به نقل از هریتیج دیلی، باستانشناسان در واحه الداخله در صحرای غربی مصر آرامگاهی هرمیشکل از دوران روم را کشف کردهاند که معماری آن باورهای سنتی مصر باستان را با عناصر فرهنگی یونانی و رومی در هم آمیخته است. این آرامگاه که در محوطه تاریخی بئر الشغاله قرار دارد، علاوه بر تزئینات مذهبی مصر باستان، کتیبهای سنگی با شعری ۱۹ سطری به زبان یونانی را در خود جای داده است.
این کشف را هیئت باستانشناسی شورای عالی آثار باستانی مصر انجام داده است و پژوهشگران احتمال میدهند آرامگاه برای مردی و همسرش ساخته شده باشد. در کنار کتیبه، اشیایی مانند ظروف سفالی، میز پیشکش از سنگ ماسهای، حوض تطهیر و یک سکه برنزی متعلق به دوران امپراتور کنستانتین نیز به دست آمده است.
ورودی باشکوه با نقشبرجستههای مصر باستان
ورودی آرامگاه از طریق پلکانی ۱۴ پلهای به فضایی سنگی و باشکوه میرسد که کاملا از الگوهای معماری مصر باستان الهام گرفته است. در این بخش، کتیبههای هیروگلیف با نقشهای عمیق، دعاهای محافظتی و متون مذهبی روی سنگ حک شدهاند.
باستانشناسان در میان تزئینات، قرنیزهای مصری، قرص خورشید بالدار و نقشهایی شبیه دستههای نی را شناسایی کردهاند. یکی از مهمترین یافتههای این بخش، صحنهای آیینی مرتبط با «آمدوات» است؛ متنی مذهبی که سفر شبانه خدای خورشید در جهان زیرین را روایت میکند.
متن آمدوات نخستینبار در آرامگاههای سلطنتی دوره پادشاهی نوین مصر رواج یافت؛ یعنی بیش از هزار سال پیش از ساخت این آرامگاه رومی. حضور این تصویر در مقبرهای متعلق به سدههای سوم یا چهارم میلادی نشان میدهد باورهای سنتی مصریان درباره مرگ، تولد دوباره و زندگی پس از مرگ حتی در دوران حکومت روم نیز همچنان زنده بودهاند.
ورودی اصلی با سنگی مهر و موم شده بود که تصویر یک انسان را در میان نمادهای محافظتی نشان میداد. پشت این ورودی، تالاری با دیوارهای آجری اندودشده قرار دارد که سقفی شیبدار داشته است، هرچند بخشی از سمت غربی آن فرو ریخته است. در کنار تالار نیز دو سازه تدفینی دیگر با پوشش گچی شناسایی شدهاند.
کتیبهای یونانی برای مردی به نام «بیزیختس»
یکی از ارزشمندترین یافتههای این آرامگاه، لوح سنگی مستطیلیشکلی است که روی دیوار جنوبی نصب شده است. بخش بالایی آن با قرص خورشیدی حجاریشده تزئین شده و روی سطح آن شعری ۱۹ سطری به زبان یونانی باستان دیده میشود.
این متن یادبود شخصی به نام «بیزیختس» است که پژوهشگران احتمال میدهند در زمان خود مقام قضایی یا قاضی بوده باشد. بررسیهای اولیه نشان میدهد این کتیبه به اواخر قرن سوم یا اوایل قرن چهارم میلادی تعلق دارد.
ترکیب یک متن ادبی یونانی با معماری مذهبی مصر باستان، تصویری روشن از جامعه چندفرهنگی مصر در دوران روم ارائه میدهد. زبان یونانی از زمان فتح مصر به دست اسکندر مقدونی در سال ۳۳۲ پیش از میلاد جایگاه مهمی در اداره و فرهنگ این سرزمین پیدا کرده بود و پس از تبدیل شدن مصر به استان روم نیز همچنان رواج داشت.
سکه کنستانتین و نشانههای استفاده دوباره از آرامگاه
کاوشها همچنین یک سکه برنزی متعلق به دوران امپراتور کنستانتین را آشکار کردهاند؛ فرمانروایی که اوایل قرن چهارم میلادی بر امپراتوری روم حکومت میکرد. این سکه میتواند سرنخ مهمی برای تعیین زمان استفاده از آرامگاه باشد، هرچند باستانشناسان هنوز باید جایگاه دقیق آن را در لایههای باستانشناسی بررسی کنند تا مشخص شود به تدفین اولیه تعلق داشته یا در دورهای بعد وارد آرامگاه شده است.
ظروف سفالی، میز پیشکش و حوض تطهیر نیز نشان میدهند آیینهای مذهبی مختلفی در این مکان اجرا میشده است. افزون بر این، وجود یک لوح سنگی دیگر و چند سازه تدفینی تازه بالای ورودی اصلی، احتمال استفاده دوباره از آرامگاه در دورههای بعد را تقویت میکند.
جایی که آیینهای مصر باستان و روم در هم آمیختند
این کشف به شواهد رو به افزایش درباره تداوم سنتهای مذهبی مصر باستان در دوران سلطه یونانیان و رومیان اضافه میشود. پژوهشگران معتقدند فرهنگهای یونانی و رومی در بسیاری از مناطق مصر جایگزین کامل باورهای بومی نشدند، بلکه در کنار آنها شکل تازهای از زندگی و آیینهای مذهبی را به وجود آوردند.
این همزیستی فرهنگی بهویژه در آرامگاهها بهخوبی دیده میشود؛ جایی که خدایان مصری، متون هیروگلیف و باورهای مربوط به جهان پس از مرگ در کنار کتیبههای یونانی و عناصر معماری یونانی-رومی قرار گرفتهاند.
بئر الشغاله یکی از مهمترین محوطههای باستانشناسی مرتبط با شهر باستانی موتیس، مرکز واحه الداخله، بهشمار میرود. کاوشهای مصری از سال ۲۰۰۲ در این منطقه آغاز شده و تاکنون آرامگاههای متعددی با سبکهای معماری متفاوت در آن کشف شدهاند. برخی از این مقبرهها کاملا از سنتهای مصر باستان پیروی میکنند و برخی دیگر تأثیر هنر و معماری روم و بیزانس را نشان میدهند.
پژوهشگران اکنون امیدوارند بررسی دقیقتر کتیبهها، سفالها، معماری و سکه کشفشده بتواند زمان دقیق ساخت آرامگاه، هویت افراد دفنشده و نحوه استفاده دوباره از این بنا را در واپسین سدههای تمدن مصر باستان روشنتر کند.