باستانشناسان در شهر باستانی «چان چان» در پرو، یکی از سالمترین سکوهای تدفین متعلق به اشرافیان تمدن چیمو را کشف کردهاند؛ آرامگاهی که پس از بیش از ۶۰۰ سال، هنوز بقایای ۳۸ انسان و مجموعهای از اشیای ارزشمند را در جای اصلی خود حفظ کرده است.
این کشف در مجموعه دیوارکشیشده «اوتژ آن» انجام شد؛ محوطهای که پیشتر با نام کاخ بزرگ چیمو شناخته میشد. پژوهشگران معتقدند سالم ماندن این آرامگاه، فرصتی کمنظیر برای شناخت آیینهای تدفین، ساختار اجتماعی و باورهای یکی از قدرتمندترین تمدنهای پیشاکلمبی آمریکای جنوبی فراهم کرده است.
آرامگاهی دستنخورده پس از شش قرن
سکوی تدفین تازه کشفشده از یک تالار مرکزی و دو اتاق جانبی بزرگ تشکیل شده است. تالار مرکزی حدود ۱٫۲ متر عرض و پنج متر عمق دارد و از طریق پلکانی که حدود ۲٫۵ متر پایین میرود، به فضای اصلی آرامگاه میرسد. در این بخش، بقایای یک انسان همراه با زیورآلات فلزی، اشیای صدفی و آثار تدفینی دیگر پیدا شد.
هر یک از دو اتاق جانبی نیز ابعادی نزدیک به ۱٫۵ متر عرض، هشت متر طول و ۳٫۵ متر عمق دارند؛ اما محتویات آنها تفاوت چشمگیری با یکدیگر دارد. یکی از اتاقها فاقد بقایای انسانی بود و تنها سلاحها و نشانهای فلزی در آن دیده شد. در اتاق دیگر تاکنون بقایای ۲۰ انسان شناسایی شده است. با احتساب ۱۸ اسکلت دیگری که در بخشهای مختلف این سکو کشف شدند، شمار افراد مدفون به ۳۸ نفر رسیده است.
تدفینی متفاوت که احتمال قربانی شدن را مطرح میکند
در میان تمامی اسکلتهای کشفشده، یکی از آنها بیش از همه توجه پژوهشگران را جلب کرده است. این فرد برخلاف شیوه رایج تدفین در تمدن چیمو، بهصورت کاملا کشیده روی زمین قرار گرفته بود؛ در حالی که بیشتر مردگان این فرهنگ به شکل خمیده یا نشسته دفن میشدند.
همین تفاوت باعث شده است باستانشناسان دو فرضیه را مطرح کنند؛ نخست اینکه این فرد ممکن است قربانی یک آیین مذهبی بوده باشد و دوم اینکه جایگاه اجتماعی متفاوتی نسبت به دیگر افراد مدفون داشته است. پاسخ قطعی به این پرسشها به بررسیهای بیشتر روی بقایای انسانی نیاز دارد.
زیورآلات، تاجها و رنگ سرخ مقدس
اشیای کشفشده در کنار مردگان، تصویر روشنی از جایگاه بالای افراد مدفون ارائه میدهد. گوشوارههای فلزی ظریف، گردنبندها، تاجهای تشریفاتی، جعبههای چوبی منبتکاریشده با تزئینات فلزی، مهرههای صدفی و کوارتزی و مجموعهای از اشیای آیینی و سلاحها از مهمترین یافتههای این آرامگاه هستند.
یکی دیگر از نکات قابلتوجه، وجود آثار رنگدانه قرمز روی سر برخی از اسکلتها و تعدادی از سفالینهها است. این رنگ در فرهنگهای آندی معمولا به تدفین افراد بلندمرتبه اختصاص داشت و همین موضوع، فرضیه تعلق آرامگاه به اشرافیان تمدن چیمو را تقویت میکند.
چرا این کشف اهمیت ویژهای دارد؟
بیشتر آرامگاههای اشرافی تمدن چیمو طی قرنهای گذشته غارت شده بودند و بسیاری از اشیای آنها بدون ثبت موقعیت اصلی، وارد موزهها یا مجموعههای خصوصی شدند. اما این سکوی تدفین شرایط متفاوتی دارد.
برای نخستین بار، پژوهشگران میتوانند اسکلتها و اشیای همراه آنها را دقیقا در همان موقعیتی که حدود ۶۰۰ سال پیش قرار داده شدهاند، بررسی کنند؛ موضوعی که میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره سلسلهمراتب اجتماعی، آیینهای تدفین و هویت افراد مدفون ارائه دهد.
ثبت سهبعدی پیش از خارج کردن اسکلتها
استخراج بقایای انسانی از این آرامگاه، کار سادهای نیست. رطوبت سواحل پرو طی قرنها باعث شده است استخوانها و مواد آلی بسیار شکننده شوند و کوچکترین جابهجایی، احتمال آسیب دیدن آنها را افزایش دهد.
به همین دلیل، باستانشناسان پیش از آغاز حفاری، از هر بخش صدها عکس با دقت بالا تهیه میکنند و با استفاده از فناوری فتوگرامتری، مدلهای سهبعدی دقیقی از محل قرارگیری اسکلتها و اشیا میسازند. پس از ثبت کامل این اطلاعات دیجیتال، فرایند خارج کردن بقایا آغاز میشود.
چان چان و رازهای واپسین سالهای تمدن چیمو
پژوهشگران امیدوارند این حفاری تنها به شناخت آرامگاه محدود نماند. یکی از مهمترین پرسشهای آنها این است که پس از گسترش امپراتوری اینکا، چه سرنوشتی برای چان چان رقم خورد و این شهر چگونه در دوره پس از فتح منطقه مورد استفاده قرار گرفت.
شهر چان چان که در ساحل شمالی پرو قرار دارد، مرکز سیاسی تمدن چیمو و یکی از بزرگترین شهرهای خشتی قاره آمریکا پیش از ورود اروپاییها بود. اکنون آرامگاه تازه کشفشده میتواند یکی از کاملترین تصاویر باقیمانده از زندگی و مرگ اشرافیان این تمدن را در واپسین قرنهای حیات آن ارائه دهد.