به نقل از هریتیج دیلی، باستانشناسان در شمال پرو شیء سنگی مرموزی را کشف کردهاند که ظاهری شبیه به یک تاس باستانی آندی دارد؛ یافتهای که میتواند سرنخهای تازهای از بازیها، آیینها و زندگی روزمره مردم چاچاپویا، معروف به «جنگجویان ابرها»، در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
این اثر در مجموعه باستانی اولیاپه در منطقه آمازوناس پرو کشف شد؛ سرزمینی که روزگاری یکی از مهمترین مراکز فرهنگ چاچاپویا بود.
آیا این یک تاس باستانی است؟
شیء کشفشده از ماسهسنگ ساخته شده است و شکلی منشوری و کشیده دارد. روی سطوح آن شیارهای افقی منظمی دیده میشود که باعث شده است پژوهشگران آن را به شیئی باستانی به نام «پیشکا» یا «پیچکا» (Pishca/Pichca) شبیه بدانند.
پیشکا در منابع تاریخی و باستانشناسی آند با بازیهای شانسی، بختآزمایی و حتی برخی آیینهای مذهبی ارتباط داده شده است. با این حال، پژوهشگران هنوز نمیتوانند با اطمینان بگویند شیء تازه کشفشده دقیقا چه کاربردی داشته است.
پژوهشگران مؤسسه پژوهشهای باستانشناسی و مردمشناسی کوئلاپ وابسته به دانشگاه ملی توریبیو رودریگز د مندوزا معتقدند این کشف میتواند بخشی از زندگی کمتر شناختهشده جوامع پیش از ورود اسپانیاییها در آمازون پرو را روشن کند.
چرا نام آن «پیشکا» است؟
واژه «پیشکا» از کلمه کچوایی «پیچقا» (Pichqa) به معنای «پنج» گرفته شده است. آثار مشابه پیشتر در مناطق مختلف آند شناسایی شدهاند و معمولا با بازی، تصمیمگیری، شانس یا مراسم آیینی ارتباط داشتهاند. همین شباهتها باعث شده است باستانشناسان احتمال دهند شیء اولیاپه نیز در همین دسته قرار بگیرد، هرچند هنوز هیچ نتیجه قطعی وجود ندارد.
اکنون پژوهشگران میخواهند بدانند آیا این وسیله برای سرگرمی استفاده میشده، در آیینهای مذهبی نقش داشته، ابزاری برای تصمیمگیری بوده یا کاربردی کاملا متفاوت داشته است.
محل کشف چه چیزی را نشان میدهد؟
این اثر در واحد حفاری شماره ۵ و خارج از یکی از سازههای سکونتگاه پیدا شد. باستانشناسان هنگام برداشتن لایهای از سنگهای لبهدار، شبیه قرنیزهای معماری، به این شیء برخوردند. این سنگها بدون استفاده از ملات و بهصورت نامنظم روی هم قرار گرفته بودند؛ موضوعی که نشان میدهد احتمالا پس از پایان استفاده اولیه، عمدا در آن محل انباشته شدهاند. درک همین زمینه باستانشناسی شاید در آینده به روشن شدن دلیل حضور این شیء در آن نقطه کمک کند.
جنگجویان ابرها چه کسانی بودند؟
اولیاپه در حوضه بالادست رود اوتکوبامبا و در محدوده منطقه لا خالکا قرار دارد. چاچاپویاها حدود سالهای ۸۰۰ تا ۱۵۰۰ میلادی در این منطقه زندگی میکردند؛ پیش از آنکه سرزمینشان به کنترل امپراتوری اینکا درآید. آنها در میان کوهستانها و جنگلهای ابری شمال پرو سکونت داشتند و به دلیل مقاومت در برابر گسترش قلمرو اینکاها، لقب «جنگجویان ابرها» را به دست آوردهاند.
شناختهشدهترین مرکز این فرهنگ، شهر مستحکم کوئلاپ است، اما سکونتگاههای پراکنده در سراسر منطقه نشان میدهند جامعه چاچاپویا بسیار پیچیدهتر از آن چیزی بوده که پیشتر تصور میشد.
اولیاپه پیشتر هم شگفتی آفریده بود
این محوطه سال گذشته نیز یکی از مهمترین کشفیات خود را تجربه کرد؛ زمانی که پژوهشگران بیش از ۲۰۰ سازه دایرهای متعلق به چاچاپویاها را شناسایی کردند. در میان آنها، ساختمانی با دو سر سنگی تراشیدهشده نیز وجود داشت که زمانی بخشی از تزئینات معماری آن بودهاند.
اکنون شیء منشوریشکل تازه کشفشده، بعد دیگری به شناخت این محوطه افزوده است؛ نه از طریق دیوارهای عظیم یا بناهای باشکوه، بلکه از راه نشانهای کوچک که شاید رفتارهای روزمره مردم را بازتاب دهد.
شیئی کوچک با پرسشهایی بزرگ
باستانشناسان میگویند شناسایی ابزارهایی که به بازی یا تعاملات اجتماعی مربوط میشوند، معمولا از دشوارترین بخشهای پژوهشهای باستانشناسی است.
در نگاه اول، این قطعه کوچک ماسهسنگی شاید در برابر معماری باشکوه محوطههای چاچاپویا چندان چشمگیر به نظر نرسد، اما میتواند سرنخهایی از رفتارهایی را حفظ کرده باشد که ساختمانها بهتنهایی قادر به روایت آنها نیستند.
به همین دلیل، پژوهشگران با احتیاط به بررسی این شیء ادامه میدهند. آنها امیدوارند مطالعات بیشتر مشخص کند آیا این اثر واقعا یک پیشکا بوده است یا نه.
اگر این فرضیه تأیید شود، این شیء کوچک میتواند پنجرهای کمسابقه به جنبهای شخصیتر از زندگی مردمی باز کند که قرنها پیش از ورود اسپانیاییها در جنگلهای ابری شمال پرو زندگی میکردند؛ مردمی که تاریخشان هنوز هم از دل یافتههای کوچک، آرامآرام آشکار میشود.