به نقل از هریتیج دیلی، باستانشناسان در جنوب غرب چین بقایای شهری متعلق به دودمان هان را کشف کردهاند که حدود ۲ هزار سال قدمت دارد و میتواند یکی از مهمترین یافتههای سالهای اخیر در باستانشناسی این کشور باشد. این محوطه باستانی که «چنگبا» نام دارد، نهتنها دیوارهای دفاعی، خیابانها و کارگاههای صنعتی را در خود حفظ کرده است، بلکه پژوهشگران احتمال میدهند تنها نمونه شناختهشده «دروازه آبی» متعلق به دودمان هان نیز در همین شهر قرار داشته باشد.
این کشف، تصویری دقیقتر از شیوه اداره شهرهای محلی، شبکه تجارت و زندگی روزمره مردم در یکی از مهمترین دورههای تاریخ چین ارائه میدهد و شاید معمای محل واقعی شهر تاریخی «دانگچو» را نیز حل کند.
شهری که دو هزار سال زیر خاک پنهان مانده بود
محوطه چنگبا در شهرستان چوشیان، واقع در شرق استان سیچوان، قرار دارد و حدود ۵۰ هزار متر مربع وسعت دارد. کاوشها نشان میدهد این شهر با دیواری دفاعی به طول تقریبی ۷۲۵ متر و خندقی پیرامون آن محافظت میشد؛ الگویی که نشاندهنده اهمیت نظامی و اداری آن در دوران هان است.
در داخل شهر، باستانشناسان بقایای خیابانهای اصلی، پی ساختمانها و فضاهای شهری را شناسایی کردهاند. در بخشهای پیرامونی نیز گورستان، کارگاههای سفالگری و اسکلهای کنار رودخانه کشف شده که نشان میدهد این شهر فقط یک مرکز حکومتی نبوده، بلکه فعالیتهای اقتصادی گستردهای نیز در آن جریان داشته است.
بررسیها نشان میدهد دیوارهای شهر نخستین بار در اوایل دوره هان غربی، میان سالهای ۲۰۲ تا ۱۴۱ پیش از میلاد، ساخته شدند و بعدها چندین بار مرمت و تقویت شدند.
آیا این همان شهر گمشده «دانگچو» است؟
یکی از جذابترین بخشهای این کشف به هویت واقعی شهر مربوط میشود. پژوهشگران معتقدند شواهد تازه احتمالا ثابت میکند که چنگبا همان شهر تاریخی «دانگچو» است؛ شهری که منابع تاریخی از آن بهعنوان یکی از شهرستانهای فرمانداری «با» در دوران هان نام بردهاند.
سرنخ اصلی از صدها سفال و کاشی سقفی به دست آمده که روی آنها نام «دانگچو» حک شده است. این نوشتهها، در کنار موقعیت جغرافیایی محوطه و توصیفهای موجود در منابع تاریخی، احتمال این فرضیه را بسیار تقویت کردهاند.
باستانشناسان پیش از این نیز اشیای مفرغی متعلق به دوره «جنگهای ایالات» در این محل پیدا کرده بودند که نشان میدهد سکونت در این منطقه حتی پیش از دودمان هان نیز جریان داشته است.
موقعیتی که شهر را به چهارراه تجارت تبدیل کرد
جایگاه جغرافیایی چنگبا یکی از دلایل اصلی اهمیت آن به شمار میرود. این شهر در ساحل شرقی رود «چوجیانگ» ساخته شده؛ رودی که به جیالینگ و در نهایت به رود یانگتسه میپیوندد.
در شمال شهر نیز گذرگاه «میکانگ» مسیر ارتباطی مهمی میان کوهستانهای دابا و دشتهای مرکزی چین ایجاد میکرد. همین ترکیب راههای آبی و مسیرهای کوهستانی باعث شده بود چنگبا به نقطهای کلیدی برای جابهجایی کالاها، مسافران و نیروهای نظامی تبدیل شود.
کشفی کمسابقه؛ تنها «دروازه آبی» دودمان هان؟
مهمترین یافته کاوشهای اخیر در بخش شمالغربی شهر و کنار رودخانه قرار دارد؛ جایی که بقایای یک اسکله باستانی کشف شده است.
باستانشناسان بر اساس موقعیت این سازه و اطلاعات به دست آمده از اسناد بامبویی، احتمال میدهند این محل ترکیبی از ورودی زمینی و آبی شهر بوده باشد؛ مکانی که مقامهای حکومتی ورود و خروج قایقها، مسافران و کالاهای تجاری را کنترل میکردند.
اگر این تفسیر تأیید شود، این سازه نخستین و تنها نمونه شناختهشده «دروازه آبی» متعلق به دودمان هان در سراسر چین خواهد بود؛ کشفی که میتواند نگاه پژوهشگران به زیرساختهای شهری آن دوره را تغییر دهد.
اسناد بامبویی که از زندگی روزمره مردم میگویند
کاوشها فقط به معماری شهر محدود نشده است. پژوهشگران مجموعهای ارزشمند از لوحهای بامبویی پیدا کردهاند که اطلاعات کمنظیری درباره ساختار اداری و اجتماعی شهر در اختیار میگذارند.
محتوای این اسناد موضوعاتی مانند امور مالی، پروندههای قضایی، آموزش، خوشنویسی، ادبیات، ریاضیات و حتی نظام ثبت خانوارها را در بر میگیرد؛ موضوعی که نمونههای بسیار کمی از آن در دوره هان پیدا شده است. این اسناد میتوانند در آینده به یکی از مهمترین منابع برای شناخت شیوه اداره شهرهای محلی در چین باستان تبدیل شوند.
شهری که صنعت آهن را رونق داد
چنگبا فقط یک مرکز اداری نبود؛ بلکه یکی از مراکز مهم تولید آهن نیز به شمار میرفت. باستانشناسان بیش از ۲۰ هزار قطعه سرباره، آستر کوره و لولههای دمش هوا را از این محوطه بیرون آوردهاند. تاریخگذاری رادیوکربنی نشان میدهد فعالیتهای ذوب آهن از اواخر دوره هان غربی تا میانه دوره هان شرقی ادامه داشته است.
وسعت این بقایا نشان میدهد تولید آهن در این شهر نقشی فراتر از تأمین نیازهای محلی داشته و احتمالا بخشی از شبکه توزیع فلز در شرق سیچوان را شکل میداده است.
شهری که قرنها زنده ماند
شواهد باستانشناسی نشان میدهد چنگبا از اواخر دوره جنگهای ایالات، از حدود سده چهارم پیش از میلاد، تا دوران دودمان چین و هان پیوسته محل سکونت و فعالیت بوده است.
کشف بخشهای مسکونی، صنعتی، اداری و تجاری در کنار هم، تصویری کمنظیر از سازمان فضایی شهرهای شهرستانی در دوران هان ارائه میدهد؛ موضوعی که تاکنون در شرق استان سیچوان کمتر شناخته شده بود.
پژوهشگران قصد دارند در فصلهای آینده کاوش، بخشهای بیشتری از این شهر را بررسی کنند تا روند رشد و تحول آن را در طول چندین قرن بازسازی کنند. اگر فرضیه شناسایی چنگبا بهعنوان شهر تاریخی دانگچو تأیید شود، این کشف میتواند یکی از مهمترین منابع برای شناخت ساختار شهری، تجارت و نظام اداری چین باستان در دودمان هان باشد.