به نقل از هریتیج دیلی، کوهستان‌ها و دره‌های منطقه جیزک در ازبکستان شواهدی تازه از حضور انسان در دوره‌های مختلف پیشاتاریخ را آشکار کرده‌اند. باستان‌شناسان در جریان بررسی‌های میدانی چند محوطه ناشناخته متعلق به دوره‌های پارینه‌سنگی و نوسنگی را شناسایی کرده‌اند و در بخش دیگری از منطقه نیز به مجموعه‌ای از سنگ‌نگاره‌های باستانی رسیده‌اند.
این پژوهش‌ها در ماه سپتامبر و در نواحی زامین و شراف‌رشیدوف، با همکاری متخصصان سازمان میراث فرهنگی ازبکستان و مؤسسه باستان‌شناسی سمرقند به نام ی. گولیاموف انجام شد.
کشف‌های تازه نشان می‌دهند که انسان‌ها در دوره‌های مختلف پیشاتاریخ بارها در واحه زامین و دامنه‌های رشته‌کوه ترکستان ساکن شده یا از این منطقه عبور کرده‌اند. تنوع زمانی یافته‌ها نیز می‌تواند به باستان‌شناسان کمک کند مسیر جابه‌جایی جوامع باستانی، محل برپایی سکونتگاه‌ها و اردوگاه‌ها و شیوه استفاده آن‌ها از منابع طبیعی منطقه کوهستانی را بهتر بررسی کنند.
محوطه‌هایی از پارینه‌سنگی تا نوسنگی
باستان‌شناسان در اطراف سکونتگاه‌های منطقه زامین چند محوطه جدید از عصر سنگ را شناسایی کرده‌اند. یکی از مهم‌ترین یافته‌ها در بخش شرقی روستای آچچی قرار دارد و پژوهشگران آن را به دوره پارینه‌سنگی نسبت داده‌اند.
محوطه دیگری در نزدیکی روستای پیشاگور شناسایی شده که به دوره نوسنگی تعلق دارد. شواهد بیشتری از دوره نوسنگی نیز در بخش غربی آچچی و اطراف روستای ارژا به دست آمده است.
وجود محوطه‌های پارینه‌سنگی و نوسنگی در محدوده‌ای جغرافیایی نسبتا کوچک برای پژوهشگران اهمیت زیادی دارد. این یافته‌ها نشان می‌دهند که بخش‌هایی از واحه زامین و رشته‌کوه ترکستان احتمالا در دوره‌های بسیار متفاوت پیشاتاریخ شرایط مناسبی برای زندگی انسان فراهم می‌کردند.
باستان‌شناسان می‌توانند با مطالعه این محوطه‌ها، تغییرات شیوه زندگی انسان‌ها در طول زمان را بررسی کنند؛ از اینکه گروه‌های انسانی چگونه در چشم‌انداز کوهستانی حرکت می‌کردند و کجا اردو می‌زدند تا اینکه از چه منابعی برای تأمین نیازهای خود استفاده می‌کردند.
کشف سنگ‌نگاره‌های باستانی در کنار رودخانه
کشف مهم دیگری در فاصله‌ای از محوطه‌های عصر سنگ و در منطقه شراف‌رشیدوف رقم خورد. باستان‌شناسان هنگام بررسی کرانه چپ رودخانه راووت‌سوی در نزدیکی روستای راووتس، مجموعه‌ای از هنرهای صخره‌ای را شناسایی کردند که پیش‌تر در مطالعات باستان‌شناسی ثبت نشده بود.
این آثار روی برون‌زدهای سنگ شیست حک شده‌اند و تاکنون حدود ۳۰ سنگ‌نگاره روی هفت سطح صخره‌ای ثبت شده است.
تصاویر، انسان‌ها و حیوانات مختلفی را نشان می‌دهند. در میان آن‌ها می‌توان پیکره یک شکارچی، بز کوهی، گاو و سگ را تشخیص داد. یکی از چشمگیرترین نقش‌ها نیز شکارچی‌ای را نشان می‌دهد که کمان خود را به سوی هدفی نشانه گرفته است.
در کنار این تصاویر، باستان‌شناسان نقش دیگری را نیز ثبت کرده‌اند که به نظر می‌رسد نمادی خورشیدی باشد. معنای دقیق این نقش هنوز مشخص نیست، اما می‌تواند سرنخ‌هایی درباره باورها و نظام نمادین جوامعی ارائه کند که این تصاویر را روی صخره‌ها ایجاد کرده‌اند.
سنگ‌نگاره‌ها در چه دوره‌ای ایجاد شدند؟
بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد سنگ‌نگاره‌های راووتس احتمالا در یک دوره کوتاه ایجاد نشده‌اند. پژوهشگران احتمال می‌دهند این مجموعه در بازه‌ای طولانی، از عصر برنز تا اوایل قرون میانه، شکل گرفته باشد.
اگر این فرض در مطالعات بعدی تأیید شود، سطوح صخره‌ای منطقه ممکن است در دوره‌های مختلف بارها مورد استفاده قرار گرفته باشند. در چنین شرایطی، ممکن است جوامع متفاوتی در طول چندین قرن یا حتی هزاره، تصاویر جدیدی را در کنار نقش‌های قدیمی‌تر ایجاد کرده باشند.
بااین‌حال، برای تعیین تاریخ دقیق هر نقش به بررسی‌های بیشتری نیاز است. پژوهشگران باید ویژگی‌های سبک‌شناختی تصاویر، میزان فرسایش سطح سنگ و ارتباط احتمالی آن‌ها با دیگر یافته‌های باستان‌شناسی منطقه را بررسی کنند تا بتوانند گاه‌شماری دقیق‌تری برای این آثار ارائه دهند.
جیزک؛ منطقه‌ای با تاریخ چند هزار ساله
مجموعه محوطه‌های عصر سنگ و سنگ‌نگاره‌های تازه کشف‌شده، شناخت باستان‌شناسان از تاریخ منطقه جیزک و رشته‌کوه ترکستان را گسترش می‌دهد.
پیش از این نیز شواهدی از حضور جوامع انسانی در بخش‌هایی از آسیای مرکزی به دست آمده بود، اما هر محوطه جدید می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره نحوه استقرار، معیشت و جابه‌جایی انسان‌ها در این سرزمین فراهم کند.
محوطه‌های تازه شناسایی‌شده در زامین از این نظر اهمیت دارند که به دوره‌های مختلف عصر سنگ تعلق دارند. مقایسه یافته‌های پارینه‌سنگی و نوسنگی می‌تواند نشان دهد که استفاده انسان از این چشم‌انداز در طول زمان چگونه تغییر کرده است.
سنگ‌نگاره‌های راووتس نیز لایه دیگری به این تاریخ اضافه می‌کنند. این آثار احتمالا دوره‌های بسیار متأخرتری را پوشش می‌دهند و به پژوهشگران اجازه می‌دهند تغییرات فرهنگی و نمادین جوامع منطقه را در بازه‌ای طولانی بررسی کنند.
پژوهش‌های گسترده‌تر در راه است
بررسی‌های انجام‌شده در سپتامبر تنها مرحله نخست مطالعه این کشفیات محسوب می‌شود. پژوهشگران قصد دارند بررسی‌های گسترده‌تری در محوطه‌های تازه شناسایی‌شده انجام دهند و با مستندسازی دقیق‌تر، اطلاعات بیشتری درباره آثار به دست آورند.
تعیین گاه‌شماری یافته‌ها، بررسی ساختار محوطه‌ها و مقایسه آن‌ها با دیگر چشم‌اندازهای باستان‌شناسی آسیای مرکزی از مهم‌ترین اهداف پژوهش‌های آینده خواهد بود.
پژوهشگران همچنین می‌خواهند مشخص کنند این محوطه‌ها چه ارتباطی با دیگر سکونتگاه‌ها و مسیرهای شناخته‌شده باستانی منطقه داشته‌اند. چنین مطالعاتی می‌تواند به درک بهتر شبکه‌های جابه‌جایی و ارتباط میان جوامع انسانی در آسیای مرکزی کمک کند.
کشف‌هایی که از پارینه‌سنگی تا قرون میانه را دربر می‌گیرند، نشان می‌دهند تاریخ انسانی جیزک بسیار طولانی‌تر و پیچیده‌تر از آن چیزی است که بررسی یک محوطه منفرد می‌تواند نشان دهد. کوه‌ها و دره‌های این منطقه، ردپای جوامعی را حفظ کرده‌اند که در دوره‌های گوناگون در آن زندگی کرده‌اند، از منابع طبیعی بهره برده‌اند و نشانه‌هایی از جهان مادی و باورهای خود را روی سنگ‌ها به جا گذاشته‌اند.