به نقل از ایسنا؛ قدم زدن در تالارهای بزرگ موزه‌های جهان گاهی مسافر را به روبه‌رو شدن با تکه‌ای از هویت زادگاهش در فرسنگ‌ها دورتر می‌کشاند. در میان انبوه سازهای تاریخی سراسر گیتی، شیئی ظریف نگاه هر بیننده‌ای را می‌رباید؛ سازی کوبه‌ای که هندسه‌ی بی‌نقص ایرانی را بر تن دارد و نشان می‌دهد چگونه یک دست‌سازه‌ی به ظاهر کاربردی می‌تواند جایگاهی هم‌تراز با باشکوه‌ترین شاهکارهای معماری بیابد.
موزه متروپولیتن نیویورک میزبان یک تنبک نفیس ایرانی متعلق به اواخر قرن نوزدهم میلادی است؛ اثری منسوب به هنرمندان شیراز که تمام سطح آن با هنر چشم‌نواز خاتم‌کاری آراسته شده است. ترکیب دقیق چوب‌های گوناگون، استخوان، فلز برنج و پوست، سازهای را پدید آورده که فراتر از ابزاری برای نواختن، بیانیه‌ای درخشان از اوج ظرافت صنایع دستی ایران به شمار می‌رود.
تلاقی شعر و موسیقی در تالارهای نیویورک
ساز شاخص ایرانی در سال ۱۸۸۹ میلادی همراه با مجموعه‌ی اهدایی کرازبی براون به تالارهای موزه‌ی متروپولیتن راه یافت. کارشناسان موزه در توصیف ساختار اثر، سطح آن را پوشیده از هزاران قطعه‌ی مینیاتوری استخوان، چوب و برنج معرفی می‌کنند که در قالب نقش‌های ستاره و لوزی چیدمان شده‌اند. در بخش بالایی دهانه‌ی ساز کتیبه‌ای شاعرانه جا خوش کرده که پیوند میان فرم و معنا را آشکار می‌سازد: «هنگامی که به صدا درمی‌آید، همه جهان را شاد می‌کند.»
مهندسی چوب در سنت خاتم‌کاری
هنرمند در روش ساخت خاتم بر خلاف شیوه‌های متداول منبت یا قلم‌زنی، هرگز طرح را به شکل مستقیم روی چوب نقاشی یا حکاکی نمی‌کند. دانشنامه‌ی ایرانیکا خاتم‌کاری را یکی از شاخص‌ترین شیوه‌های تزئینات درون‌نشان معرفی می‌کند که روندی کاملا دقیق و مهندسی‌شده دارد. در فرایند ساخت چنین آثاری مراحل مشخصی طی می‌شود:
- برش ظریف نوارهای مثلثی یا چندضلعی از چوب‌های رنگی، استخوان شتر یا اسب و مفتول‌های برنجی
- چسباندن نوارها در کنار یکدیگر و ساخت دسته‌های طولی با مقطع هندسی منظم
- برش عرضی دسته‌ها در ضخامت‌های میلی‌متری برای دستیابی به لایه‌هایی با نقوش ستاره‌ای
- نشاندن این لایه‌های موزاییکی روی بستر چوبی ساز یا جعبه و در نهایت پرداخت و جلادهی نهایی
قرارگیری کوچک‌ترین قطعه با زاویه‌ای اشتباه تمام الگوی بصری را به هم می‌ریزد. حضور چنین اثری در قلب یکی از بزرگ‌ترین مراکز هنری جهان، گواهی بر مهارت استادکارانی است که با حوصله‌ای بی‌پایان، ریاضیات، نجاری و زیبایی‌شناسی را به خدمت روح موسیقی درآوردند.