وقتی از آسمان به مالدیو نگاه میکنید، جزایری را میبینید که مثل زمردهایی میان آبهای فیروزهای اقیانوس هند پراکنده شدهاند. اما بهنقل از نشنال جئوگرافیک، مهمترین داستان این کشور چند متر پایینتر از سطح آب جریان دارد؛ جایی که دانشمندان با کمک هوش مصنوعی، دوربینهای سهبعدی و غواصی تلاش میکنند آینده یکی از ارزشمندترین اکوسیستمهای جهان را حفظ کنند.
در آبهای شفاف آبسنگهای مرجانی مالدیو، هر مرجان، هر ماهی و حتی هر علف دریایی بخشی از شبکهای پیچیده را تشکیل میدهد. حالا پروژهای به نام Kanuhura Coral Census تلاش میکند این شبکه را با دقتی بیسابقه ثبت و بررسی کند؛ پروژهای که میتواند نگاه ما به حفاظت از مرجانها را تغییر دهد.
وقتی یک غواصی معمولی به یک آزمایش علمی تبدیل میشود
در یکی از سایتهای غواصی اطراف جزیره کانوهورا در آبسنگهای مرجانی لاویانی، زیستشناس دریایی جیمز کوردری با وسیلهای متفاوت وارد آب میشود. او میلهای فلزی را در دست دارد که سه دوربین گوپرو روی آن نصب شدهاند.
کوردری روی محدودهای ۱۰ در ۱۰ متری از آبسنگ، با حرکتی منظم رفتوبرگشتی شنا میکند؛ حرکتی که خودش آن را «چمنزن» مینامد. هر نیم ثانیه، سه دوربین همزمان عکس میگیرند و در پایان غواصی، هزاران تصویر همپوشان از همان نقطه ثبت میشود.
نرمافزار بعدها این تصاویر را به یک مدل سهبعدی دقیق تبدیل میکند؛ مدلی که پژوهشگران میتوانند سه ماه بعد دوباره از همان زاویه آن را ثبت و با نسخه قبلی مقایسه کنند.
همین روش باعث شده است کاری که قبلا چند غواص در حدود هفت ساعت انجام میدادند، حالا تنها در حدود ۲۰ دقیقه انجام شود.
هوش مصنوعی چیزهایی را میبیند که چشم انسان نمیبیند
بعد از بازگشت به اقامتگاه، کوردری تصاویر را روی لپتاپ باز میکند و مدل سهبعدی آبسنگ روی صفحه ظاهر میشود. در میان هزاران مرجان، ناگهان به نقطهای بسیار کوچک اشاره میکند؛ مرجانی نوزاد که فقط به اندازه یک ناخن است. او میگوید این مرجان سه ماه قبل وجود نداشت.
شاید هیچ غواصی هنگام حضور در آب متوجه چنین تغییری نشود، اما هوش مصنوعی و مدل سهبعدی میتوانند رشد هر مرجان را تا حد میلیمتر اندازهگیری کنند و نشان دهند کدام مرجانها دوام آوردهاند و کدامها از بین رفتهاند.
به گفته کوردری، حفاظت از چیزی که بهدرستی شناخته نشده باشد، تقریبا غیرممکن است. هدف پروژه فقط ثبت وضعیت کلی آبسنگ نیست؛ بلکه روایت داستان هزاران مرجان بهصورت جداگانه است.
چرا یک اقامتگاه گردشگری به مرکز تحقیقات تبدیل شده است؟
پروژه Kanuhura Coral Census با همکاری دانشگاه نیوکاسل و کالج دانشگاهی لندن توسعه پیدا کرده است؛ اما نکته جالب اینجا است که بخش بزرگی از تحقیقات در یک اقامتگاه گردشگری انجام میشود.
جان استراتفورد، پژوهشگر این پروژه، میگوید اقامتگاههای مالدیو امکاناتی دارند که میتوانند پژوهشهای دریایی را گستردهتر کنند؛ قایقهای غواصی، دسترسی روزانه به آبسنگها و زیستشناسانی که هر روز در محل حضور دارند.
بهجای اعزام تیمهای پژوهشی پرهزینه از کشورهای مختلف، حالا همان افرادی که هر روز در کنار آبسنگها کار میکنند، دادههای علمی با استاندارد مراکز تحقیقاتی تولید میکنند.
علفهای دریایی؛ قهرمانان فراموششده مالدیو
داستان حفاظت از اقیانوس فقط به مرجانها ختم نمیشود. صبح روز بعد، زیستشناس دریایی، آتیف محمد هنگام کایاکسواری میان علفهای دریایی توضیح میدهد که بسیاری از گردشگران این بخش از تالاب را چندان جذاب نمیدانند.
اما وقتی وارد آب میشوید، تصویر کاملا تغییر میکند. ماهیهای کوچک میان علفها شنا میکنند، سفرهماهیها از کف دریا عبور میکنند و کوسههای نوکسیاه جوان در میان این پوشش گیاهی حرکت میکنند.
این علفزارها نقش حیاتی در اکوسیستم دارند. لاکپشتهای سبز روزانه مقدار زیادی از آنها را میخورند و بسیاری از گونههای دریایی از این منطقه بهعنوان محل تغذیه یا پناهگاه استفاده میکنند.
با این حال، برخی اقامتگاهها در گذشته برای ایجاد تالابهای کاملا فیروزهای، روی علفهای دریایی ورقهای پلاستیکی پهن میکردند تا آنها را از بین ببرند. در کانوهورا تاکنون حدود چهار تن پلاستیک از کف دریا جمعآوری شده است تا این علفزارها دوباره احیا شوند.
نوبت هوش مصنوعی به علفزارهای دریایی هم میرسد
در حال حاضر، ثبت گونههای علف دریایی و جانوران وابسته به آن هنوز بهصورت دستی انجام میشود؛ اما کوردری قصد دارد همان فناوری مورد استفاده برای مرجانها را به این بخش هم گسترش دهد.
او امیدوار است در آینده بتوان با فتوگرامتری سهبعدی، نقشهای دقیق از علفزارهای دریایی تهیه کرد و تغییرات آنها را مانند آبسنگهای مرجانی دنبال کرد.
هدف نهایی پروژه فقط ساخت مدلهای زیبا نیست؛ بلکه رسیدن به شناختی دقیقتر از اکوسیستم است تا تصمیمهای حفاظتی بر پایه دادههای واقعی گرفته شوند.
آینده مرجانها شاید زیر هزاران عکس پنهان باشد
در آخرین غواصی، میان دستههای ماهیهای جراح، پروانهماهیها و مرجانهای عظیمی که دههها عمر کردهاند، یک سؤال مدام تکرار میشود: چند تغییر مهم را چشم انسان هرگز نمیبیند؟ شاید پاسخ همین سؤال، دلیل اصلی ارزش این پروژه باشد.
از بالا، مالدیو همچنان همان تصویر رویایی همیشگی را دارد؛ اما آینده این جزایر شاید بیشتر از آبهای فیروزهای، به همان مرجان کوچک چند میلیمتری، علفزارهای دریایی و زیستشناسانی وابسته باشد که هر چند ماه یکبار دوباره به همان نقطه بازمیگردند تا داستان زیر آب را با کمک هوش مصنوعی کاملتر بخوانند.