به نقل از هریتیج دیلی، محوطه باستانشناسی نونالق در نزدیکی روستای کوینهگاک در غرب آلاسکا این روزها به صحنه یک عملیات نجات اضطراری تبدیل شده است. باستانشناسان و داوطلبان تلاش میکنند پیش از رسیدن طوفان بعدی، اشیای چندصد ساله مردم یوپیک را از دل ساحل بیرون بکشند؛ آثاری که فرسایش ساحلی آنها را در معرض نابودی قرار داده است.
طوفانی که تاریخ را به ساحل آورد
ماجرا به بقایای طوفان هالونگ بازمیگردد که اکتبر گذشته غرب آلاسکا را درنوردید. این طوفان با ایجاد سیلاب گسترده، بیش از هزار نفر را در چندین جامعه دورافتاده آواره کرد و در کوینهگاک نیز ساختمانها، زیرساختها و بخشهایی از خط ساحلی را ویران کرد.
یک روز پس از طوفان، جنی متیو، یکی از ساکنان منطقه، هنگام گشتوگذار در ساحل با یک کاسه چوبی صیقلی روبهرو شد؛ ظرفی که باستانشناسان معتقدند مردم محلی آن را حدود ۴۰۰ تا ۶۰۰ سال پیش تراشیدهاند. این کاسه تنها یکی از هزاران شیئی بود که طوفان از محوطه باستانی نونالق بیرون کشید یا در امتداد ساحل پراکنده کرد.
نونالق یکی از مهمترین اسناد زندگی مردم یوپیک پیش از تماس با اروپاییها به شمار میرود و برای جامعه کوینهگاک پیوندی مستقیم با نیاکانشان ایجاد میکند.
رقابت با دریا برای نجات محوطه باستانی
کاوشهای نونالق از سال ۲۰۰۹ آغاز شد؛ زمانی که ذوب شدن یخهای دائمی زمین، اشیای ارزشمند فراوانی را آشکار کرد. تاکنون مجسمههای چوبی حیوانات، ماسکهای آیینی، سوزنهای خیاطی، طنابهای بافتهشده از علف و قطعاتی از کایاکهای چوبی از این محوطه کشف شدهاند.
شرایط یخزده خاک باعث شده بود بسیاری از اشیای ساختهشده از مواد آلی، برخلاف معمول، قرنها سالم باقی بمانند؛ اما اکنون همین مزیت در حال از بین رفتن است.
محوطه نونالق وسعتی تقریباً معادل دو استخر شنای المپیک دارد، اما کاوش اضطراری فعلی تنها روی بخش کوچکی متمرکز است که بقایای خانههای چمنی ۴۰۰ تا ۵۰۰ ساله را در خود جای داده است. با این حال، دریای برینگ هر سال به این محوطه نزدیکتر میشود.
تغییرات اقلیمی تهدید را تشدید کرده است
کاهش یخ دریایی و ذوب شدن یخهای دائمی، فرسایش سواحل غرب آلاسکا را شدت بخشیده و پژوهشگران میگویند تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیتهای انسانی در هر دو روند نقش دارد.
طوفان سال گذشته فاصله دریا با نونالق را باز هم کمتر کرد؛ بهطوری که اکنون در برخی مدهای شدید، آب دریا به گودال حفاری میرسد.
ریک کنشت، سرپرست پروژه، عملیات نجات را به «کار کردن جلوی بولدوزرها» تشبیه کرده است؛ زیرا هر موج میتواند بخشی از تاریخ را برای همیشه با خود ببرد.
در جریان سیلاب اکتبر، محل حفاری چندین فوت زیر آب رفت و پس از عقبنشینی آب، تعدادی از اشیای ارزشمند نیز با جریان آب از محوطه خارج شدند. باستانشناسان هشدار میدهند تکرار چنین طوفانی میتواند خسارتی جبرانناپذیر به این محوطه وارد کند.
میراثی که هویت یک جامعه را زنده نگه میدارد
اشیای نجاتیافته در مرکز فرهنگ و باستانشناسی نونالق نگهداری و مرمت میشوند؛ مرکزی که امکان دسترسی مردم کوینهگاک و دیگر بازدیدکنندگان را به این آثار فراهم کرده است.
الیزابت چرچ، مدیر مؤسسه میراث کوینهگاک، میگوید این مجموعه برای مردم منطقه فقط آثار باستانی نیست، بلکه بخشی از هویت جمعی آنها به شمار میرود.
به گفته او، دیدن اشیای نیاکانشان که پس از طوفان در امتداد ساحل پراکنده شده بودند، مسئولیت جامعه را برای حفاظت از این میراث بیش از پیش پررنگ کرد.
درسهایی از نیاکان یوپیک
کشفیات نونالق فقط گذشته را روایت نمیکنند، بلکه نشان میدهند نسلهای پیشین مردم یوپیک چگونه با تغییرات محیطی سازگار شدند و فناوریهای تازهای برای زندگی در شرایط دشوار ابداع کردند.
چرچ معتقد است آگاهی از اینکه نیاکان این جامعه مردمانی مقاوم، خلاق و توانمند بودهاند، به نسل امروز اعتمادبهنفس و امید میبخشد.
با نزدیک شدن فصل طوفانهای پاییزی آلاسکا، فشار برای نجات هرچه بیشتر این آثار افزایش یافته است. تیم باستانشناسی امیدوار است تابستان آینده نیز به نونالق بازگردد، هرچند تأمین بودجه ادامه این پروژه همچنان در جریان است.