رازی که استخوان ساعد انسان‌های باستانی در چین فاش کرد

به‌نقل از نشنال جئوگرافیک، دانشمندان با کشف مجموعه‌ای کم‌نظیر از استخوان‌ها، دندان‌ها و بیش از ۱٬۳۶۰ ابزار سنگی در غار «بیانفو» در استان یون‌نان چین، یکی از مهم‌ترین یافته‌های مربوط به دنیسوواها را رقم زده‌اند؛ کشفی که برای نخستین بار ابزارهای روزمره این انسان‌های باستانی را مستقیما به بقایای بدن آن‌ها پیوند می‌دهد و نگاه تازه‌ای به شیوه زندگی این گونه مرموز ارائه می‌کند.

نتایج این پژوهش که در دو مقاله در نشریه Nature منتشر شده، شامل سه قطعه استخوان، چهار دندان و نخستین استخوان شناخته‌شده ساعد دنیسوواها است؛ بقایایی که در کنار بیش از ۶۰ هزار قطعه استخوان جانوری و انبوهی از ابزارهای سنگی به دست آمده‌اند.

دنیسوواها یکی از مرموزترین خویشاوندان منقرض‌شده انسان هستند. دانشمندان نخستین بار در سال ۲۰۱۰ با استخراج DNA از استخوان انگشت کوچکی که در غاری در سیبری پیدا شده بود، از وجود آن‌ها آگاه شدند.

پس از آن تنها چند دندان، قطعه‌ای از دنده، بخش‌هایی از فک و اخیرا جمجمه معروف «اژدها» در شمال‌ شرق چین به این گونه نسبت داده شد. با این حال، همواره کمبود فسیل‌ها باعث شده بود پژوهشگران نتوانند ابزارهای سنگی یا بقایای جانوری را با اطمینان به دنیسوواها نسبت دهند. کشف جدید غار بیانفو این حلقه گمشده را تکمیل کرده است.

کاوش‌ها در غار بیانفو در جنوب‌ غرب چین، بقایایی متعلق به حدود ۱۶۷ تا ۱۳۴ هزار سال پیش را آشکار کرده است؛ در حالی که ابزارهای سنگی این محوطه بازه زمانی گسترده‌تری، از حدود ۱۹۰ هزار تا ۷۰ هزار سال پیش، را در بر می‌گیرند.

این محوطه به‌طور اتفاقی و هنگام اجرای پروژه احیای پوشش گیاهی در یک معدن سنگ‌آهک قدیمی کشف شد. پژوهشگران می‌گویند بخش بزرگی از غار پیش از آغاز مطالعات تخریب شده بود و همین موضوع ارزش بقایای باقی‌مانده را دوچندان می‌کند.

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این کاوش، نخستین استخوان ساعد دنیسوواها است؛ بخشی از استخوان رادیوس که از سمت شست تا آرنج امتداد دارد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد محل اتصال عضله دوسر بازویی در این استخوان نسبت به انسان امروزی عقب‌تر قرار داشته است. این ویژگی احتمالا به دنیسوواها اجازه می‌داد هنگام چرخاندن ساعد و قرار دادن کف دست رو به بالا، نیروی بیشتری تولید کنند.

پژوهشگران همچنین ضخامت غیرعادی قطعات جمجمه را مورد توجه قرار داده‌اند؛ ویژگی‌ای که آن‌ها را بیشتر به انسان راست‌قامت (Homo erectus) و نئاندرتال‌ها نزدیک می‌کند تا انسان امروزی.

در میان یافته‌ها بیش از ۱٬۳۶۰ ابزار سنگی شامل خراشنده‌ها، ساطورهای سنگی، چکش‌های سنگی و ابزارهای استخوانی دیده می‌شود.

برخلاف ابزارهای پیشرفته‌تر انسان خردمند، بسیاری از این ابزارها با رویکردی ساده ساخته شده‌اند؛ دنیسوواها ظاهرا تنها چند تراشه تیز از سنگ جدا می‌کردند، از آن استفاده می‌کردند و سپس آن را رها می‌کردند.

به گفته پژوهشگران، این شیوه ساخت ابزار لزوما به معنای فناوری ضعیف‌تر نیست؛ بلکه احتمالا با محیط نسبتا حاصلخیز و منابع غذایی فراوان منطقه ارتباط داشته است.

وجود بقایای گوزن، گاومیش و دیگر پستانداران نشان می‌دهد دنیسوواها در محیطی نسبتا معتدل زندگی می‌کردند؛ حتی در دوره‌های یخبندان.

سایش‌ها و ضربه‌های مشاهده‌شده روی برخی ابزارها و استخوان‌های جانوری نیز نشان می‌دهد این ابزارها در فعالیت‌های روزمره مانند شکار، قصابی و پردازش مواد غذایی استفاده می‌شدند.

برای نخستین بار، پژوهشگران اکنون می‌توانند مجموعه‌ای واقعی از ابزارهایی را بررسی کنند که احتمال بسیار زیادی وجود دارد خود دنیسوواها آن‌ها را ساخته و استفاده کرده باشند.

از آنجا که استخراج DNA از این بقایا ممکن نبود، پژوهشگران از روشی مبتنی بر پروتئین کلاژن استفاده کردند؛ پروتئینی که ترکیب اسیدهای آمینه آن میان گونه‌های مختلف انسان‌تبار تفاوت‌های ظریفی دارد.

نتایج این تحلیل‌ها، همراه با ویژگی‌های کالبدشناختی استخوان‌ها، پژوهشگران را متقاعد کرده است که بقایای کشف‌شده متعلق به دنیسوواها است.

اگرچه دنیسوواها هزاران سال پیش منقرض شدند، میراث ژنتیکی آن‌ها همچنان در بدن میلیون‌ها انسان امروزی باقی مانده است.

جمعیت‌های بومی پاپوآ گینه نو، استرالیا و فیلیپین سهم قابل‌توجهی از DNA دنیسوواها را در ژنوم خود دارند. یکی از مشهورترین نمونه‌ها نیز ژنی است که مردم تبت از طریق آمیزش با دنیسوواها به ارث برده‌اند و به آن‌ها کمک می‌کند در ارتفاعات بسیار بالا بهتر با کمبود اکسیژن سازگار شوند.

اکنون کشف غار بیانفو نشان می‌دهد این انسان‌های باستانی تنها ساکنان مناطق سرد شمال آسیا نبودند؛ بلکه در جنوب چین نیز حضور داشتند و احتمالا در همین مناطق با نیاکان انسان امروزی برخورد و آمیزش داشته‌اند؛ موضوعی که می‌تواند فصل تازه‌ای در مطالعه تکامل انسان باز کند.