بهنقل از لایو ساینس، چین برای نخستینبار ظرفیت نصبشده نیروگاههای خورشیدی خود را به سطحی رسانده که از ظرفیت نیروگاههای زغالسنگ بیشتر است. این اتفاق نقطه عطفی مهم در مسیر توسعه انرژیهای تجدیدپذیر به شمار میرود؛ بهویژه در کشوری که همچنان بزرگترین تولیدکننده سالانه گازهای گلخانهای در جهان محسوب میشود.
بر اساس آمار اداره انرژی چین، ظرفیت نصبشده انرژی خورشیدی این کشور در پایان ژوئیه به حدود ۱٬۲۸۸ گیگاوات رسید؛ در حالی که ظرفیت نیروگاههای زغالسنگ حدود ۱٬۲۸۵ گیگاوات بود. به این ترتیب، خورشیدی برای نخستینبار از زغالسنگ جلو زد؛ هرچند این ارقام بهتنهایی نشان نمیدهند کدام منبع برق بیشتری تولید میکند.
ظرفیت بیشتر لزوما به معنی تولید برق بیشتر نیست
یکی از نکات مهم درباره این رکورد، تفاوت میان ظرفیت نصبشده و میزان واقعی تولید برق است. نیروگاه خورشیدی فقط زمانی میتواند برق تولید کند که نور خورشید در دسترس باشد، در حالی که نیروگاههای زغالسنگ امکان فعالیت در ساعات بسیار بیشتری از شبانهروز را دارند.
متیو دیویس، استاد مهندسی شیمی در دانشگاه سوانزی و دارنده کرسی یونسکو در فناوریهای انرژی پایدار، میگوید عبور ظرفیت خورشیدی چین از مرز ۱٬۲۸۸ گیگاوات یک نقطه عطف مهم محسوب میشود، اما نباید آن را به معنای جایگزین شدن زغالسنگ با انرژی خورشیدی دانست.
در واقع، زغالسنگ همچنان سهم بسیار مهمی در تامین برق چین دارد. بنابراین آنچه در آمار جدید دیده میشود، بیشتر نشانه تغییر ساختار سیستم انرژی چین است تا پایان عصر زغالسنگ.
تولید برق خورشیدی چین هم در حال افزایش است
با وجود این محدودیت، تولید برق خورشیدی چین نیز با سرعت زیادی رشد میکند. در فاصله ژانویه تا ژوئیه امسال، تولید برق خورشیدی این کشور نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۵ حدود ۱۵٫۵ درصد افزایش یافت و به ۸۰۲٫۴ تراواتساعت رسید.
این میزان تقریبا معادل ۱۳ درصد از کل مصرف برق چین در این دوره بوده است. بنابراین انرژی خورشیدی اکنون بخش قابلتوجهی از سیستم برق این کشور را تشکیل میدهد، اما همچنان فاصله زیادی با زغالسنگ از نظر تولید واقعی برق دارد.
به گفته دیویس، اهمیت اصلی رکورد جدید در این است که میتوان آن را یک تغییر ساختاری در سیستم انرژی چین دانست. پرسش مهم از اینجا به بعد این خواهد بود که آیا انرژیهای تجدیدپذیر میتوانند آنقدر سریع توسعه پیدا کنند که علاوه بر پاسخگویی به افزایش تقاضای برق، میزان استفاده از زغالسنگ را نیز بهصورت مطلق کاهش دهند. اگر چنین اتفاقی رخ دهد، تاثیر آن فقط به چین محدود نخواهد بود.
چرا رکورد چین برای جهان اهمیت دارد؟
چین بزرگترین تولیدکننده سالانه گازهای گلخانهای در جهان است و حدود ۳۰ درصد از انتشار جهانی گازهای عامل گرمایش زمین را به خود اختصاص میدهد. از همین رو، هرگونه تغییر جدی در ترکیب منابع انرژی این کشور میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای چین داشته باشد.
زغالسنگ یکی از منابع اصلی انتشار گازهای گلخانهای در چین محسوب میشود. بنابراین اگر رشد سریع انرژی خورشیدی و سایر منابع تجدیدپذیر در نهایت به کاهش واقعی تولید برق از زغالسنگ منجر شود، انتشار دیاکسیدکربن نیز میتواند کاهش پیدا کند.
با این حال، برای رسیدن به چنین نقطهای صرفا ساخت مزارع خورشیدی بیشتر کافی نیست. شبکه برق چین نیز باید بتواند حجم عظیم انرژی تولیدشده از منابع تجدیدپذیر را جذب و توزیع کند.
شبکه برق، ذخیرهسازی و انتقال چالش بعدی هستند
افزایش ظرفیت خورشیدی به معنای آن نیست که تمام برق تولیدشده بلافاصله قابل استفاده خواهد بود. تولید انرژی خورشیدی در طول روز و با توجه به شرایط جوی تغییر میکند و همین موضوع، مدیریت آن را برای شبکه برق دشوارتر میکند.
به همین دلیل، توسعه خطوط انتقال، سامانههای ذخیرهسازی انرژی و فناوریهایی برای انعطافپذیری مصرف برق باید همزمان با توسعه نیروگاههای خورشیدی پیش برود.
دیویس تاکید میکند که نصب پنلهای خورشیدی تنها بخشی از فرایند گذار انرژی است و زیرساختهای انتقال و ذخیرهسازی نیز باید متناسب با آن توسعه پیدا کنند.
این موضوع برای چین اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا این کشور یکی از بزرگترین و پیچیدهترین شبکههای برق جهان را در اختیار دارد و بخش زیادی از ظرفیت جدید خورشیدی در مناطقی ساخته میشود که لزوما در نزدیکی مراکز اصلی مصرف برق قرار ندارند.
چین میتواند هزینه انرژی خورشیدی را در جهان کاهش دهد
تاثیر رشد انرژی خورشیدی چین تنها به میزان برق تولیدشده در این کشور محدود نمیشود. چین بخش بزرگی از زنجیره تولید پنلهای خورشیدی جهان را در اختیار دارد و ظرفیت عظیم تولید آن میتواند به کاهش هزینه این فناوری در بازارهای جهانی کمک کند.
کاهش قیمت پنلها میتواند استفاده از انرژی خورشیدی را در کشورهای بیشتری امکانپذیر کند؛ بهخصوص در مناطقی که دسترسی پایدار به برق همچنان یک چالش محسوب میشود.
اما این زنجیره تولید نیز بدون پیامد زیستمحیطی نیست. تولید پنلهای خورشیدی از استخراج مواد اولیه و پردازش آنها گرفته تا ساخت، حملونقل و نصب، ردپای کربنی اولیه ایجاد میکند. تولید پلیسیلیکون، یکی از مواد مهم در ساخت پنلهای خورشیدی، نیز به انرژی زیادی نیاز دارد و بخشی از این انرژی همچنان از نیروگاههای زغالسنگ تامین میشود.
با وجود این، پنلهای خورشیدی در طول عمر خود برق تولید میکنند و انتشار ناشی از مرحله تولید در نهایت با تولید برق پاک جبران میشود.
گام بعدی؛ ساخت یک زنجیره انرژی پایدارتر
به اعتقاد کارشناسان، مرحله بعدی گذار انرژی تنها افزایش تعداد پنلهای خورشیدی نیست. نحوه تامین مواد اولیه، محل تولید تجهیزات، طول عمر آنها و امکان استفاده مجدد یا بازیافت نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
گسترش تولید منطقهای تجهیزات انرژی خورشیدی میتواند زنجیره تامین را مقاومتر کند و در عین حال مهارتها و ارزش اقتصادی بیشتری برای کشورهای مختلف ایجاد کند. چنین رویکردی میتواند به گسترش دسترسی به برق در مناطقی که هنوز از شبکههای برق پایدار برخوردار نیستند نیز کمک کند.
عبور ظرفیت خورشیدی چین از زغالسنگ، بنابراین بیش از آنکه خبر پایان زغالسنگ باشد، نشانه ورود سیستم انرژی این کشور به مرحلهای تازه است. چین اکنون ظرفیت عظیمی از انرژی خورشیدی در اختیار دارد؛ اما تاثیر واقعی این تحول بر اقلیم جهان به این بستگی دارد که چه زمانی رشد انرژیهای تجدیدپذیر بتواند استفاده از زغالسنگ را بهطور واقعی کاهش دهد.
در نهایت، موفقیت گذار انرژی فقط با تعداد پنلهای نصبشده سنجیده نمیشود؛ بلکه ساخت سامانهای ضروری است که همزمان پاک، مقرونبهصرفه، پایدار و قابل دسترس باشد.