حدود ۶۵ درصد از سردر بنای تومانیان معروف به پادگان روسها در شهرستان سبزوار تخریب شد. مسئولان میراث فرهنگی خراسان رضوی با ورود مراجع قضایی و انتظامی عملیات تخریب را متوقف کرده و روند پیگیری حقوقی و بازسازی بنا را کلید زدهاند.
حمید حلاجمقدم، معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی، درباره پیشینه این بنا گفت:
«سرای تومانیان بنایی متعلق به دوره پهلوی اول و اوایل پهلوی دوم است که در حاشیه جاده قدیم سبزوار به شاهرود قرار داشته و در دورهای از آن به عنوان گاراژ استفاده میشده است. این بنا در جریان جنگ جهانی دوم و همزمان با ورود ارتش سرخ شوروی به منطقه، مدتی به عنوان محل استقرار نیروهای ارتش شوروی مورد استفاده قرار گرفته و به همین دلیل در میان اهالی محل به «پادگان روسها» نیز شهرت پیدا کرده است.»
حمید حلاجمقدم، معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی، در خصوص جزئیات اقدام غیرقانونی رخداده و پیگیریهای حقوقی بیان کرد:
«متعاقب این موضوع، شهرداری منطقه ۲ سبزوار استعلامی را از میراث فرهنگی انجام داد و در ادامه به مالک اعلام شد که نسبت به رفع خطر در ضلع جنوبی و شهری محدوده اقدام کند. همچنین با این حال، مالک برخلاف محدودهای که برای رفع خطر مشخص شده بود، در ضلع غربی اقدام به تخریب بخشی از محدوده واجد ارزش کرد، در حالی که این بخش بر اساس ضوابط موجود باید حفظ میشد. پس از اینکه گزارش تخریب به یگان حفاظت آثار تاریخی سبزوار رسید و موضوع برای میراث فرهنگی محرز شد، نیروهای مربوطه در محل حاضر شدند و با ورود نیروی انتظامی و دادستانی، عملیات تخریب متوقف شد. پس از توقف عملیات، موضوع از نظر حقوقی نیز در حال پیگیری است و اداره میراث فرهنگی شهرستان و اداره کل میراث فرهنگی خراسان رضوی نسبت به ثبت شکایت و پیگیری موضوع در مراجع قضایی اقدام کردهاند. همچنین موضوع از طریق مراجع قضایی دنبال میشود که نسبت به افرادی که در این تخریب نقش داشتهاند و همچنین تخریب اثر واجد ارزش تاریخی صورت گرفته است، مطابق قانون تصمیمگیری شود.»
حلاجمقدم، معاون میراث فرهنگی خراسان رضوی، درباره میزان خسارت و ظرفیتهای مرمت اثر توضیح داد:
«بخشی که واجد ارزش تشخیص داده شده و عمدتا شامل سردر بناست، حدود ۶۵ درصد تخریب شده است. همچنین با وجود این میزان آسیب، امکان نجات و بازسازی بخش تخریبشده وجود دارد. بر اساس شواهد و مستنداتی که در اداره میراث فرهنگی سبزوار موجود است و با توجه به مستندسازیهای دقیقی که پیش از این از بنا انجام شده، میتوان نسبت به بازسازی بخش آسیبدیده اقدام کرد. وجود مستندات و اطلاعات کافی از وضعیت بنا پیش از تخریب، یکی از ظرفیتهای مهم برای انجام عملیات مرمت و بازسازی است و در صورت فراهم شدن شرایط لازم، میتوان از این مستندات برای بازگرداندن بخش تخریبشده به وضعیت مناسب استفاده کرد.»