بهنقل از هریتیج دیلی، باستانشناسان در محوطه باستانشناسی سون فورنس در مایورکا به کشفی غیرمنتظره دست یافتهاند. آنها چهارمین تالایوت این سکونتگاه پیشاتاریخی را زیر پوشش گیاهی پیدا کردهاند؛ بنایی که موقعیت متفاوت و ساختار ناشناختهاش میتواند اطلاعات تازهای درباره زندگی جوامع تالایوتیک در این منطقه آشکار کند.
این کشف تقریبا بهطور اتفاقی رخ داد. پژوهشگران از مؤسسه بالئاری طبیعت، معروف به ایبانت، خواسته بودند پوشش گیاهی زمین نزدیک ساختمانهای محوطه را پاکسازی کند؛ همان ساختمانی که قرار است در آینده به موزه پارک باستانشناسی سون فورنس تبدیل شود.
هدف اولیه فقط آمادهسازی فضای اطراف ورودی موزه بود، اما با کنار رفتن پوشش گیاهی، سازهای بزرگ و ناشناخته از دل زمین بیرون آمد.
پاکسازی ساده به کشف یک بنای باستانی منجر شد
وینسنت یول، باستانشناسی که نخستین تالایوت سون فورنس را ۵۰ سال پیش کشف کرده بود، میگوید هدف گروه در ابتدا فقط پاکسازی بخش کوچکی از محوطه میراثی نزدیک ورودی موزه بود.
اما زمانی که نیروهای ایبانت با نظارت باستانشناسان شروع به پاکسازی کردند، نشانههای یک سازه باستانی بزرگ آشکار شد. بررسیهای اولیه نشان داد که این بنا با تالایوتهای شناختهشده محوطه ارتباط دارد و به همین دلیل، شمار تالایوتهای شناختهشده سون فورنس به چهار مورد رسید. تا پیش از این کشف، باستانشناسان سه تالایوت را در این محوطه کاوش کرده بودند.
تالایوت چهارم چه تفاوتی با نمونههای قبلی دارد؟
مهمترین ویژگی بنای تازه کشفشده، موقعیت آن در محوطه است. سه تالایوت قبلی در بخشهایی از سکونتگاه قرار دارند که فاصله کمتری با یکدیگر دارند، اما تالایوت جدید در نقطهای مرتفع و بسیار قابلمشاهده قرار گرفته است.
در حال حاضر فقط بخشی از سازه قابل مشاهده است. باستانشناسان دو بخش بالایی ستون مرکزی، قسمتی از دیواره پیرامونی و چند سنگ بزرگ فروریخته را شناسایی کردهاند.
همین بقایای اولیه نشان میدهد که بنا احتمالا ابعادی قابلمقایسه با تالایوتهای دیگر سون فورنس داشته است.
وجود ستون مرکزی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا احتمال میرود لایههای باستانشناسی دستنخوردهای در زیر سازه باقی مانده باشد. این لایهها میتوانند شامل اشیای باستانی، رسوبات و شواهد دیگری باشند که به پژوهشگران کمک کنند تاریخ ساخت بنا، شیوه استفاده از آن و جایگاهش در زندگی ساکنان سون فورنس را مشخص کنند.
حفاری تازه قرار است راز بنا را آشکار کند
یک گروه ششنفره از متخصصان دانشگاه خودگردان بارسلونا با کمک تعدادی داوطلب، یک فصل کاوش سههفتهای را در سون فورنس آغاز خواهد کرد.
یکی از مهمترین پرسشهای باستانشناسان به قدمت تالایوت تازه کشفشده مربوط میشود. آنها میخواهند بدانند آیا این بنا همزمان با سه تالایوت دیگر ساخته شده یا دوره متفاوتی از تاریخ سکونتگاه را نمایندگی میکند.
شکل واقعی سازه نیز هنوز مشخص نیست. کاوشهای جدید میتواند نشان دهد که بنا دایرهای بوده یا ساختاری چهارگوش داشته است. پژوهشگران همچنین امیدوارند شواهدی درباره کاربرد اصلی آن پیدا کنند.
وینسنت یول میگوید این سازه در نگاه نخست شباهت کاملی به یک تالایوت معمولی ندارد و از نظر موقعیت و شکل، در میان بناهای محوطه حالتی متفاوت دارد. قرار گرفتن آن در نقطهای مرتفع نیز این پرسش را مطرح کرده که چرا ساکنان باستانی چنین بنای بزرگی را در این بخش ساختهاند.
تالایوتها فقط یک کاربرد نداشتند
اهمیت کشف جدید زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم سه تالایوت قبلی سون فورنس کارکرد یکسانی نداشتند.
باستانشناسان در تالایوت شماره یک که سال ۱۹۷۵ کشف شد، شواهدی از فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی پیدا کردند. بررسیها نشان میدهد که ساکنان در این بنا مواد غذایی را میان مردم سکونتگاه توزیع میکردند. این شواهد میتواند نشانهای از همکاری و سازماندهی اجتماعی در جامعه تالایوتیک اولیه باشد.
تالایوت شماره دو که پژوهشگران در سال ۱۹۸۱ کاوش کردند، شرایط متفاوتی داشت. دسترسی محدود به بخشهایی از بنا و دیگر شواهد باستانشناختی احتمال میدهد که این سازه کاربرد آیینی یا مذهبی داشته باشد.
تالایوت شماره سه نیز همزمان با دو بنای نخست وجود داشته، اما جوامع دورههای بعدی تغییرات گستردهای در آن ایجاد کردهاند. ساکنان دوره پساتالایوتیک یا پونیک-بالئاری از این بنا دوباره استفاده کردند و همین تغییرات، تشخیص کاربرد اصلی آن را برای باستانشناسان دشوار کرده است.
اکنون تالایوت چهارم میتواند قطعه دیگری از این پازل را در اختیار پژوهشگران قرار دهد و نشان دهد که بناهای یادمانی این سکونتگاه تا چه اندازه کاربردهای متفاوتی داشتهاند.
موقعیت تالایوت جدید یک سرنخ مهم است
موقعیت غیرمعمول سازه تازه کشفشده ممکن است سرنخهایی فراتر از خود سون فورنس در اختیار باستانشناسان قرار دهد.
این بنا در نزدیکی دو محوطه باستانی دیگر به نامهای کامپانار دلس مورس و سابور قرار دارد. پژوهشگران موقعیت این سه محوطه را مانند یک مثلث جغرافیایی در نظر گرفتهاند و همین موضوع پرسشهایی درباره احتمال ارتباط میان آنها ایجاد کرده است.
اگر کاوشهای آینده شواهدی از ارتباط میان این سکونتگاهها پیدا کند، پژوهشگران میتوانند تصویر دقیقتری از نحوه سازماندهی جوامع پیشاتاریخی مایورکا و ارتباط آنها با یکدیگر به دست آورند.
وینسنت یول همچنین خواستار توجه بیشتر به آینده محوطه خصوصی سابور شده است. تالایوتهای این محوطه در فهرست میراث فرهنگی حفاظتشده قرار دارند، اما مالکیت خصوصی زمین میتواند دسترسی و حفاظت بلندمدت از آن را دشوار کند. به همین دلیل، او پیشنهاد کرده مقامهای محلی امکان خرید زمین یا انتقال مالکیت آن را بررسی کنند.
نیم قرن بعد، سون فورنس دوباره غافلگیر میشود
سون فورنس یکی از مهمترین محوطههای مربوط به فرهنگ تالایوتیک در مایورکا محسوب میشود و کشف تازه نشان میدهد که هنوز بخشهایی از تاریخ آن زیر پوشش گیاهی و خاک پنهان مانده است.
باستانشناسان حالا باید به پرسشهایی درباره قدمت، شکل، کاربری و ارتباط این بنای تازه کشفشده با دیگر سازههای محوطه پاسخ دهند. آزمایشهای آزمایشگاهی روی موادی که در جریان کاوش به دست میآیند نیز میتواند اطلاعات بیشتری درباره دوره ساخت و زندگی ساکنان باستانی در اختیار آنها قرار دهد.
در نهایت، پژوهشگران قصد دارند پس از مطالعه و حفاظت از بنا، آن را در کنار سه تالایوت دیگر برای بازدید عمومی آماده کنند.
پنجاه سال پس از کشف نخستین تالایوت سون فورنس، این بار یک عملیات ساده برای پاکسازی پوشش گیاهی، بنایی را از زیر زمین بیرون کشیده که ممکن است برداشت باستانشناسان از این سکونتگاه پیشاتاریخی را تغییر دهد. آنچه امروز تنها بخشی از چند سنگ و یک ستون مرکزی به نظر میرسد، شاید سرنخ مهمی برای شناخت جامعهای باشد که هزاران سال پیش در مایورکا زندگی میکرد.