بهنقل از هریتیج دیلی، باستانشناسان در شرق صربستان یکی از سالمترین حمامهای خصوصی دوران امپراتوری روم را در داخل برج گوشهای یک کاخ مستحکم کشف کردهاند؛ بنایی که نهتنها فناوری پیشرفته گرمایش روم باستان را به نمایش میگذارد، بلکه نمونه مشابهی از آن تاکنون در امپراتوری روم شناخته نشده است.
این کشف در محوطه باستانی ورلو–شارکامن انجام شده است؛ مجموعهای متعلق به اوایل قرن چهارم میلادی که پژوهشگران آن را به امپراتور ماکسیمینوس دایا نسبت میدهند. این محوطه ۳۰ سال پیش نیز با کشف آرامگاه سلطنتی و گنجینهای از جواهرات طلای امپراتوری، توجه باستانشناسان جهان را به خود جلب کرده بود.
حمامی گنبددار در دل یک برج سنگی
حمام تازه کشفشده که در معماری روم باستان «بالنئوم» نامیده میشود، در پایینترین طبقه برج جنوبغربی کاخ قرار دارد. این فضا با نقشهای دایرهای ساخته شده و سقف آن گنبدی بوده که ۶ روزنه نور در آن تعبیه شده بود؛ طراحی پیچیدهای که نشاندهنده مهارت بالای معماران و مهندسان رومی است.
کاوشها تاکنون سه حوض یا وان حمام، یک اتاق بخار و بخشهای فنی مرتبط با سیستم گرمایش را آشکار کردهاند. همین ترکیب باعث شده پژوهشگران بتوانند تصویر نسبتا کاملی از نحوه عملکرد این حمام خصوصی به دست آورند.
سیستم گرمایشی که پس از ۱۷۰۰ سال سالم مانده است
مهمترین بخش این کشف، بقای تقریبا کامل سامانه گرمایش زیرزمینی یا هایپوکوست است؛ فناوری مشهور رومی که هوای داغ را از زیر کف ساختمان عبور میداد و اتاقها را گرم میکرد.
در این مجموعه، ستونکهای مدور آجری که کف مرتفع حمام روی آنها قرار میگرفت هنوز پابرجاست و امکان مطالعه دقیق یکی از پیشرفتهترین سیستمهای گرمایشی جهان باستان را فراهم کرده است.
باستانشناسان همچنین محل کوره اصلی یا «پرافورنیوم» را شناسایی کردهاند؛ بخشی که گرمای لازم برای کل حمام را تأمین میکرد. جایگاه دیگ مسی آب گرم نیز حفظ شده، هرچند خود دیگ احتمالا قرنها پیش برای استفاده مجدد از فلز آن برداشته شده است. نمونههای سالم چنین دیگهایی در امپراتوری روم بسیار کمیاباند و یکی از مشهورترین نمونههای آن در پمپئی پیدا شده است.
طراحی هوشمندانه برای خدمتکاران و اشراف
یکی از ویژگیهای جالب این حمام، تفکیک مسیر رفتوآمد کارکنان از ساکنان کاخ است. خدمتکارانی که مسئول روشن نگه داشتن کوره و نگهداری سیستم گرمایش بودند، از ورودی مجزایی در سمت غرب وارد بخش فنی میشدند؛ در حالی که بخشهای مخصوص استحمام و استراحت کاملا جدا از فضای خدماتی طراحی شده بود.
این چیدمان نشان میدهد حمام صرفا فضایی برای شستوشو نبوده، بلکه بخشی از سبک زندگی مجلل نخبگان امپراتوری محسوب میشده است.
کشفی که پرسشهای تازهای ایجاد کرده است
با وجود سالم ماندن بخش بزرگی از سازه، هنوز همه رازهای این حمام روشن نشده است. پژوهشگران میخواهند بدانند ساکنان کاخ چگونه از بخش اصلی اقامتگاه وارد حمام میشدند، اختلاف ارتفاع میان راهرو و فضای داخلی چگونه حل شده بود و برخی از اتاقهای کاوششده چه کاربردی داشتهاند.
ادامه حفاریها احتمالا جزئیات بیشتری از ارتباط این برج با سایر بخشهای کاخ و شیوه استفاده از مجموعه را آشکار خواهد کرد.
شارکامن؛ یکی از مهمترین محوطههای روم متأخر
ورلو–شارکامن از مهمترین محوطههای باستانی دوره روم متاخر در صربستان به شمار میرود. این مجموعه در دوران حکومت ماکسیمینوس دایا، یکی از فرمانروایان عصر تتراشی، ساخته شده و سالها است موضوع پژوهشهای گسترده باستانشناسی است.
کاوشهای جدید به سرپرستی دکتر ماریا یوویچ از مؤسسه باستانشناسی صربستان و با همکاری موزه کرایینا انجام میشود. اکنون، سه دهه پس از کشف گنجینه طلای امپراتوری، این حمام منحصربهفرد بار دیگر نشان داده که شارکامن هنوز رازهای مهمی از معماری، فناوری و زندگی اشرافی امپراتوری روم را در دل خود پنهان کرده است.