بهنقل از هریتیج دیلی، باستانشناسان در آلمان موفق به کشف یک بنای تدفینی کمنظیر با قدمتی حدود ۵٬۵۰۰ سال شدهاند؛ سازهای ذوزنقهای که بقایای یک انسان را در خود جای داده و میتواند اطلاعات تازهای درباره آیینهای خاکسپاری و جایگاه اجتماعی جوامع عصر نوسنگی در اروپای مرکزی ارائه کند.
این سازه در نزدیکی روستای «دولن» در منطقه لایپزیگ ایالت زاکسن و در جریان بررسیهای باستانشناسی پیش از اجرای پروژه ساخت خط لوله گرمایش شهری و هیدروژن میان لئونا و کولکویتس کشف شد.
آرامگاهی عظیم با طرحی متفاوت
این بنای باستانی حدود ۲۰ در ۲۵ متر وسعت دارد و بر اساس بررسیها بین سالهای ۳۸۰۰ تا ۳۴۰۰ پیش از میلاد ساخته شده است. پژوهشگران آن را به فرهنگ «بالبرگه» نسبت میدهند؛ جامعهای از عصر نوسنگی که بیشتر در بخشهای مرکزی آلمان امروزی زندگی میکرد.
دورتادور این سازه، خندقی وجود دارد که نمای ذوزنقهای شاخص آن را شکل داده است. این مجموعه در راستای شمال شرق به جنوب غرب ساخته شده و در جریان حفاریهای ژوئیه ۲۰۲۶، خاک تیره خندق در تضاد با خاک روشن اطراف، شکل بنا را بهوضوح در تصاویر هوایی و پهپادی نمایان کرده است. باستانشناسان معتقدند این محوطه در اصل یک بنای تدفینی بوده و احتمالا زمانی زیر تپهای بزرگ از خاک قرار داشته است.
تدفینی با آیینی حسابشده
حفاری در فضای داخلی محوطه، هفت گودال دایرهای را آشکار کرد که یکی از آنها بقایای یک انسان را در خود حفظ کرده بود.
این فرد به حالت جمعشده و روی پهلو دفن شده بود؛ شیوهای که در شماری از فرهنگهای پیشاتاریخی اروپا دیده میشود و احتمالا بخشی از آیینهای تدفین آن دوران به شمار میرفته است. سر متوفی به سمت جنوب قرار داشت و صورت او رو به غرب چرخانده شده بود.
نکته قابلتوجه این است که هیچ شیء تدفینیای در کنار این فرد پیدا نشد. بیشتر گودالهای بزرگ و عمیق این محوطه نیز کاملا خالی از آثار بودند و تنها دو گودال کوچکتر، قطعاتی از سفال را در خود حفظ کرده بودند.
با وجود کمبود اشیای همراه، ابعاد بزرگ سازه و طراحی دقیق آن نشان میدهد ساخت این بنا نیازمند برنامهریزی و صرف نیروی انسانی قابلتوجهی بوده است.
آرامگاهی برای افراد بلندمرتبه؟
کشف دولن تنها نمونه شناختهشده از این نوع معماری نیست. طی سالهای اخیر، چندین بنای تدفینی ذوزنقهای مشابه در منطقه لایپزیگ، از جمله در آلترانتشتت، تسونکائو و کیریتزش شناسایی شدهاند.
بیشتر این بناها پیرامون یک تدفین منفرد ساخته شدهاند، هرچند در برخی موارد بقایای فرد دومی نیز کشف شده است. اندازه بزرگ این سازهها نشان میدهد حفر خندقهای پیرامونی و ساخت تپههای تدفینی روی آنها به نیروی کار فراوانی نیاز داشته است.
به همین دلیل، باستانشناسان احتمال میدهند چنین آرامگاههایی تنها برای افرادی ساخته میشدند که جایگاه ویژهای در جامعه خود داشتند. اگر این فرضیه درست باشد، این بناها میتوانند نشاندهنده وجود تفاوتهای اجتماعی چشمگیر در برخی جوامع اروپای مرکزی بیش از پنج هزار سال پیش باشند.
فرهنگ بالبرگه و چشماندازی تازه از عصر نوسنگی
فرهنگ بالبرگه در هزاره چهارم پیش از میلاد شکوفا شد و به دلیل سفالهای متمایز و معماری تدفینی بزرگ خود شناخته میشود. پژوهشگران معتقدند کشف جدید به مجموعه مهمی از آثار این فرهنگ در منطقه لایپزیگ اضافه شده است و امکان مقایسه دقیقتر ابعاد، جهتگیری و شیوههای تدفین این بناها را فراهم میکند.
به باور باستانشناسان، آرامگاههای عظیم این دوره تنها محل دفن نبودند، بلکه بهعنوان نشانههایی ماندگار در چشمانداز طبیعی عمل میکردند و یاد افراد یا گروههای مهم را برای نسلهای بعد حفظ میکردند. چنین سازههایی احتمالا پیوند میان جوامع و سرزمینی را که در آن زندگی میکردند نیز تقویت میکردند.
کاوشها در امتداد مسیر خط لوله همچنان ادامه دارد و پژوهشگران امیدوارند بقایای بیشتری از دوران پیشاتاریخ در این منطقه کشف شود؛ یافتههایی که میتوانند تصویر کاملتری از زندگی، مرگ و ساختار اجتماعی جوامع عصر نوسنگی در آلمان مرکزی ارائه دهند.