به نقل از هریتیج دیلی، یخهای در حال عقبنشینی کوهستانهای یوتونهایمِن در نروژ، مجموعهای از آثار باستانی را آشکار کردهاند که برخی از آنها بیش از ۶ هزار سال قدمت دارند. باستانشناسان در جریان سه هفته کاوش فشرده، ۴۸ تیر باستانی را از میان یخهای در حال ذوب بیرون کشیدند؛ اما در میان این یافتهها، سرپیکانی سنگی با قدمتی حدود ۵ هزار سال، توجه ویژهای را به خود جلب کرده است.
این یافتهها اهمیت ویژهای برای باستانشناسی یخچالی در منطقه اینلاندت دارند؛ منطقهای که پروژه بررسی آثار باستانی بیرونآمده از یخ در آن بیستمین سال فعالیت خود را پشت سر میگذارد. آثار کشفشده از دورههای مختلف پیشاتاریخ بهجا ماندهاند و گستره زمانی آنها عصر سنگ تا عصر برنز را دربرمیگیرد.
سرپیکان ۵ هزار ساله با بقایای دسته چوبی
یکی از مهمترین یافتههای امسال در منطقه لانگفونه در یوتونهایمِن کشف شد. باستانشناسان سرپیکانی از جنس سنگ لوح را در میان شن و سنگریزهها و روی تختهسنگ بزرگی در دامنه کوه پیدا کردند. در ابتدا تصور میشد با یک سرپیکان سنگی چشمگیر اما منفرد روبهرو هستند، اما بررسیهای بیشتر اهمیت کشف را افزایش داد.
دو قطعه از دسته چوبی اصلی تیر نیز در همان محل باقی مانده بود. هزاران سال قرار گرفتن در یخ، بخشهایی از این ماده آلی ظریف را حفظ کرده و به باستانشناسان اجازه داده است جزئیاتی را ببینند که معمولا در چنین آثار کهنی از بین میروند.
آثار بستها و همچنین تار تهیهشده از پوست درخت غان که برای محکم کردن سرپیکان به دسته چوبی به کار رفته بود، هنوز روی این یافته باقی مانده است. همین جزئیات اطلاعات ارزشمندی درباره شیوه ساخت ابزارهای شکار در حدود ۵ هزار سال پیش در اختیار پژوهشگران قرار میدهد.
۴۸ تیر باستانی از دل یخ بیرون آمدند
سرپیکان لانگفونه تنها یافته مهم این فصل نبود. باستانشناسان در جریان سه هفته فعالیت میدانی، در مجموع ۴۸ تیر باستانی را از مناطقی که یخ آنها در حال عقبنشینی بود، بیرون کشیدند. بسیاری از این آثار بیش از ۲ هزار سال قدمت دارند و قدیمیترین نمونهها به بیش از ۶ هزار سال پیش بازمیگردند.
این گستره زمانی نشان میدهد که انسانها برای هزاران سال از ارتفاعات کوهستانی نروژ استفاده میکردند. یافتههای جدید به شواهدی اضافه میشوند که از حضور انسان در این مناطق، رفتوآمد در ارتفاعات و شکار در محیطهای سرد و دشوار حکایت دارند.
در یکی از لحظات جالب این فصل نیز گلهای از گوزنهای شمالی اهلی در نزدیکی محل کشف سرپیکان جمع شدند و فعالیت باستانشناسان را از روی یخ تماشا کردند؛ صحنهای که ارتباط میان چشمانداز امروزی منطقه و سابقه طولانی حضور انسان در آن را به شکلی غیرمعمول یادآوری میکرد.
قدیمیترین یخها، قدیمیترین آثار را حفظ کردهاند
اهمیت یافتههای امسال تنها به قدمت یا وضعیت حفاظتی آنها محدود نمیشود. باستانشناسان اکنون با پدیدهای روبهرو هستند که همزمان فرصت و تهدیدی برای پژوهشهای باستانشناسی به شمار میرود.
با عقبنشینی یخهای کوهستانی، بخشهایی از موادی که هزاران سال درون یا زیر یخ مدفون بودهاند، نمایان میشوند. از آنجا که برخی از قدیمیترین تودههای یخ میتوانند قدیمیترین آثار باقیمانده در کوهستان را در خود حفظ کرده باشند، ذوب شدن آنها به معنای آشکار شدن شواهدی از دورههای بسیار دور تاریخ انسان است.
مواد آلی مانند چوب، چرم و بقایای گیاهی معمولا در شرایط طبیعی بهسرعت از بین میروند، اما یخ میتواند آنها را برای هزاران سال حفظ کند. به همین دلیل، عقبنشینی یخچالها و تودههای یخی امکان کشف اشیایی را فراهم میکند که در شرایط معمول احتمال زیادی برای باقی ماندن نداشتند.
عصر سنگ از دل یخ بیرون میآید
کشفیات امسال در یوتونهایمِن دو داستان بههمپیوسته را روایت میکنند. از یک سو، تیرها و سرپیکانهای کشفشده شواهد تازهای از زندگی انسانهایی ارائه میدهند که هزاران سال پیش برای شکار و رفتوآمد به ارتفاعات نروژ میرفتند. از سوی دیگر، وضعیت این آثار نشان میدهد که تغییرات امروزی در پوشش یخی کوهستان چگونه میتواند چهره باستانشناسی این مناطق را تغییر دهد.
هرچه یخهای قدیمیتر عقبنشینی میکنند، احتمال نمایان شدن آثار مربوط به دورههای دورتر پیشاتاریخ نیز افزایش مییابد. بنابراین، پژوهشگران در یوتونهایمِن اکنون با پدیدهای روبهرو هستند که معنای آن کاملا ملموس است: بخشی از تاریخ عصر سنگ پس از هزاران سال، نه از دل خاک، بلکه از دل یخ بیرون میآید.