به نقل از هریتیج دیلی، مرمتگران در جریان بازسازی یک کلیسای تاریخی در لهستان، دستنوشتهای را پیدا کردند که بیش از ۱۴۰ سال پیش عمدا داخل منبر کلیسا پنهان شده بود. این پوستنوشته که به سال ۱۸۸۴ تعلق دارد، نهتنها زمان تکمیل کلیسا را ثبت کرده، بلکه نام صنعتگران، هنرمندان و خیرانی را نیز حفظ کرده است که در ساخت این بنای تاریخی نقش داشتند.
این کشف در کلیسای «سن استیون» در روستای چیاخچین، در مرکز لهستان، رخ داد؛ جایی که دستنوشته از اواخر قرن نوزدهم تاکنون دستنخورده باقی مانده بود.
پیامی که برای آیندگان پنهان شد
مرمتگران این سند را در بخش پایینی منبر پیدا کردند؛ جایی که به نظر میرسد کشیش کلیسا آن را آگاهانه برای نسلهای آینده پنهان کرده بود.
برخلاف یک تکه کاغذ فراموششده، این دستنوشته با هدف ثبت تاریخ بنا نوشته شده بود و به همین دلیل میتوان آن را نوعی «کپسول زمان» متعلق به دوره ویکتوریایی دانست. نویسنده آن، کشیش یوزف استروشینسکی، بین سالهای ۱۸۶۵ تا ۱۸۹۲ به مدت ۲۷ سال مسئول این کلیسا بود.
روایت ساخت کلیسا در سال ۱۸۸۴
در این پوستنوشته، کشیش استروشینسکی تکمیل ساخت کلیسا در سال ۱۸۸۴ را ثبت کرده و جزئیاتی درباره ساخت محراب اصلی و منبر نیز ارائه داده است.
او نوشته است که هر دو اثر در کارگاه مارسلی لئونیاک در شهر پووتسک ساخته شدهاند؛ کارگاهی که نجاران، پیکرتراشان و زرکاران در آن روی تزئینات کلیسا کار میکردند. اما ارزش واقعی این سند به ثبت تاریخ ساخت محدود نمیشود.
نامهایی که تاریخ فراموششان نکرد
یکی از مهمترین بخشهای دستنوشته، ثبت نام افرادی است که در ساخت فضای داخلی کلیسا نقش داشتند.
کشیش نام صنعتگران فعال در زمینههای زیر را بهطور جداگانه نوشته است:
- زرکاری
- پیکرتراشی
- نجاری
او حتی نام شاگردانی را نیز ثبت کرده است که هنگام ساخت این آثار مشغول یادگیری زرکاری و پیکرتراشی بودند.
همین جزئیات، سند را به روایتی شخصی از پشت صحنه ساخت کلیسا تبدیل کرده است؛ روایتی که هویت افرادی را حفظ کرده که شاید در غیر این صورت برای همیشه از حافظه تاریخی حذف میشدند.
خیرانی که هزینه ساخت را پرداخت کردند
کشیش استروشینسکی تنها به معرفی سازندگان بسنده نکرده است. او نام افرادی را نیز نوشته است که هزینه ساخت کلیسا را تأمین کردند. از جمله این افراد میتوان به آنتونی کلیمکویچ، مالک املاکی در گوشلیتسه، چیاخچین، یوزینک و ژران در نزدیکی ورشو، و همسرش یوزفا بونکوفسکا اشاره کرد.
مجموع این اطلاعات باعث شدهاند پژوهشگران این پوستنوشته را چیزی شبیه «شناسنامه تولد» کلیسا بدانند؛ سندی که زمان تکمیل بنا، محل ساخت اجزای اصلی و نام افرادی را که در شکلگیری آن نقش داشتند، در خود ثبت کرده است.
مرمتگران هم پیامی برای آینده گذاشتند
جالبتر اینکه مرمتگران پس از کشف این سند، آن را برای همیشه از محل خود خارج نکردند. آنها ابتدا از پوستنوشته مستندنگاری و نسخهای تهیه کردند، سپس اصل سند را دوباره به همان محل پنهانشده داخل منبر بازگرداندند.
اما این بار، آنها نیز یادداشتی از خودشان کنار سند قدیمی گذاشتند؛ یادداشتی که جزئیات عملیات مرمت در قرن بیستویکم را ثبت میکند.
به این ترتیب، امروز داخل منبر کلیسا دو پیام از دو دوره تاریخی متفاوت قرار دارد؛ یکی از کشیشی در دهه ۱۸۸۰ و دیگری از مرمتگرانی که حدود ۱۴۰ سال بعد آن را دوباره کشف کردند.
نسخهای از سند اصلی نیز در آرشیو کلیسا نگهداری میشود تا پژوهشگران بتوانند بدون دست زدن دوباره به اصل پوستنوشته، آن را مطالعه کنند.
اگر این منبر یک قرن دیگر هم پابرجا بماند، مرمتگران آینده شاید با گفتوگویی کمنظیر میان دو نسل روبهرو شوند؛ گفتوگویی که از سال ۱۸۸۴ آغاز شده است و همچنان در دل این بنای تاریخی ادامه دارد.