در میان دوازده فصل گزارش سالانه ۱۴۰۴ دیجیکالا، فصل هفتم -با عنوان «ما و کسبوکارهای کوچک»- شاید انسانیترین و پرمعناترین روایت کل گزارش را در خود دارد. این فصل، به بخشی از دیجیکالا میپردازد که مدتهاست با نام تخصصی «بومیمحلی» فعالیت دارد؛ بازاری که دقیقاً برای کسانی طراحی شده که تا پیش از این، هیچ راهی برای رسیدن به یک بازار به وسعت ایران نداشتند.
گزارش این فصل را با سه تصویر مشخص آغاز میکند: یک زن روستایی در سیستان و بلوچستان که سوزندوزی و سیاهدوزی میکند، یک تولیدکننده عسل در اردبیل و یک جاجیمباف در لرستان. به گفته دیجیکالا، این افراد حالا میتوانند محصولاتشان را بدون نیاز به مغازه یا واسطه، مستقیم به سراسر ایران بفروشند. جملهبندی خود گزارش برای جمعبندی این فصل، گویاست: «در سال ۱۴۰۴، این بخش نشان داد که فاصله جغرافیایی دیگر مانع کسب درآمد نیست.»
رشدی که هر سال شتاب گرفت
نمودار تعداد فروشندگان بومیمحلی در پنج سال اخیر، مسیر رشدی پیوسته و رو به شتاب را نشان میدهد:
- سال ۱۴۰۰: ۳,۴۸۵ فروشنده
- سال ۱۴۰۱: ۶,۷۶۵ فروشنده
- سال ۱۴۰۲: ۹,۵۰۰ فروشنده
- سال ۱۴۰۳: ۱۴,۳۴۰ فروشنده
- سال ۱۴۰۴: ۱۸,۲۳۱ فروشنده
یعنی در پنج سال، تعداد فروشندگان بومیمحلی بیش از پنج برابر شده است. فقط در سال ۱۴۰۴، این رشد ۲۷ درصد بوده است.
اقتصاد واقعی پشت این رشد
- میانگین فروش سالانه هر فروشنده فعال بومیمحلی در ۱۴۰۴: ۱۵۵ میلیون تومان
- رشد فروش ریالی کالاهای بومیمحلی نسبت به ۱۴۰۳: ۱۲۰ درصد
- رشد فروش تعدادی (تعداد کالای فروختهشده) نسبت به ۱۴۰۳: ۱۸ درصد
- میانگین تعداد کالاهای فروختهشده توسط فروشندگان بومیمحلی در هر ماه: ۸۱,۵۰۰ کالا
- ۶۵ درصد از فروشندگان بومیمحلی، در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ با رشد فروش مواجه شدند
این تفاوت بین رشد ۱۲۰درصدی ارزش ریالی و رشد تنها ۱۸درصدی تعداد کالا، نشان میدهد بخشی از این رشد -مثل بسیاری از بخشهای دیگر گزارش امسال- متأثر از تورم بوده، اما رشد واقعی تقاضا هم بهوضوح در کار است.
چه کسی، چه چیزی میخرد؟
۸۰ درصد از کالاهای بومیمحلی، زیر ۵۰۰ هزار تومان قیمت دارند و تنها ۲۰ درصد بالای این رقم قیمتگذاری شدهاند؛ یعنی بومیمحلی همچنان عمدتاً بازار کالاهای کوچک، ارزان و روزمره است، نه کالاهای لوکس.
نرخ رشد فروش صنایعدستی نسبت به سال قبل ۴۰ درصد بوده و سهم کالاهای دستساز و صنایعدستی از کل فروش بومیمحلی به ۴۱ درصد رسیده است؛ یعنی نزدیک به نیمی از این بازار، هنوز حول محصولات دستساز و سنتی میچرخد.
زنان، دیگر اقلیت این بازار نیستند
یکی از مهمترین اعداد این فصل، مربوط به ترکیب جنسیتی فروشندگان بومیمحلی است: در سال ۱۴۰۴، ۵۴ درصد فروشندگان بومیمحلی زن و ۴۶ درصد مرد بودهاند. زنان، برخلاف تصور رایج از فضای فروشندگی آنلاین، دیگر اقلیت این بازار نیستند؛ اکثریتاند.
فروشندگان و کالاهای برجسته
پرفروشترین فروشنده بومیمحلی دیجیکالا در سال ۱۴۰۴، برند «رزدارو» بود که با فروش ۲۵ میلیارد تومانی، رکورددار این بخش شد؛ پرفروشترین کالای همین فروشنده هم بسته ۴۰۰گرمی دانه چیا بوده است. در کنار رزدارو، برندهای نسل نورانی و تیز گل هم در جمع برترین فروشندگان بومیمحلی قرار گرفتند.
از نظر تعداد فروشنده در هر محصول، سمنو، روغن هلکسیر و چای سیاه محصولاتی بودند که بیشترین تعداد فروشنده بومیمحلی را داشتند. و اما عجیبترین کالای فروختهشده این بخش؟ طبق گزارش، زالوی گیلان (برند لیرو) بوده است.
نقشهای که رنگش را از جای غیرمنتظره گرفت
گزارش تأکید میکند که بیشترین رشد فروشندگان بومیمحلی در سال ۱۴۰۴، از استانهایی آمده که کمتر انتظارش میرفت. سیستان و بلوچستان با ۸۳۸ درصد رشد، بهفاصله زیادی پیشتاز همه استانهای کشور بود. پس از آن، کردستان (۲۱۷٪)، هرمزگان (۱۶۹٪)، چهارمحال و بختیاری (۱۳۱٪)، سمنان (۱۲۳٪) و بوشهر (۸۲٪) در صدر رشد قرار داشتند. به بیان خود گزارش: «استانهایی که سالها در حاشیه بازار آنلاین بودند، یکباره با بیشترین سرعت وارد میدان شدند... پتانسیل، همیشه در مرکز نیست.»
سبدی به وسعت ایران
پرفروشترین کالای بومیمحلی هر استان، تقریباً یک اطلس طعمها و صنایعدستی ایران است: خرمای محلی در مناطق جنوبی مثل فارس و بوشهر، زعفران و زرشک ارگانیک در خراسان جنوبی، پنیر خشک محلی در مناطق غربی، عرقیات و گلاب سنتی در خوزستان، و شیرینی خانگی در کرمان از پرطرفدارترین محصولات بومی هر منطقه بودند.
فراتر از فروش: بومیمحلی بهعنوان ابزار تغییر زندگی
استودیو «بومی»؛ وقتی مهارت، بازار پیدا میکند
از سال ۱۴۰۳، دیجیکالا با راهاندازی استودیو «بومی» رویکرد تازهای در پیش گرفت: بهجای صرفاً میزبانی فروشندگان، اینبار مأموریت این بود که هنرمندان و تولیدکنندگانی که مهارت داشتند اما بازار نداشتند -از زنان سرپرست خانوار تا مهارتآموختگان فنیوحرفهای و کارگاههای کوچک روستایی- را مستقیماً پشتیبانی کند. در سال ۱۴۰۴، این برنامه ثمره واقعی داد: ۵,۱۶۱ تنوع کالایی زیر برند «بومی» تولید شد، ۲۱ کارگاه کوچک و محلی فعال بودند و این شبکه تولید به ۱۸ شهر کشور گسترش یافت. حتی ۳ کارگاهی که بر اثر آسیبهای جنگ از کار افتاده بودند، با همین برنامه احیا شدند. شعار این استودیو، بهسادگی همین بود: «مهارت داری، حالا بازار هم داری.»
در همکاری با کمیته امداد امام خمینی، هزاران خانواده کمبرخوردار توانستند جهیزیه موردنیازشان را از دیجیکالا تهیه کنند و ناوگان لجستیک دیجیکالا این اقلام را تا دورافتادهترین روستاها و مناطق عشایری رساند: ۱۷ هزار نوعروس در مناطق روستایی و عشایری، جهیزیهشان را از این طریق دریافت کردند و ۶۰۰ نفر از مددجویان کمیته امداد، امسال فروشنده دیجیکالا شدند.
در ادامه، دیجیکالا در سراسر ایران ۵۰ کارگاه آموزشی توانمندسازی برای صاحبان کسبوکارهای کوچک برگزار کرد.
هنر ایرانی، آنلاین شد
در تفاهمنامهای با معاونت صنایعدستی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، هدف این بود که یک قالیباف در کاشان یا یک سفالگر در لالجین بتواند محصولش را به هر گوشهای از ایران بفروشد؛ گزارش این تفاهمنامه را «یک قدم بزرگ برای تبدیل دیجیکالا به معتبرترین بازار آنلاین صنایعدستی ایران» توصیف میکند.
ناگفته نماند در تفاهمنامهای با سازمان حفاظت محیطزیست، مردم حاشیه تالابهای ارومیه، شادگان، پریشان و انزلی میتوانند از طریق فروش آنلاین درآمد کسب کنند، تا دیگر مجبور نباشند برای امرار معاش، به طبیعت اطرافشان آسیب بزنند.
فصل بومیمحلی گزارش ۱۴۰۴ دیجیکالا، تصویری فراتر از یک گزارش فروش ارائه میدهد. اعداد این فصل -از رشد ۵برابری فروشندگان در پنج سال، تا جهش ۸۳۸درصدی سیستان و بلوچستان، تا رسیدن زنان به اکثریت فروشندگان- نشان میدهند که دیجیکالا در این بخش، بیشتر از آنکه صرفاً یک کانال فروش باشد، به یک زیرساخت اقتصادی برای مناطق کمتر برخوردار ایران تبدیل شده است.