بهنقل از نشنال جئوگرافیک، گنجینه ویلنا، یکی از مهمترین مجموعههای طلای عصر برنز اروپا، در جریان یک سرقت سریع از موزه شهر ویلنا در جنوب شرق اسپانیا هدف سارقان قرار گرفت؛ اتفاقی که باستانشناسان آن را حملهای به میراث مشترک بشریت توصیف کردهاند.
به گفته مقامهای اسپانیایی، سارقان روز ۲۷ آگوست با حملهای ضربتی بیشتر آثار این مجموعه را ربودند. اکنون کارشناسان نگراناند که اشیای سرقتشده، بهویژه کاسهها و دستبندهای طلایی، برای فروش بهعنوان شمش ذوب شوند و برای همیشه از میان بروند.
گنجینه ویلنا چیست؟
Villena در استان آلیکانته، سال ۱۹۶۳ شاهد یکی از بزرگترین کشفیات باستانشناسی اسپانیا بود. خوزه ماریا سولر، باستانشناس اسپانیایی، هنگام بررسی یک بستر خشک رودخانه، درون ظرفی مدفون در خاک، درخشش طلا را دید؛ کشفی که به یافتن مجموعهای متشکل از ۶۶ شیء ارزشمند انجامید.
این گنجینه شامل کاسههای طلایی، دستبندها، ظروف، قطعات نقره، کهربا و دو شیء آهنی بود و در مجموع بیش از ۹ کیلوگرم وزن داشت. نزدیکی محل کشف به محوطه باستانی Cabezo Redondo، یکی از سکونتگاههای مهم عصر برنز متأخر، نشان میدهد این آثار احتمالا حدود سال ۱۰۰۰ پیش از میلاد، همزمان با پایان حیات آن سکونتگاه، در خاک پنهان شدهاند.
معمای آهنی که از آسمان آمده بود
شاید عجیبترین بخش این گنجینه، دو قطعه آهنی آن باشد؛ همان دو اثری که سارقان هنگام فرار آنها را جا گذاشتند.
سالها این پرسش مطرح بود که چگونه مردمان عصر برنز، قرنها پیش از آغاز عصر آهن، به چنین فلزی دسترسی داشتهاند. برخی پژوهشگران احتمال میدادند آهنگری در این منطقه بسیار زودتر از تصور رایج آغاز شده باشد.
اما پژوهشهای جدید در سال ۲۰۲۳ پاسخ متفاوتی ارائه کرد. بررسیهای علمی نشان داد این دو شیء از آهن شهابسنگی ساخته شدهاند؛ آلیاژی طبیعی از آهن و نیکل که از برخورد شهابسنگها به زمین به دست میآید و تنها راه دسترسی انسانهای پیش از عصر آهن به این فلز محسوب میشد.
همین کشف، جایگاه گنجینه ویلنا را در تاریخ فناوری باستانی تثبیت کرد و نشان داد سازندگان آن نهتنها در زرگری مهارت بالایی داشتهاند، بلکه از مواد بسیار کمیاب نیز استفاده میکردهاند.
چرا این گنجینه از طلایش ارزشمندتر است؟
کارشناسان تأکید میکنند ارزش واقعی گنجینه ویلنا را نمیتوان با قیمت فلزات آن سنجید. ایگناسیو مونترو رویز، پژوهشگر مؤسسه تاریخ شورای ملی پژوهش اسپانیا، هشدار داده است که اگر انگیزه سارقان فقط ارزش اقتصادی طلا باشد، خطر نابودی غیرقابل بازگشت این آثار کاملا واقعی است.
رافائل میکو پرز، استاد پیشاتاریخ دانشگاه خودمختار بارسلونا نیز معتقد است این مجموعه فقط نماد ثروت یک جامعه باستانی نیست، بلکه اطلاعات ارزشمندی درباره فناوری فلزکاری، شبکههای تجاری و ارتباطات میان تمدنهای عصر برنز در اختیار پژوهشگران قرار میدهد.
به باور او، احتمال دارد نخبگان سکونتگاه Cabezo Redondo در بحبوحه یک بحران اجتماعی یا درگیری، این اشیا را بیرون از شهر پنهان کرده باشند تا بعدها آنها را بازگردانند؛ اتفاقی که هرگز رخ نداد و باعث شد گنجینه سه هزار سال در همان محل باقی بماند.
سرقتی که فقط چهار دقیقه طول کشید
گنجینه ویلنا در موزهای با تجهیزات امنیتی پیشرفته نگهداری میشد؛ ساختمانی که سال ۲۰۲۴ افتتاح شده بود. با این حال، سارقان توانستند تنها در چهار دقیقه بیشتر آثار را از موزه خارج کنند.
چند روز پیش از این سرقت، یوروپل در گزارشی هشدار داده بود که حملات هدفمند به موزههای اروپا افزایش یافته و سارقان بیش از گذشته روی اشیای کوچک اما بسیار ارزشمند تمرکز کردهاند؛ آثاری که جابهجایی آنها آسانتر است و در بازار سیاه مشتریان زیادی دارند.
امید به بازگشت گنجینه
برآورد میشود ارزش طلای سرقتشده حدود دو میلیون دلار باشد، اما دولت اسپانیا گنجینه ویلنا را میراث فرهنگی ملی میداند و باستانشناسان تأکید میکنند ارزش تاریخی آن اساسا قابل قیمتگذاری نیست.
اکنون پلیس و کارشناسان میراث فرهنگی در تلاشاند پیش از آنکه آثار سرقتشده ذوب یا وارد بازار غیرقانونی شوند، آنها را پیدا کنند. برای مجموعهای که سه هزار سال از جنگها، فروپاشی تمدنها و گذر زمان جان سالم به در برده است، هر ساعت میتواند سرنوشتساز باشد.