به نقل از رویترز، عربستان ظاهرا ساخت یکی از جاه‌طلبانه‌ترین ورزشگاه‌های پیشنهادی خود برای جام جهانی ۲۰۳۴ را کنار گذاشته است. دو منبع آگاه به رویترز گفته‌اند پروژه استادیوم نئوم پس از تاخیر و کوچک‌شدن پروژه عظیمی که قرار بود ورزشگاه در دل آن ساخته شود، فعلا به حالت تعلیق درآمده است.
استادیوم نئوم قرار بود در ارتفاع و درون سازه عظیم و آینده‌نگر «لاین» ساخته شود؛ پروژه‌ای که عربستان آن را به‌عنوان شهری خطی با طول حدود ۱۶۰ کیلومتر معرفی کرده بود. لاین بخشی از ابرپروژه نئوم به‌شمار می‌رود که یکی از مهم‌ترین نمادهای برنامه تحول اقتصادی عربستان است.
طبق اطلاعات شرکت MEED Projects، هزینه پیش‌بینی‌شده برای استادیوم نئوم حدود ۲٫۵ میلیارد دلار بود. این شرکت ورزشگاه ۴۶ هزار نفری را در داده‌های خود «در حالت تعلیق» قرار داده و برای تکمیل آن نیز تاریخ مشخصی ثبت نکرده است.
استادیوم نئوم قرار بود چگونه باشد؟
طرح اولیه استادیوم نئوم یکی از غیرمعمول‌ترین ورزشگاه‌های جام جهانی ۲۰۳۴ بود. این ورزشگاه قرار بود در ارتفاعی بسیار بالا و در ساختار عظیم لاین قرار بگیرد؛ شهری که عربستان از آن به‌عنوان یکی از مهم‌ترین پروژه‌های آینده‌نگر خود یاد می‌کند.
نئوم حدود یک دهه پیش به‌عنوان یکی از پروژه‌های اصلی چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان معرفی شد. این برنامه با هدف متنوع‌کردن اقتصاد کشور و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی شکل گرفت و پروژه‌های عظیم ساختمانی، گردشگری و ورزشی را در بر گرفت.
بااین‌حال، اجرای برخی از این پروژه‌ها با مشکلات و تاخیرهایی روبه‌رو شده است. یاسر الرمیان، رئیس صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان، در ماه آوریل اعلام کرد که لاین دیگر در اولویت قرار ندارد و تکمیل مرحله نخست آن پیش از سال ۲۰۳۰ ضروری نیست؛ هرچند تاکید کرد هیچ پروژه‌ای لغو نشده است. دو منبع آگاه اکنون می‌گویند ساخت استادیوم نئوم کنار گذاشته شده است.
نئوم و دفتر رسانه‌ای دولت عربستان به درخواست رویترز برای اظهارنظر درباره این موضوع پاسخ ندادند. وزارت ورزش عربستان نیز پرسش‌ها درباره استادیوم را به مقام عالی مسئول میزبانی جام جهانی ۲۰۳۴ ارجاع داد.
این مقام اعلام کرد روند اجرای بخش قابل‌توجهی از مراحل ساخت‌وساز مرتبط با جام جهانی در حال پیشرفت است، اما درباره سرنوشت استادیوم نئوم یا هزینه آن توضیحی نداد.
عربستان برای جام جهانی ۱۵ ورزشگاه می‌سازد
جام جهانی ۲۰۳۴ برای عربستان تنها یک رویداد ورزشی نیست و یکی از مهم‌ترین پروژه‌های برنامه چشم‌انداز ۲۰۳۰ محسوب می‌شود. این کشور در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در ورزش انجام داده و بخش قابل‌توجهی از این سرمایه‌گذاری‌ها از طریق صندوق سرمایه‌گذاری عمومی انجام شده است. جام جهانی ۲۰۳۴ نخستین دوره این مسابقات خواهد بود که با فرمت جدید ۴۸ تیمی و میزبانی یک کشور برگزار می‌شود.
عربستان برای این مسابقات در مجموع در حال ساخت یا بازسازی ۱۵ ورزشگاه در پنج شهر است و باید ده‌ها مرکز تمرینی نیز آماده کند.
بر اساس داده‌های MEED Projects که تیمی از تحلیلگران پروژه‌های ساختمانی منطقه را رصد می‌کند، ارزش مجموع پروژه‌های مرتبط با ورزشگاه‌های جام جهانی عربستان به حدود ۲۲٫۷ میلیارد دلار می‌رسد.
در میان این پروژه‌ها، ورزشگاه نئوم با هزینه برآوردی ۲٫۵ میلیارد دلار یکی از گران‌ترین طرح‌ها محسوب می‌شود. این ورزشگاه قرار بود ۴۶ هزار تماشاگر را در خود جای دهد، اما اکنون در فهرست پروژه‌های «در حالت تعلیق» قرار دارد.
سایر ورزشگاه‌ها و تاسیسات جام جهانی در مراحل مختلف ساخت قرار دارند و زمان تکمیل آن‌ها بین سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۳ پیش‌بینی شده است.
چرا عربستان از پروژه‌های عظیم فاصله می‌گیرد؟
توقف یا کندشدن پروژه نئوم در شرایطی رخ می‌دهد که عربستان در حال بازنگری در برخی ابرپروژه‌های بسیار پرهزینه خود است. رویترز پیش‌تر گزارش داده بود که ساخت «مکعب» در مرکز پروژه نیومربع نیز متوقف شده است. این سازه مکعبی‌شکل عظیم قرار بود به یکی از نمادهای توسعه شهری جدید ریاض تبدیل شود.
صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان نیز در سال‌های اخیر از تمرکز صرف بر پروژه‌های عظیم و بلندپروازانه فاصله گرفته و بیشتر به سمت طرح‌هایی حرکت کرده است که بتوانند در کوتاه‌مدت بازده مالی داشته باشند.
تغییر رویکرد می‌تواند روی برنامه ساخت ورزشگاه‌های جام جهانی نیز اثر بگذارد. یکی از منابع آگاه به رویترز گفته است پراکندگی جغرافیایی ورزشگاه‌ها، اجرای هم‌زمان پروژه‌ها را دشوارتر می‌کند؛ به‌ویژه اگر برخی پروژه‌های میزبان ورزشگاه‌ها نیز مانند لاین با تاخیر یا کاهش ابعاد مواجه شوند. بااین‌حال، توقف استادیوم نئوم به‌معنای توقف برنامه کلی عربستان برای جام جهانی نیست.
همه پروژه‌های جام جهانی متوقف نشده‌اند
برخی پروژه‌های مرتبط با جام جهانی همچنان طبق برنامه پیش می‌روند. ورزشگاه آرامکو در شهر الخبر در شرق عربستان قرار است تا پایان سال جاری میلادی تکمیل شود و نخستین مسابقه خود را در ژانویه برگزار کند. فروش بلیت این مسابقه نیز آغاز شده است. منبع دیگری به رویترز گفته است ساخت سایر ورزشگاه‌های برنامه‌ریزی‌شده نیز ادامه دارد.
بنابراین، اگرچه کنارگذاشتن استادیوم نئوم ضربه‌ای به یکی از جاه‌طلبانه‌ترین طرح‌های عربستان برای جام جهانی ۲۰۳۴ محسوب می‌شود، این کشور همچنان پروژه گسترده ساخت و بازسازی ورزشگاه‌ها را دنبال می‌کند.
از سوی دیگر، فشارهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی اخیر می‌تواند تصمیم‌گیری درباره پروژه‌های پرهزینه را دشوارتر کند. جنگ در منطقه و اختلال در محموله‌های انرژی و آسیب به زیرساخت‌های حیاتی، فشار بیشتری بر اقتصاد عربستان وارد کرده است.
وزارت دارایی عربستان نیز اخیرا اعلام کرد کسری بودجه امسال احتمالا بیشتر از برآورد قبلی خواهد بود و تولید ناخالص داخلی واقعی کشور ممکن است ۳٫۶ درصد کاهش پیدا کند؛ موضوعی که با افت فعالیت‌های نفتی ارتباط دارد.
در چنین شرایطی، آینده استادیوم نئوم همچنان نامشخص است؛ اما فعلا پروژه‌ای که قرار بود یکی از عجیب‌ترین ورزشگاه‌های جام جهانی باشد، دیگر در مسیر ساخت قرار ندارد.