به نقل از هریتیج دیلی، پس از پنج سال پژوهش و مرمت، یکی از مهمترین محوطههای هنر صخرهای مکزیک از خطر فرسایش و آسیبهای انسانی نجات پیدا کرد. متخصصان مؤسسه ملی انسانشناسی و تاریخ مکزیک (INAH) اعلام کردهاند پروژه حفاظت از غار «کوئوا د لاس موناس» در ایالت چیواوا با موفقیت به پایان رسیده است؛ غاری که نقاشیهای آن بیش از دو هزار سال تاریخ را در خود حفظ کردهاند.
این پروژه بین سالهای ۲۰۲۱ تا نیمه نخست ۲۰۲۶ اجرا شد و هدف آن تثبیت نقاشیهایی بود که هم گذر زمان و هم خرابکاری بازدیدکنندگان بقای آنها را تهدید میکرد.
غاری با بیش از دو هزار سال تاریخ تصویری
غار «کوئوا د لاس موناس» در دامنهای از رشتهکوه سیرا د ماخالکا، حدود ۵۹ کیلومتری شمال شهر چیواوا قرار دارد. این غار بزرگترین بخش از یک مجموعه گستردهتر است و لایههایی از نقاشیهای صخرهای را در خود جای داده است که طی بیش از دو هزار سال خلق شدهاند.
نقاشیهای این غار بهخاطر قلمگیری دقیق و نمادهای متنوعشان شهرت دارند. برخی از آنها به سنتهای پیش از ورود اسپانیاییها تعلق دارند و برخی دیگر نشانههایی از نفوذ مبلغان مسیحی در دوران استعمار را نشان میدهند.
سه دوره متفاوت از تاریخ غار
انریکه چاکون سوریا، باستانشناس مرکز چیواوای INAH، دستکم سه مرحله اصلی نقاشی در این غار را شناسایی کرده است.
قدیمیترین لایه به حدود ۳۰۰ سال پیش از میلاد برمیگردد؛ دورهای که غار بهعنوان محل استقرار موقت جوامع بومی شکارچی، گردآورنده و ماهیگیر استفاده میشد.
مرحله دوم به قوم تاراهومارا مربوط میشود و هم دوران پیش از تماس با اروپاییها و هم قرنهای هفدهم و هجدهم را در بر میگیرد. نقاشیهای این دوره هم نمادهایی مرتبط با گیاه پیوت و آیینهای بومی را نشان میدهند و هم نشانههایی از مسیحیت را در خود دارند.
سومین مرحله به حدود قرن نوزدهم تعلق دارد و شامل تصاویری است که پژوهشگران آنها را به گروههای آپاچی نسبت میدهند.
کلودیا کوریل د ایکاسا، وزیر فرهنگ مکزیک، میگوید این غار محل تلاقی خاطره و میراث جوامع مختلف در دورههای گوناگون تاریخ است.
فرسایش و خرابکاری؛ دو تهدید بزرگ
مرمتگران در طول پروژه با چالشهای متعددی روبهرو بودند. فرسایش طبیعی باعث شده بود بخشهایی از سطح سنگی که نقاشیها روی آن قرار داشتند، استحکام خود را از دست بدهند و خطر جدا شدن برخی تصاویر افزایش پیدا کند. در کنار این آسیبهای طبیعی، فعالیتهای انسانی نیز خسارتهای قابل توجهی به غار وارد کرده بود.
ساندرا کروز فلورس، متخصص مرمت INAH، میگوید برخی بازدیدکنندگان بدون نظارت، روی دیوارههای غار با اسپری رنگ، زغال و مداد یادگاری نوشته بودند.
علاوه بر این، کارشناسان آثار خراشهای ایجادشده با ابزارهای نوکتیز و حتی نشانههایی از ریختن مایعات روی سطوح نقاشیشده را نیز ثبت کردند.
مرمتی برای نجات تصاویر اصلی
تیم حفاظت، عملیات دقیقی را برای تثبیت بخشهای آسیبپذیر و حذف آثار دخالتهای انسانی انجام داد. به گفته کروز فلورس، یکی از مهمترین دستاوردهای پروژه، ایمنسازی بخشهایی بود که نقاشیهای آنها در آستانه نابودی قرار داشتند.
درمان بخشهای آسیبدیده بر اثر دیوارنویسی و دیگر آسیبهای انسانی نیز باعث شد جزئیات و خوانایی بسیاری از تصاویر اصلی دوباره آشکار شوند.
این پروژه طی پنج فصل کاری، متخصصان رشتههای مختلف را گرد هم آورد تا علاوه بر مستندسازی کامل غار، وضعیت آن را بهطور مستمر پایش کنند و با استفاده از فناوریهای تخصصی، علتهای فرسایش را بهتر بشناسند.
حفاظت بلندمدت تازه آغاز شده است
هرچند پروژه مرمت به پایان رسیده است، مقامهای INAH تأکید میکنند این پایان کار نیست، بلکه آغاز یک برنامه بلندمدت برای حفاظت از غار است. اداره مدیریت محوطههای این نهاد اکنون در حال تهیه طرحی برای ایجاد زیرساختهایی است که امنیت غار را افزایش دهد.
با این حال، هدف از این برنامه تبدیل غار به یک مقصد گردشگری انبوه نیست. این محوطه هنوز بهطور رسمی برای بازدید عمومی باز نشده و هرگونه دسترسی احتمالی در آینده باید بهصورت محدود و کنترلشده انجام شود.
کروز فلورس میگوید اولویت اصلی، حفظ، مطالعه و معرفی این میراث ارزشمند است، نه آمادهسازی آن برای پذیرش شمار زیادی از گردشگران.
به گفته او، بقای این نقاشیهای استثنایی به ادامه مراقبتهای تخصصی و رفتار مسئولانه نهادها و مردم بستگی دارد؛ زیرا هرگونه بازدید غیرمجاز یا دخالت فیزیکی میتواند بخشی از این روایت دو هزار ساله را برای همیشه از بین ببرد.