونتگاه زیر آب قرار دارند. باستان‌شناسان در محوطه‌های پیشاتاریخی اروپا نیز شمشیر، تبر و سرنیزه‌هایی را از تالاب‌ها و پهنه‌های آبی پیدا کرده‌اند. برخی پژوهشگران احتمال می‌دهند که بخشی از این اشیا عمدا و در چارچوب آیین‌های مرتبط با آب به این مکان‌ها سپرده شده باشند.

بااین‌حال، وجود اشیای فلزی در محیط‌های آبی به‌تنهایی چنین برداشتی را ثابت نمی‌کند. ممکن است فرایندهای دیگری که بر سکونتگاه اثر گذاشته‌اند، از جمله تغییرات محیطی یا جابه‌جایی اشیا در طول زمان، در تجمع آن‌ها نقش داشته باشند.

در دریاچه مزانو، پژوهشگران متوجه شده‌اند که آثار فلزی در بخش‌های مختلف محوطه و در عمق‌های نسبتا مشابهی قرار گرفته‌اند. بررسی دقیق‌تر این الگو می‌تواند به روشن‌شدن چگونگی قرارگرفتن اشیا در زیر آب کمک کند و نشان دهد که آیا با سپرده‌گذاری عمدی روبه‌رو هستیم یا فرایندهای دیگری این مجموعه را شکل داده‌اند.

محیط آبی دریاچه مزانو به حفظ بقایای باستان‌شناختی کمک کرده است، اما بیرون‌آوردن اشیا نیز به مراقبت تخصصی نیاز دارد. کارشناسان حفاظت زیر آب در روند بازیابی آثار تازه مشارکت داشتند تا عملیات حفاظت از آن‌ها بلافاصله پس از خارج‌کردن از دریاچه آغاز شود.

در فصل‌های آینده، باستان‌شناسان قصد دارند پراکندگی مکانی اشیا و ساختارهای باستانی را در سراسر سکونتگاه غرق‌شده مستند کنند. برای این کار از روش‌های پیشرفته نقشه‌برداری و بررسی زیر آب کمک خواهند گرفت.

پژوهش در این محوطه طی سال‌های آینده ادامه می‌یابد و قرار است منتخبی از آثار برنزی کشف‌شده در نمایشگاهی در آینده به نمایش گذاشته شود. بررسی این مجموعه می‌تواند شناخت پژوهشگران را از فناوری فلزکاری، روابط اجتماعی و باورهای جوامع عصر برنز در مرکز ایتالیا گسترش دهد.