کشف هزاران ظرف لوکس ۲٬۱۰۰ ساله در کشتی غرق‌شده باستانی

به نقل از هریتیج دیلی، باستان‌شناسان زیر آب در سواحل مدیترانه ترکیه هزاران ظرف سفالی را از بقایای یک کشتی تجاری ۲٬۱۰۰ ساله بیرون کشیده‌اند. این محموله شامل ۱۲۲ شکل و اندازه متفاوت از بشقاب، کاسه و سینی است و اطلاعات تازه‌ای درباره تجارت کالاهای لوکس در مدیترانه باستان ارائه می‌کند.

این کشتی در نزدیکی آدراسان در استان آنتالیا قرار دارد؛ منطقه‌ای که کاوش‌های زیر آب در آن از سال ۲۰۲۵ آغاز شده است. باستان‌شناسان در جریان این کاوش‌ها هزاران قطعه سفالی را از بستر دریا خارج کرده‌اند که بخش عمده آن‌ها ظروف پذیرایی هستند.

بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد بخش اصلی محموله در شهر باستانی روسوس (Rhosus) تولید شده بود؛ شهری ساحلی که با منطقه امروزی آرسوز در استان هاتای ترکیه مطابقت دارد.

ظروف کشف‌شده تنوع قابل‌توجهی دارند. میان آن‌ها ظرف‌هایی برای سرو آجیل، کاسه‌های مخصوص سوپ، بشقاب‌های ماهی و سینی‌هایی در اندازه‌های مختلف دیده می‌شود.

این ظروف در جهان روم کالاهایی ارزشمند و خواستنی به‌شمار می‌رفتند و در شبکه‌های تجاری سراسر مدیترانه خریدوفروش می‌شدند. تنوع بالای محموله نشان می‌دهد کشتی تنها مقدار محدودی از یک نوع ظرف را حمل نمی‌کرد، بلکه مجموعه‌ای گسترده از ظروف پذیرایی را برای بازارهای مختلف جابه‌جا می‌کرد.

مهمت نوری ارسوی، وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، اعلام کرده که کشف ۱۲۲ شکل و اندازه متفاوت از بشقاب‌ها، کاسه‌ها و سینی‌ها تصویری از فرهنگ پذیرایی لوکس در آن دوره ارائه می‌کند.

باستان‌شناسان در کنار این ظروف، آمفوراهایی نیز پیدا کرده‌اند که احتمالا در چند جزیره دریای اژه تولید شده بودند. وجود این ظروف نشان می‌دهد محموله کشتی از یک مرکز تولید واحد تامین نشده بود و کالاهایی از چند نقطه مختلف در آن قرار داشت.

روسوس در دوران باستان یکی از سکونتگاه‌های ساحلی مهم در منطقه کیلیکیه بود و از طریق شبکه‌های گسترده دریایی با بخش‌های مختلف شرق مدیترانه ارتباط داشت.

شهرت ظروف تولیدشده در این شهر تنها به یافته‌های باستان‌شناسی محدود نمی‌شود. منابع مکتوب دوران روم نیز نشان می‌دهند که ظروف روسوس در میان مصرف‌کنندگان شناخته‌شده و ارزشمند بودند.

مارکوس تولیوس سیسرو، سیاستمدار و خطیب سرشناس روم، در سال ۵۰ پیش از میلاد در نامه‌ای به دوست خود تیتوس پومپونیوس آتیکوس به ظروف روسوس اشاره کرده بود. بر اساس اطلاعات وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه، سیسرو در این مکاتبه از سفارش ظروفی از روسوس برای آتیکوس سخن گفته بود.

این اشاره تاریخی نشان می‌دهد ظروف تولیدشده در این منطقه در میان مصرف‌کنندگان دنیای روم شناخته شده بودند. اکنون کشف یک محموله بزرگ از همین ظروف در کشتی آدراسان، شواهد باستان‌شناسی مستقیمی درباره جابه‌جایی آن‌ها در مدیترانه در سده نخست پیش از میلاد فراهم کرده است.

یکی از ویژگی‌های قابل‌توجه این کشف، وضعیت حفاظتی بسیاری از ظروف است. تعداد زیادی از قطعات سفالی با وجود گذشت حدود ۲٬۱۰۰ سال، در شرایطی غیرمعمول خوب باقی مانده‌اند.

به نظر می‌رسد دلیل این وضعیت، شیوه بسته‌بندی محموله پیش از حرکت کشتی بوده است. ظروف داخل جعبه‌های چوبی قرار گرفته بودند و میان قطعات نیز خاک رس ریخته بودند تا در طول سفر از برخورد و شکستن آن‌ها جلوگیری شود.

پس از غرق‌شدن کشتی، همین لایه محافظ ظاهرا مانند ضربه‌گیر عمل کرده و از بسیاری از ظروف در برابر آسیب محافظت کرده است. در نتیجه، باستان‌شناسان اکنون می‌توانند مجموعه‌ای بزرگ از ظروف را در شرایطی بررسی کنند که جزئیات شکل، اندازه و کاربرد آن‌ها همچنان قابل تشخیص است.

وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه اعلام کرده این یافته‌ها علاوه بر نشان‌دادن مهارت تولیدکنندگان آناتولی، اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخ تجارت در مدیترانه ارائه می‌کنند.

یکی دیگر از یافته‌های مهم در این کشتی، سکه‌هایی متعلق به انطاکیه است که به سده نخست پیش از میلاد تعلق دارند. این سکه‌ها به باستان‌شناسان کمک کرده‌اند زمان تقریبی آخرین سفر کشتی را مشخص کنند.

مجموع شواهد نشان می‌دهد کشتی بخشی از یک شبکه تجاری گسترده دریایی بوده که انطاکیه و سواحل آناتولی را به دریای اژه، یونان و ایتالیا متصل می‌کرد.

پژوهشگران احتمال می‌دهند کشتی سفر خود را از روسوس آغاز کرده و محموله ظروف را به مقصد رم حمل می‌کرده است. با این حال، کشتی در مسیر با یک توفان مواجه شد و احتمالا پس از برخورد با بخش کم‌عمقی از بستر دریا در نزدیکی آدراسان غرق شد.

محموله کشتی در همان نقطه باقی ماند و حدود ۲٬۱۰۰ سال زیر آب مدفون بود تا اینکه کاوش‌های باستان‌شناسی در سال‌های اخیر آن را دوباره آشکار کرد.

بقایای کشتی در عمقی بین ۴۲ تا ۵۵ متر زیر سطح آب قرار دارد و بررسی آن همچنان ادامه دارد. باستان‌شناسان برای کاوش و بررسی دقیق‌تر این محوطه از تجهیزات رباتیک نیز کمک می‌گیرند.

پژوهشگران امیدوارند ادامه کاوش‌ها اطلاعات بیشتری درباره مسیرهای کشتیرانی در مدیترانه، شبکه‌های تجاری دوران باستان و نحوه انتقال کالاهای لوکس در جهان روم آشکار کند.

محموله کشف‌شده همچنین نشان می‌دهد تجارت دریایی در سده نخست پیش از میلاد تا چه اندازه گسترده و به مراکز تولید متعدد وابسته بوده است؛ کالاهایی که در شهرهایی مانند روسوس تولید می‌شدند، می‌توانستند پس از طی صدها کیلومتر مسیر دریایی به بازارهای دوردست برسند.

کاوش در این کشتی غرق‌شده هنوز به پایان نرسیده و باستان‌شناسان انتظار دارند بررسی بخش‌های دیگر محوطه، اطلاعات بیشتری درباره کشتی، خدمه، مسیر سفر و شبکه تجاری گسترده‌ای که این محموله به آن تعلق داشت، آشکار کند.