بهنقل از هریتیج دیلی؛ پژوهشگران در جنوب غرب ایرلند مجموعهای از نقاشیها و حکاکیهای غاری را شناسایی کردهاند که شاید یکی از مهمترین کشفیات باستانشناسی سالهای اخیر باشد. این آثار که دستکم ۱۵ هزار سال قدمت دارند، احتمال دارد تاریخ ورود انسان به ایرلند را حدود پنج هزار سال عقبتر ببرند و روایت تازهای از مهاجرت انسانها در پایان عصر یخبندان ارائه کنند.
تیم بینالمللی پروژه «پل گمشده» پس از بررسی هشت غار، نقشهایی از ماموت، گوزن، خطوط حکاکیشده، نقاشیهای اخرایی و زغالی و حتی رد انگشت انسان روی رس نرم غارها را ثبت کرد. پژوهشگران باور دارند این یافتهها با دورهای ارتباط دارند که سطح آب دریا بسیار پایینتر از امروز بود و میان ولز و ایرلند پلی زمینی وجود داشت.
کشفی که تاریخ ایرلند را تغییر میدهد
تا پیش از این، قدیمیترین شواهد قطعی حضور انسان در ایرلند به حدود ۱۰ هزار و ۵۰۰ سال پیش تعلق داشت. کشف تازه این بازه زمانی را دستکم تا ۱۵ هزار سال پیش عقب میبرد و نشان میدهد گروههای شکارچی-گردآورنده شاید هزاران سال زودتر از آنچه تصور میشد، به این جزیره رسیده باشند.
پژوهشگران سالها احتمال میدادند نبود شواهد قدیمیتر به معنای نبود انسان نباشد و مشکل اصلی به محل جستوجو مربوط شود. همین فرضیه آنها را به بررسی غارهایی کشاند که پیشتر کمتر کسی به آنها توجه کرده بود.
پلی زمینی که زیر دریای ایرلند ناپدید شد
حدود ۱۵ هزار سال پیش، عصر یخبندان هنوز بر شمالغرب اروپا سایه انداخته بود. یخچالهای عظیم بخش بزرگی از آب زمین را در خود نگه میداشتند و سطح دریا دهها متر پایینتر از امروز قرار داشت. در چنین شرایطی، چشمانداز منطقه کاملا متفاوت بود.
پژوهشگران معتقدند میان منطقه پمبروکشایر در جنوب ولز و بخشهایی از جنوبشرق ایرلند، نزدیک راسلر امروزی، نوار وسیعی از خشکی شکل گرفته بود. این مسیر حدود ۷۶ کیلومتر طول داشت و به جای دریای امروزی، از علفزارها، دشتهای باز و پوشش گیاهی مقاوم در برابر سرما تشکیل میشد.
همین محیط میتوانست زیستگاه حیوانات بزرگی مانند اسبهای وحشی، ماموتها، گاومیشهای کوهاندار و گوزنهای شمالی باشد؛ حیواناتی که شکارچیان عصر یخبندان معمولا مسیر مهاجرت آنها را دنبال میکردند.
انسانها شاید مسیر حیوانات را دنبال کردند
زندگی شکارچی-گردآورندهها به حرکت فصلی حیوانات وابسته بود. گروههای انسانی برای پیدا کردن غذا، آب و پناهگاه مدام جابهجا میشدند و همین موضوع احتمال عبور آنها از پل زمینی میان ولز و ایرلند را افزایش میدهد.
جورج نش، باستانشناس دانشگاه لیورپول و هماهنگکننده پروژه «پل گمشده»، معتقد است چنین مسیری برای انسانهای آن دوران فرصتی طبیعی برای گسترش قلمرو شکار به شمار میرفت؛ فرصتی که نادیده گرفتن آن دشوار بود.
هوش مصنوعی غارهای مناسب را پیدا کرد
پژوهشگران این پروژه به جای جستوجوی تصادفی صدها غار، از هوش مصنوعی و مدلسازی رایانهای کمک گرفتند. آنها ابتدا ویژگیهای غارهای باستانی جنوب ولز را ثبت کردند و سپس این اطلاعات را در اختیار الگوریتمی قرار دادند که بتواند مکانهای مشابه را در ایرلند پیدا کند.
الگوریتم در نهایت ۲۸ غار امیدبخش را در جنوب غرب ایرلند شناسایی کرد. تیم پژوهشی پس از بررسی میدانی این مکانها، در هشت غار آثار هنری پیشاتاریخی پیدا کرد.
پژوهشگران محل دقیق این غارها را منتشر نکردهاند، زیرا نگران آسیبهای ناشی از حضور گردشگران، حفاری غیرقانونی و تخریب آثار هستند.
داخل غارها چه پیدا شد؟
کشف تازه تنها به چند خط ساده روی دیوار محدود نمیشود. پژوهشگران مجموعهای متنوع از آثار هنری را ثبت کردهاند که هرکدام بخشی از زندگی انسانهای آن دوره را نشان میدهند.
بعضی نقشها را هنرمندان باستانی مستقیما روی دیوارههای آهکی حک کردهاند. برخی دیگر با استفاده از خاک سرخ طبیعی یا زغال چوب شکل گرفتهاند. در بخشهایی از غار نیز انسانها انگشتان خود را روی گل نرم کشیدهاند و خطوطی ایجاد کردهاند که امروز باستانشناسان آنها را «فلوتینگ» مینامند.
این رد انگشتها شاید در زمان ایجادشان جنبه هنری نداشته باشند، اما امروز یکی از ملموسترین شواهد حضور انسان در دل این غارها محسوب میشوند.
ماموت و گوزن روی دیوارهای سنگی
در میان نقشهای کشفشده، دو تصویر توجه ویژه پژوهشگران را جلب کرده است؛ یکی بخشی از بدن یک گوزن را نشان میدهد و دیگری تصویری را تداعی میکند که شباهت زیادی به ماموت دارد.
اگر تاریخگذاری این آثار تأیید شود، آنها در کنار معدود نمونههای هنر غاری شمال غرب اروپا قرار میگیرند و اطلاعات ارزشمندی درباره شیوه بیان نمادین انسانهای پایان عصر یخبندان ارائه خواهند کرد.
ولز؛ سرنخی برای حل معما
دلیل دیگری که پژوهشگران بر ارتباط ولز و ایرلند تأکید میکنند، سابقه بسیار طولانی سکونت انسان در جنوب ولز است. شواهد نشان میدهد انسانهای مدرن حدود ۳۵ تا ۴۰ هزار سال پیش در این منطقه زندگی میکردند.
غارهای شبهجزیره گوئر در ولز از مهمترین محوطههای پیشاتاریخی بریتانیا به شمار میروند. این غارها علاوه بر آثار سکونت انسان، نمونههایی از نقشهای ابتدایی و هنر غاری را نیز حفظ کردهاند.
پژوهشگران احتمال میدهند سنت هنری مشاهدهشده در غارهای ایرلند ادامه همان روندی باشد که ابتدا در ولز شکل گرفت و بعدها همراه گروههای انسانی به غرب گسترش یافت.
چرا غارها اهمیت داشتند؟
عصر یخبندان شرایط سختی برای زندگی ایجاد میکرد. دمای هوای بیرون گاهی به شدت کاهش مییافت، اما فضای داخلی غارها دمای پایدارتری داشت و انسانها میتوانستند با روشن کردن آتش نزدیک ورودی و استفاده از پوست حیوانات، محیطی قابل تحمل برای زندگی فراهم کنند.
همین ویژگی باعث شد غارهای مناسب ارزش زیادی پیدا کنند. با افزایش جمعیت و گسترش شبکههای خانوادگی، رقابت برای دسترسی به پناهگاهها بیشتر شد و گروههای انسانی به جستوجوی سرزمینهای تازه روی آوردند.
این فقط آغاز ماجراست
پژوهشگران باور دارند هشت غار کشفشده تنها بخش کوچکی از یک داستان بزرگتر هستند. اگر انسانها واقعا از ولز وارد ایرلند شده باشند، باید در مسیر حرکتشان نیز آثار دیگری وجود داشته باشد.
آنها اکنون شهرستانهایی مانند وکسفورد، واترفورد و کورک را از مهمترین مناطق برای کاوشهای آینده میدانند و انتظار دارند محوطههای قدیمیتری نیز در این مناطق پیدا شوند.
اگر بررسیهای بعدی و تاریخگذاری دقیق، قدمت ۱۵ هزار ساله این آثار را تأیید کند، این کشف فقط تاریخ سکونت انسان در ایرلند را چند هزار سال عقب نمیبرد؛ بلکه فصل تازهای از مهاجرت انسان در پایان عصر یخبندان را آشکار میکند؛ دورانی که مردم با دنبال کردن گلههای حیوانات از سرزمینی عبور کردند که بعدها زیر آبهای دریای ایرلند ناپدید شد.