باستان‌شناسان در مکزیک ۱۴ آویز صدفی متعلق به دوره مایا را بررسی می‌کنند که می‌تواند سرنخ‌هایی از تجارت و آیین‌های این تمدن ارائه دهد.
به نقل از هریتیج دیلی، باستان‌شناسان در مکزیک مشغول بررسی ۱۴ آویز صدفی متعلق به تمدن مایا هستند که می‌توانند اطلاعات تازه‌ای درباره شبکه‌های تجاری، آیین‌های مذهبی و دانش فنی این تمدن ارائه دهند. این آویزها در جریان کاوش‌های نجات‌بخشی مرتبط با پروژه قطار مایا در ایالت‌های کامپچه و یوکاتان کشف شده‌اند.
این اشیا به دوره کلاسیک متأخر مایا، یعنی حدود سال‌های ۶۵۰ تا ۹۰۰ میلادی، تعلق دارند و همگی جانورانی از گروه بی‌دمان، شامل قورباغه‌ها و وزغ‌ها را به تصویر می‌کشند.
کشف آویزها در محوطه‌های باستانی مایا
مؤسسه ملی انسان‌شناسی و تاریخ مکزیک این آویزها را در کاوش‌های باستان‌شناسی ژوئیه ۲۰۲۴ کشف کرد. یافته‌ها از محوطه‌های باستانی ساکاموی، دیتبالچه، شیول، کیمبیلا و کاناب به دست آمده‌اند و در زمینه‌های تدفینی قرار داشتند.
هر آویز بین ۲ تا ۴ سانتی‌متر طول دارد و از صدف ساخته شده است. سازندگان پس از تراشیدن و شکل دادن صدف، سطح آن را صیقل داده‌اند. باستان‌شناسان روی این اشیا نشانه‌هایی از تکنیک تزئینی شیارزنی و حکاکی پیدا کرده‌اند.
هر ۱۴ آویز، پاهای جانور را با جزئیات نشان نمی‌دهند و در نزدیکی بخش مخرجی بدن نیز دو سوراخ مخروطی دارند. بررسی‌ها همچنین دو شیوه متفاوت برای نمایش سر جانوران را نشان داده است. در برخی نمونه‌ها، چشم‌ها با سایش دایره‌ای و دهان با یک خط حک‌شده مشخص شده است، در حالی که در نمونه‌های دیگر فقط چشم‌ها با سایش دایره‌ای نمایش داده شده‌اند.
پژوهشگران احتمال می‌دهند این تفاوت‌ها صرفا نتیجه شیوه ساخت نباشد و در نحوه نمایش قورباغه‌ها و معنای نمادین آن‌ها نیز نقش داشته باشد.
چرا قورباغه‌ها وارونه هستند؟
یکی از ویژگی‌های قابل توجه آویزها، وضعیت وارونه جانوران است. پژوهشگران این شیوه نمایش را با تصویری در برگ ۱۷ «کدکس مادرید» مقایسه کرده‌اند؛ تصویری که در آن نمادهای مشابه با بارش باران ارتباط دارند.
قورباغه‌ها و وزغ‌ها در جهان‌بینی مایا جایگاه مهمی داشتند و ارتباط نزدیک آن‌ها با آب و باران‌های فصلی، این جانوران را به نمادهایی مهم در آیین‌های این تمدن تبدیل کرده بود.
به گفته پژوهشگران، مایاها بی‌دمان را با ایزدان آب و پیام‌آوران باران مرتبط می‌دانستند و در عین حال برای آن‌ها ارتباطی با جهان زیرین و مفهوم تولد دوباره قائل بودند. رفتار زیستی این جانوران نیز باعث شد در آیین‌های مرتبط با باروری، کشاورزی و قربانی‌کردن حضور داشته باشند.
صدف فقط یک ماده اولیه نبود
خود ماده سازنده آویزها نیز احتمالا اهمیت نمادین داشته است. صدف در جوامع باستانی آمریکای میانه با آب ارتباط نزدیکی داشت؛ منبعی که برای ادامه زندگی ضروری بود و جایگاه مهمی در باورهای مذهبی داشت.
اشیای صدفی علاوه بر کاربردهای آیینی، می‌توانستند جایگاه اجتماعی افراد را نیز نشان دهند. مردم در سراسر آمریکای میانه از صدف‌ها و حلزون‌های دریایی برای ساخت دستبند، گردنبند، بازوبند، گوشواره، انگشتر و آویز استفاده می‌کردند و حتی برخی سازهای موسیقی را از این مواد می‌ساختند.
به همین دلیل، بررسی منشأ صدف‌های استفاده‌شده در آویزهای تازه می‌تواند اطلاعاتی فراتر از کاربرد این اشیا در اختیار باستان‌شناسان قرار دهد.
سرنخی از شبکه‌های مبادلاتی مایا
پژوهشگران اکنون تلاش می‌کنند مشخص کنند صدف‌های به‌کاررفته در آویزها از کجا آمده‌اند. اگر منشأ مواد اولیه مشخص شود، می‌توان مسیر جابه‌جایی آن‌ها میان سکونتگاه‌های مختلف را تا حدی بازسازی کرد.
چنین اطلاعاتی می‌تواند به شناسایی شبکه‌های مبادلاتی میان جوامع مایا کمک کند و حتی نشان دهد مواد اولیه پیش از تبدیل‌شدن به اشیای آیینی یا شخصی، چه مسافتی را طی کرده‌اند.
آویزهای تازه بخشی از مجموعه بزرگی از بقایای نرم‌تنان هستند که در محوطه‌های باستانی مختلف در مسیر پروژه قطار مایا کشف شده‌اند. این مجموعه اکنون در آزمایشگاه جانورباستان‌شناسی شهر چتومال در ایالت کوئینتانا رو نگهداری می‌شود.
آیا آویزها برای کودکان ساخته شده بودند؟
هنوز مشخص نیست آویزهای کشف‌شده با تدفین بزرگسالان ارتباط داشته‌اند یا کودکان. یکی از فرضیه‌های پژوهشگران این است که این اشیا به‌عنوان هدیه تدفینی همراه کودکان دفن شده باشند؛ زیرا نمونه‌های مشابهی از اشیای صدفی جانورسان در تدفین نوزادان و کودکان دیگر مناطق این حوزه پیدا شده است. با این حال، برای تأیید این فرضیه به بررسی‌های بیشتری نیاز است.
پژوهشگران امیدوارند مطالعات بعدی علاوه بر روشن‌کردن منشأ صدف‌ها و مسیر جابه‌جایی آن‌ها، به درک بهتر جایگاه آویزهای جانورسان در جوامع مایا کمک کند. آن‌ها همچنین احتمال انجام مطالعات مردم‌نگارانه را مطرح کرده‌اند تا مشخص شود آیا برخی از نمادهای مرتبط با قورباغه، باران و طبیعت در سنت‌های جوامع منطقه تا دوره‌های جدیدتر ادامه پیدا کرده‌اند یا نه.