کاوش‌های جدید باستان‌شناسی در محوطه‌ی مالمون واقع در منظر فرهنگی ماسوله، پرده از یک مرکز بزرگ فلزگری تاریخی برداشت. این عملیات میدانی با مجوز پژوهشگاه میراث فرهنگی و با ایجاد سه ترانشه‌ی کاوش انجام شد تا ساختارهای معماری و شواهد متالورژی کهن منطقه ارزیابی شوند.
علی‌اکبر وحدتی، سرپرست هیئت باستان‌شناسی، گفت:
«در ترانشه یک به ابعاد ۵×۵ متر، یک محدوده سنگ‌فرش با کارکرد صنعتی شناسایی شد. یک گمانه پیشرو تا عمق حدود ۲۳۰ سانتی‌متر نیز نشان داد که محوطه دست‌کم دارای دو مرحله استقرار بوده است. شواهد مرحله نخست بیشتر بیانگر کارکردی استقراری و عمدتا مسکونی است، درحالی که در مرحله دوم فعالیت‌های صنعتی افزایش یافته و ذوب سنگ‌آهن به یکی از فعالیت‌های اصلی محوطه تبدیل شده است.»
کاوشگران در ترانشه‌ی نخست مقادیر فراوانی از سرباره‌ی آهن، قطعات خردشده‌ی سنگ‌آهن خام و ادوات فلزی نظیر میخ نعل به دست آوردند. بررسی‌ها نشان می‌دهد کانی‌هایی چون هماتیت و لیمونیت پیش از ورود به کوره‌ها، در همین محل خرد و آماده‌سازی می‌شدند.
ترانشه‌ی دوم به ابعاد ۴×۵ متر بقایای یک مجموعه‌ی مسکونی را با دیوارهای سنگی به ارتفاع ۱۶۰ سانتی‌متر آشکار ساخت. ظروف سفالی ساده و لعاب‌دار دوره‌های تیموری، صفوی و قاجار در کنار یک سنجاق سر مفرغی یا قلم سرمه‌کش مسی از مهم‌ترین یافته‌های این بخش به شمار می‌روند.
وحدتی درباره‌ی سازه‌های حرارتی کشف‌شده در ترانشه‌ی سوم گفت:
«در ترانشه سه به ابعاد ۳×۲ متر، بقایای یک کوره ذوب آهن شناسایی شد. این کوره متشکل از یک ساختار مستطیلی سنگی است که دیواره‌های داخلی آن در اثر شدت حرارت دچار ذوب‌شدگی و جوش‌خوردگی شده و خاک پیرامون آن نیز به‌شدت تحت تاثیر حرارت قرار گرفته است. حجم قابل توجهی سرباره آهن از انواع مختلف و قطعات فراوان سنگ‌های معدنی حاوی کانی‌های آهن در پیرامون کوره به دست آمد. تنوع سرباره‌ها می‌تواند بیانگر مراحل یا شرایط متفاوت فرآیند ذوب و بهره‌برداری از کوره باشد و مطالعه آنها می‌تواند در بازسازی فناوری تولید آهن در محوطه مؤثر باشد.»
پیش از آغاز کاوش، بررسی‌های ژئوفیزیک دانشگاه شهید بهشتی به سرپرستی کوروش محمدخانی ناهنجاری‌های مغناطیسی متعددی را در این محوطه ثبت کرده بود. شواهد میدانی تأیید می‌کنند که استقرار در مالمون از اواخر دوره‌ی تیموری یا اوایل صفوی آغاز شد و در دوره‌ی قاجار به کانون اصلی تولید و ذوب آهن در بیش از ۳۰ نقطه‌ی ماسوله بدل شد.
به نظر شما کشف پیشینه صنعتی ماسوله چه تاثیری بر شناخت گردشگران از تاریخ این منطقه خواهد داشت؟ دیدگاه خود را بنویسید.