بهنقل از هریتیج دیلی، باستانشناسان در جریان کاوشهای محوطه باستانی «لیسا گورا» در مرکز لهستان، بقایای یک خانه بزرگ ۲٬۵۰۰ ساله و یک سکه برنزی بسیار نادر را کشف کردهاند؛ یافتههایی که نشان میدهد ساکنان این منطقه هزاران سال پیش با مردمانی در فاصله حدود ۱٬۵۰۰ کیلومتری ارتباط داشتهاند.
این اکتشافها در محوطهای در منطقه «خورژله» در استان مازوویا به دست آمده است؛ جایی که پژوهشگران موزه دولتی باستانشناسی ورشو طی سه فصل اخیر مشغول حفاری هستند. این محوطه به فرهنگ «گورپشتههای بالتیک غربی» تعلق دارد؛ جامعهای از عصر آهن که در بخشهایی از شمالشرقی لهستان امروزی و مناطق همجوار زندگی میکرد. کاوشهای تازه همچنین نشانههای بیشتری از نفوذ فرهنگ سلتها در این سکونتگاه را آشکار کرده است.
قدیمیترین سکه کشفشده در حفاریهای لهستان
یکی از مهمترین یافتههای فصل جدید کاوشها، سکهای برنزی است که بین سالهای ۳۲۳ تا ۳۱۶ پیش از میلاد و در دوران فرمانروایی «سئوتس سوم»، پادشاه پادشاهی اودریسی تراکیه، ضرب شده است. این سکه که بیش از ۲٬۳۰۰ سال قدمت دارد، قدیمیترین سکهای به شمار میرود که تاکنون در یک حفاری باستانشناسی مستند در لهستان کشف شده است.
روی یک سوی سکه، تصویر سوارکاری همراه با نشان ضرابخانه دیده میشود و سوی دیگر آن تصویر زئوس با تاج برگ بو را نشان میدهد. بررسیها همچنین مشخص کرده است که سکه در گذشته سوراخ شده و آثار ساییدگی اطراف سوراخ نشان میدهد مدتی بهعنوان آویز گردن یا بند استفاده میشده و صرفا نقش پول رایج را نداشته است.
این سکه در شهر باستانی «سئوتوپولیس»، پایتخت تراکیه در نزدیکی شهر قازانلاک بلغارستان امروزی، ضرب شده است؛ شهری که حدود ۱٬۵۰۰ کیلومتر با محل کشف سکه فاصله دارد. همین موضوع، از وجود شبکههای ارتباطی گسترده میان جوامع عصر آهن در مازوویا و جنوب شرقی اروپا حکایت میکند.
رد پای سلتها در مسیر سکه
پژوهشگران احتمال میدهند این سکه از طریق گروههای سلت به لیسا گورا رسیده باشد. سلتها در نیمه نخست قرن سوم پیش از میلاد به سئوتوپولیس حمله کرده بودند و ممکن است فردی که در آن رویدادها حضور داشته، سکه را به شمال اروپا آورده و بعدها بهعنوان یادگاری شخصی همراه خود نگه داشته باشد.
باستانشناسان علاوه بر این سکه، دو شیء دیگر نیز پیدا کردهاند که احتمال میرود اوبولهای یونانی باشند؛ هرچند بررسیهای تخصصی برای تأیید هویت آنها همچنان ادامه دارد.
کشف خانهای ۱۷ متری از عصر آهن
کشف بزرگ دیگر این فصل حفاری، بقایای یک خانه چوبی بزرگ با طول حدود ۱۷٫۵ متر و عرض چهار متر است. ساختاری که در سال ۲۰۲۵ ابتدا بهعنوان خندق آیینی یا سازه دفاعی تعبیر شده بود، اکنون با ادامه حفاریها بهعنوان بقایای یک خانه بزرگ شناسایی شده است.
به نظر میرسد فضای داخلی ساختمان به بخشهای مسکونی جداگانهای با ابعاد تقریبی چهار در پنج متر تقسیم شده بوده است. باستانشناسان این خانه را از نظر معماری با سازههای مشهور محوطه پیشاتاریخی «بیسکوپین» مقایسه میکنند.
این بنا حدود قرن پنجم پیش از میلاد ساخته شده و قدمتی نزدیک به ۲۵۰۰ سال دارد. هرچند نمونههای مشابه در جنوب غربی لهستان شناخته شدهاند، اما چنین شیوه ساختی در مازوویا و شمالشرقی لهستان بسیار نادر است و میتواند تصویر تازهای از الگوهای سکونت در عصر آهن ارائه دهد.
مجموعهای از کشفهای کمنظیر
یافتههای امسال به مجموعهای از آثار مهمی اضافه میشوند که طی سالهای اخیر در لیسا گورا کشف شدهاند. در کاوشهای پیشین، یک کلاهخود کمیاب سلتی متعلق به قرن چهارم پیش از میلاد و ابزاری که احتمال میرود برای جراحی سوراخکردن جمجمه یا «ترپاناسیون» استفاده میشده نیز از دل این محوطه بیرون آمده بود.
مجموع این کشفها نشان میدهد لیسا گورا تنها یک سکونتگاه محلی نبوده، بلکه بخشی از شبکههای گسترده فرهنگی و تجاری اروپا در عصر آهن محسوب میشده است.
آثار برای نمایش آماده میشوند
مهمترین آثار کشفشده اکنون در موزه دولتی باستانشناسی ورشو تحت عملیات حفاظت و مرمت قرار دارند. برنامهریزی شده است که این اشیا، از جمله سکه تراکی، کلاهخود سلتی و ابزارهای پزشکی باستانی، دو سال دیگر و همزمان با صدمین سالگرد تأسیس موزه در نمایشگاهی ویژه برای عموم به نمایش گذاشته شوند.
کاوشهای لیسا گورا که نخستین بار در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ آغاز شده بود، از سال ۲۰۲۴ با هدف ایجاد مسیر آموزشی و حفاظت بهتر از محوطه از سر گرفته شد؛ اما نتایج این حفاریها تاکنون فراتر از انتظار بوده و پژوهشگران معتقدند هنوز رازهای بیشتری در زیر خاک این سکونتگاه باستانی پنهان مانده است.