بهنقل از هریتیج دیلی، باستانشناسان در جریان حفاری بازار تاریخی میتنی در شهر نیژنی نووگورود روسیه، بقایای مرز املاک قرون وسطی، ساختمانهای قدیمی، سکهها، جواهرات و صدها قطعه پیپ سفالی را کشف کردهاند؛ یافتههایی که روند تحول این بخش از شهر را در بیش از ۷۰۰ سال گذشته آشکار میکند.
این کاوشها از بهار ۲۰۲۶ به دست گروه ولگا از مؤسسه باستانشناسی آکادمی علوم روسیه آغاز شده و تاکنون بیش از هزار مترمربع از محوطه شماره ۲ خیابان بولشایا پوکروفسکایا را در بر گرفته است. این محل تنها حدود ۲۰۰ متر با کرملین نیژنی نووگورود فاصله دارد و در محدوده سکونتگاه قرون وسطایی شهر قرار گرفته است.
با وجود ساختوسازهای متأخر، لایههای باستانشناسی این محوطه به شکل چشمگیری سالم باقی ماندهاند. ضخامت این لایهها بین ۱٫۱ تا ۲٫۸ متر است و شواهدی از سکونت قرون وسطی تا دوران رونق بازار در قرنهای هجدهم و نوزدهم را در خود حفظ کردهاند.
قدیمیترین ردپاهای شهر از قرن سیزدهم
قدیمیترین آثار کشفشده به قرنهای سیزدهم و چهاردهم میلادی تعلق دارند؛ دورهای که نیژنی نووگورود هنوز در حال شکلگیری بود.
باستانشناسان چندین قطعه زمین متعلق به آن دوران را شناسایی کردهاند که با خندقهایی از یکدیگر جدا میشدند. این خندقها زمانی حصارهای چوبی را در خود جای داده بودند. جهت مشابه و تکرار این مرزبندیها نشان میدهد ساختار کلی تقسیمبندی زمینها برای مدت طولانی حفظ شده بود، هرچند اندازه قطعات در طول زمان تغییر میکرد.
داخل این املاک نیز گودالهای متعددی کشف شده است. پژوهشگران احتمال میدهند برخی از گودالهای بزرگتر زیرزمین خانههایی بوده باشند که امروزه دیگر اثری از آنها باقی نمانده است.
حدود یکچهارم اشیای بهدستآمده به همین دوره تعلق دارند. تکههایی از دستبندهای شیشهای، چاقو، قفلهای استوانهای و اشیای مذهبی شخصی از جمله مهمترین یافتههای این بخش از کاوش هستند.
با این حال، لایههای مربوط به قرن پانزدهم تقریبا غایباند. پژوهشگران میگویند این خلأ با شواهد تاریخی کاهش وسعت شهر در آن دوره همخوانی دارد.
بازگشت رونق با ساخت کرملین آجری
از قرنهای شانزدهم و هفدهم، نشانههای فعالیت انسانی بار دیگر در سراسر محوطه ظاهر میشوند؛ دورهای که همزمان با ساخت کرملین آجری نیژنی نووگورود، زندگی شهری دوباره رونق گرفت.
در میان یافتههای این دوره، کاشیهای تزئینی اجاق از جنس سفال سرخ بیش از همه توجه پژوهشگران را جلب کردهاند. برخی از این کاشیها نقش مشهور «یورش به دژ» را به تصویر میکشند؛ طرحی که در نیمه نخست قرن هفدهم محبوبیت زیادی داشت.
این کاشیها دیوارها و برجهای مستحکم، کمانداران، توپها، مدافعان و مهاجمان را نشان میدادند و کنار هم صحنهای بزرگ از نبرد را تشکیل میدادند.
همچنین بیش از ۴۰ سکه از این دوره کشف شده است. دکمهها، سگکهای کمربند، زیورآلات و دیگر اجزای پوشاک نیز تصویری روشنتر از زندگی روزمره ساکنان آن زمان ارائه میکنند.
بقایای بازار تاریخی میتنی
در نیمه دوم قرن هجدهم، چهره این منطقه بار دیگر تغییر کرد و به میدانی تجاری با چند ساختمان آجری تبدیل شد. یکی از مهمترین کشفیات، پی ساختمان بزرگی به ابعاد تقریبی ۱۰ در ۱۱٫۵ متر است. نقشههای تاریخی سالهای ۱۷۹۹، ۱۸۳۴ و ۱۸۵۹ نشان میدهند در همین محل ساختمانی با عنوان «میخانه سنگی بازار میتنی» قرار داشته است.
امروزه تنها بخشهایی از پی سنگی و دیوارهای آجری آن باقی مانده است، اما آثار بازسازیها و تغییرات متعدد این بنا در طول قرن نوزدهم هنوز در ساختار آن دیده میشود. از آنجا که این ساختمان در نقشه سال ۱۸۹۶ دیگر وجود ندارد، پژوهشگران احتمال میدهند در اواخر همان قرن تخریب شده باشد.
در نزدیکی این بنا نیز ساختمانی کوچکتر با فضای داخلی حدود ۳٫۵ متر مربع کشف شده است. محل قرارگیری و شیوه ساخت آن نشان میدهد احتمالا مغازه یا غرفهای وابسته به بازار بوده است.
چاهی ۶ متری از دل بازار
یکی از چشمگیرترین سازههای کشفشده، چاهی بزرگ متعلق به نیمه دوم قرن نوزدهم است. این چاه دستکم شش متر عمق دارد و دهانه آن در بخش بالایی حدود شش متر قطر دارد. باستانشناسان در پایینترین بخش آن بقایای آسیبدیده سازهای چوبی به ابعاد تقریبی دو در سه متر را پیدا کردهاند.
داخل چاه پر از قطعات سفال، شیشه، ظروف سفالی و بقایای فعالیتهای دباغی بوده است. پژوهشگران معتقدند این چاه احتمالا در آغاز قرن بیستم از چرخه استفاده خارج و سپس با نخاله و زباله پر شده است.
در بخش شرقی محوطه نیز بخشی از سنگفرش قدیمی کشف شده که بر اساس موقعیت لایههای باستانشناسی، به نیمه نخست قرن بیستم تعلق دارد.
صدها پیپ سفالی و مهرهای تجاری
بیشترین حجم اشیای کشفشده به قرنهای هجدهم و نوزدهم مربوط میشود؛ زمانی که بازار میتنی یکی از مراکز مهم تجارت شهر بود.
در میان یافتهها، ابزارهایی مانند چاقو، کارد و چنگال، مته، بیل و میخ در کنار ظروف شیشهای، سفال، سکهها و وسایل شخصی دیده میشود.
با این حال، دو گروه از اشیا بیش از همه با هویت تجاری بازار ارتباط دارند. نخست، بیش از ۱۰۰ مهر سربی تجاری که برای شناسایی، کنترل یا تایید کالاها و بستهبندی آنها استفاده میشدند.
دوم، بیش از ۳۰۰ قطعه پیپ سفالی لعابدار سرخ که یکی از آنها به شکل سر یک زن تراشیده شده است و از نمونههای شاخص قرن نوزدهم به شمار میرود.
علاوه بر این، صلیبهای سینهای متعلق به قرنهای چهاردهم تا هجدهم، قطعات زین و یراق اسب و دکمههای فراوان نیز تصویری دقیقتر از زندگی، رفتوآمد و تجارت مردم این بخش از شهر ارائه میکنند.
بازاری که هفت قرن تاریخ را در خود حفظ کرده است
کاوشهای بازار میتنی همچنان ادامه دارد و پژوهشگران تأکید میکنند تفسیرهای کنونی هنوز قطعی نیست. با این حال، یافتههای بهدستآمده تاکنون تصویری کمنظیر از دگرگونی یک فضای شهری در طول بیش از ۷۰۰ سال ترسیم میکنند؛ از املاک محصور با حصارهای چوبی در قرون وسطی گرفته تا دوره رونق دوباره شهر در قرنهای شانزدهم و هفدهم و در نهایت بازار پرجنبوجوشی که در قرنهای هجدهم و نوزدهم به یکی از شناختهشدهترین فضاهای عمومی نیژنی نووگورود تبدیل شد.
بررسی دقیقتر سازهها و هزاران شیء کشفشده میتواند در آینده تصویری کاملتر از تاریخ این محله و زندگی مردمی ارائه دهد که قرنها پیش از شکلگیری بازار امروزی در این منطقه زندگی و تجارت میکردند.