باستان‌شناسان در کره جنوبی اصالت یک توپ دستی برنزی را تایید کرده‌اند که می‌تواند قدیمی‌ترین سلاح گرم باقی‌مانده و قابل تایید در شبه‌جزیره کره باشد. این سلاح که «هوانگجا هواجونگ» نام دارد، کمتر از ۲۵ سانتی‌متر طول دارد و حدود یک کیلوگرم وزن دارد.
هوانگجا هواجونگ به معنای «توپ دستی با حروف زرد» است و در کوه گئوم‌سونگ در نزدیکی شهر ناجو، حدود ۲۸۰ کیلومتری جنوب سئول، پیدا شد. کشف این اثر در نوامبر ۲۰۲۳ و کاملا اتفاقی رخ داد؛ زمانی که گروهی در حال شناسایی مین و انجام بررسی‌های ایمنی پیش از ساخت یک مسیر پیاده‌روی بودند.
پژوهشگران پس از حدود سه سال بررسی، آزمایش‌های فنی و مطالعات تاریخی، اصالت این سلاح را تایید کردند. اهمیت آن از این جهت است که نمونه‌های فیزیکی باقی‌مانده از نخستین دوره شکل‌گیری سلاح‌های گرم در کره بسیار کمیاب هستند.
نوشته‌ای ۲۸ حرفی روی لوله سلاح
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این توپ دستی، نوشته‌ای ۲۸ حرفی است که روی لوله آن حک شده است. این نوشته اطلاعاتی درباره سلاح، وزن آن و افرادی که در ساخت آن نقش داشته‌اند، ارائه می‌کند.
بر اساس بررسی پژوهشگران، کتیبه نام مقام رسمی ناظر بر ساخت سلاح را ثبت کرده و از صنعتگری به نام «سوک» نیز نام برده که مسئول ریخته‌گری آن بوده است.
این نوشته همچنین به سالی با عنوان «جِنگسا» اشاره می‌کند. همین عبارت دامنه تاریخ ساخت سلاح را به دو گزینه محدود کرده است: دسامبر ۱۳۷۷ یا دسامبر ۱۴۳۷.
هنوز مشخص نیست کدام‌یک از این دو تاریخ درست است، اما هر دو به دوره‌هایی مهم در تحول فناوری سلاح‌های باروتی کره مربوط می‌شوند.
دو تاریخ؛ دو دوره مهم در تاریخ سلاح گرم
اگر سلاح در سال ۱۳۷۷ ساخته شده باشد، به دوره دودمان گوریو تعلق دارد. در همان سال‌ها حکومت کره در تلاش بود توان دفاعی خود را تقویت کند و در برابر حملات دزدان دریایی ژاپنی آماده‌تر شود.
در سال ۱۳۷۷، یک نهاد دولتی برای تولید سلاح نیز زیر نظر «چو مو سون» شکل گرفت. او از چهره‌های مهم توسعه فناوری باروت و سلاح‌های گرم در کره به شمار می‌رفت.
اما اگر تاریخ ساخت به سال ۱۴۳۷ بازگردد، این توپ دستی به دوره دودمان چوسان و دوران پادشاهی سجونگ تعلق خواهد داشت. در آن دوره حکومت کره روی توسعه و استانداردسازی توپخانه و سلاح‌های باروتی تمرکز داشت.
بنابراین، تعیین تاریخ دقیق ساخت می‌تواند اطلاعات مهمی درباره مرحله‌ای مشخص از تحول فناوری نظامی کره در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
آزمایش فلز، اصالت سلاح را تایید کرد
پژوهشگران برای بررسی اصالت هوانگجا هواجونگ از تصویربرداری پرتو ایکس و آزمایش‌های متالورژیکی استفاده کردند. نتایج نشان داد که این سلاح از آلیاژی متشکل از مس، قلع و سرب ساخته شده است.
مقدار قلع موجود در آلیاژ کمتر از ۱۰ درصد بود. پژوهشگران معتقدند چنین ترکیبی انعطاف‌پذیری کافی برای تحمل فشار ناشی از شلیک را در اختیار سازنده قرار می‌داده است.
آزمایش‌ها همچنین وجود مقادیر کمی نقره و گوگرد را نشان دادند. به گفته تیم پژوهشی، ترکیب و ساختار فلز با روش‌های ساخت تاریخی سازگاری دارد و شواهد بیشتری برای رد احتمال ساخت مدرن این سلاح فراهم می‌کند.
داخل لوله، مرحله‌ای از تحول فناوری را نشان می‌دهد
بررسی ساختار داخلی توپ دستی نیز اطلاعات جالبی در اختیار پژوهشگران گذاشته است. محفظه شلیک این سلاح شکلی گرد دارد که با طراحی توپ‌های ابتدایی سازگار است.
این ویژگی با برخی سلاح‌های دوره‌های بعدی چوسان تفاوت دارد. در نسل‌های بعد، تغییرات فنی مختلفی در ساخت سلاح‌های باروتی ایجاد شد؛ از جمله استفاده از قطعات چوبی برای بهبود انتقال نیروی حاصل از انفجار و افزایش قدرت پرتاب.
به همین دلیل، ساختار هوانگجا هواجونگ می‌تواند جایگاه آن را در مسیر تحول فناوری سلاح‌های گرم کره بهتر مشخص کند.
توپ دستی که هنگام جست‌وجوی مین پیدا شد
نحوه کشف این سلاح نیز به اندازه خود آن غیرمعمول است. هوانگجا هواجونگ در کوه گئوم‌سونگ زمانی پیدا شد که کارکنان پیش از ساخت یک مسیر پیاده‌روی، عملیات شناسایی مین و بررسی‌های ایمنی منطقه را انجام می‌دادند.
این سلاح پس از کشف، تحت بررسی‌های گسترده قرار گرفت و در نهایت به یکی از مهم‌ترین نمونه‌های فیزیکی شناخته‌شده از سلاح‌های گرم اولیه کره تبدیل شد.
ابعاد کوچک آن نیز نکته مهمی در تاریخ فناوری نظامی کره به شمار می‌رود. این نمونه نشان می‌دهد فناوری باروت در این دوره تنها برای ساخت توپ‌ها و سلاح‌های بزرگ به کار نمی‌رفت و امکان تولید سلاح‌های قابل حمل نیز وجود داشت.
ترکیب کتیبه دقیق، ساختار فلزی و طراحی داخلی سلاح به پژوهشگران کمک می‌کند درباره شیوه تولید، طبقه‌بندی و مدیریت سلاح‌های اولیه در حکومت‌های کره‌ای اطلاعات بیشتری به دست آورند.
توپ دستی ۶۰۰ ساله در موزه به نمایش درآمد
هوانگجا هواجونگ اکنون در موزه ملی کاخ کره در سئول به نمایش گذاشته شده است. این سلاح بخشی از یک نمایشگاه ویژه است که تا ۲۲ نوامبر ۲۰۲۶ ادامه دارد.
هنوز مشخص نیست توپ دستی در سال ۱۳۷۷ ساخته شده است یا ۱۴۳۷، اما همین اثر باستانی به‌تنهایی شواهدی کم‌سابقه درباره دوره شکل‌گیری سلاح‌های گرم در شبه‌جزیره کره ارائه می‌کند.
اگر تاریخ قدیمی‌تر برای آن تایید شود، این سلاح تصویری مستقیم از فناوری نظامی دوره پایانی گوریو در اختیار پژوهشگران قرار خواهد داد؛ اگر تاریخ ۱۴۳۷ درست باشد، اثر به دوره‌ای تعلق دارد که حکومت چوسان در حال توسعه و استانداردسازی فناوری‌های نظامی خود بود.
در هر دو حالت، هوانگجا هواجونگ نمونه‌ای نادر از فناوری سلاح گرم کره در دوره‌ای حساس از تاریخ آن به شمار می‌رود؛ سلاحی کوچک که بیش از ۶۰۰ سال پس از ساخت احتمالی خود، همچنان اطلاعات تازه‌ای درباره گذشته نظامی کره در اختیار پژوهشگران می‌گذارد.