بهنقل از هریتیج دیلی، کاوشهای باستانشناسی در محوطهای که قرار است به مجموعهای از مراکز داده در شمال فرانسه تبدیل شود، به کشف سکونتگاهی محصور از عصر آهن انجامید که حدود ۲۸۰۰ سال قدمت دارد. این محوطه که در منطقه فوژو (Fouju) در استان سن-ا-مارن قرار دارد، شواهدی از کشاورزی، ذخیرهسازی غلات، پختوپز و سازماندهی فضای زندگی ساکنان را در فاصله سالهای ۸۰۰ تا ۶۵۰ پیش از میلاد آشکار کرده است.
باستانشناسان مؤسسه ملی پژوهشهای باستانشناسی پیشگیرانه فرانسه (Inrap) این کاوش را در زمینی به وسعت ۶ هکتار انجام دادهاند؛ جایی که پیش از آغاز پروژه ساخت مرکز داده، بررسیهای باستانشناسی ضرورت پیدا کرد. یافتهها نشان میدهد این منطقه تنها به یک دوره تاریخی تعلق نداشته و از اواخر عصر مفرغ تا عصر آهن و حتی اوایل قرون وسطی، بارها محل سکونت جوامع مختلف بوده است.
حصارهای چوبی عظیم، مرزهای سکونتگاه را مشخص میکردند
مهمترین کشف این فصل، سکونتگاهی متعلق به دوره آغازین هالشتات (Early Hallstatt) است که بخشی از محوطهای ۳٫۵ هکتاری را در بر میگیرد. ساکنان این محل برای تعیین محدوده سکونتگاه خود از حصارهای چوبی بزرگی استفاده کرده بودند؛ سازههایی که نمونههای مشابه آنها در منطقه ایل-دو-فرانس بهندرت پیدا میشود.
کاوشها سه بخش مجزا از این حصارها را در ضلعهای شمالی، شرقی و جنوبی سکونتگاه آشکار کرده است. هر بخش بیش از ۳۰ گودال منظم برای استقرار تیرکهای چوبی دارد و آرایش خمیده آنها نشان میدهد ساکنان از پیش برای طراحی مرزهای سکونتگاه برنامهریزی کرده بودند.
باستانشناسان همچنین چندین ورودی به این مجموعه شناسایی کردهاند. در بخش شمالغربی، حدود ۱۰ گودال بزرگ با قطر بیش از ۵۰ سانتیمتر و بقایای سازهای ششستونه دیده میشود. در سمت شرق نیز حدود ۱۲ گودال با آرایش زیگزاگی قرار دارد که احتمالا به سازهای دفاعی یا محلی برای هدایت و جداسازی دامها تعلق داشته است.
ورودی جنوبی از همه چشمگیرتر به نظر میرسد. این بخش ایوانی با شش ستون داشته که در کنار دو ردیف حصار قرار گرفته است؛ موضوعی که احتمال بازسازی یا توسعه حصار در دو مرحله مختلف را مطرح میکند.
ساخت چنین محوطهای به نیروی کار قابل توجهی نیاز داشته است. ساکنان باید درختان را قطع، آماده و مطابق نقشهای مشخص در محل نصب میکردند. با این حال، از آنجا که بخشهای باقیمانده حصار بهطور کامل به هم متصل نیستند، باستانشناسان هنوز نمیدانند این مرزبندی دقیقا چه شکلی داشته است. تنها ضلع جنوبی همراه با خندقی دیده میشود و پژوهشگران هنوز بررسی میکنند که آیا این خندق همزمان با حصار ساخته شده یا در دورهای دیگر به آن افزوده شده است. آنها احتمال میدهند شاخههای افقی میان تیرکها بافته شده باشد تا دیواری مستحکمتر ایجاد کند.
انبارهای غلات و سیلوهای زیرزمینی از اقتصاد کشاورزی خبر میدهند
درون حصارها، شواهد فراوانی از فعالیتهای کشاورزی و زندگی روزمره به دست آمده است. باستانشناسان هشت گودال بزرگ شناسایی کردهاند که ابتدا برای استخراج رسوب و احتمالا تهیه مصالح ساختمانی حفر شده بودند، اما بعدها کاربری آنها تغییر کرده است.
برخی از این گودالها به محل دفع زبالههای روزمره تبدیل شدند و برخی دیگر نقش سیلوهای زیرزمینی برای ذخیره محصولات کشاورزی را بر عهده گرفتند و در نهایت دوباره به محل انباشت پسماند تبدیل شدند.
وجود انبارهای مرتفع غلات نیز اهمیت کشاورزی را در این سکونتگاه نشان میدهد. سه سازه با دو ردیف سهستونه و شش ساختمان مربعشکل چهارستونه در بخش جنوبی محوطه قرار دارند. این انبارها محصولات را از رطوبت زمین و دسترسی جانوران دور نگه میداشتند و در کنار سیلوهای زیرزمینی، تصویری روشن از شیوه ذخیرهسازی مواد غذایی در عصر آهن ارائه میدهند.
اجاقهای سنگی، نشانهای از زندگی روزمره
کاوشگران دو اجاق مجهز به سنگهای حرارتدیده را نیز در بخش شرقی سکونتگاه پیدا کردهاند. ساکنان ابتدا در گودالهای دایرهای آتش روشن میکردند تا قطعات سنگ آهک یا سنگ آسیاب را داغ کنند و سپس از همین سنگها برای پخت غذا بهره میبردند.
اشیای کشفشده در اطراف این اجاقها، از جمله ظروف سفالی و ابزارهای سنگی، نشان میدهد این بخش به فعالیتهای خانگی و آمادهسازی غذا اختصاص داشته است. این یافتهها تصویری ملموس از زندگی روزمره ساکنان، فراتر از سازههای معماری، در اختیار پژوهشگران قرار میدهد.
سکونتگاه در طول قرنها دگرگون شد
کاوشها نشان میدهد این چشمانداز در دورههای بعدی نیز تغییر کرده است. دو خندق موازی که کمتر از پنج متر از یکدیگر فاصله دارند، از میان یکی از انبارهای ششستونه عبور میکنند و همین موضوع نشان میدهد به دورهای متفاوت تعلق دارند.
قطعات سفال پیدا شده در این خندقها احتمال ارتباط آنها با سکونتگاهی از دوره لاتن، یعنی عصر آهن دوم، را تقویت میکند؛ سکونتگاهی که پیشتر در زمینهای مجاور شناسایی شده بود.
محوطه فوژو همچنین در کنار مسیر تاریخی «شمین پاره» قرار دارد؛ راهی که در گذشته اورلئان را از طریق ملون به شایلی-آن-بری متصل میکرد. باستانشناسان خندقهای مرتبط با این مسیر باستانی را نیز مستند کردهاند.
در نزدیکی یکی از همین خندقها، گوری بدون اشیای تدفینی پیدا شده است. نبود اشیای همراه باعث شده تعیین قدمت آن تنها با آزمایش رادیوکربن امکانپذیر باشد.
تصویری تازه از جامعهای سه هزار ساله
مجموعه یافتههای فوژو نشان میدهد این منطقه طی چندین قرن پیوسته محل استقرار جوامع مختلف بوده است، اما سکونتگاه عصر آهن جایگاه ویژهای دارد. حصارهای چوبی، انبارهای غلات، سیلوها، اجاقهای سنگی و سازههای کشاورزی، تنها محل زندگی مردم را نشان نمیدهند، بلکه نحوه مدیریت منابع، سازماندهی فضا و برنامهریزی برای تولید و ذخیره غذا را نیز آشکار میکنند.
این کشف اکنون یکی از مهمترین نمونههای سکونتگاههای محصور عصر آهن در منطقه ایل-دو-فرانس به شمار میرود و میتواند درک باستانشناسان از ساختار اجتماعی و اقتصادی جوامع نزدیک به سه هزار سال پیش را عمیقتر کند.