بیستویکمین فصل کاوشهای باستانشناسی در محوطه شهرسوخته سیستان دستاوردهای کمنظیری از جمله گونهای متفاوت از یک بازی فکری ۴۶۰۰ ساله، شانه استخوانی منقوش، گونههای جدید تدفین و بقایای مواد ارگانیک را آشکار کرد.
کاوشهای این فصل از ۲۹ تیر ۱۴۰۵ در سه کارگاه متمرکز شد که شامل یک کارگاه در منطقهی مسکونی و دو کارگاه در محدوده گورستان است. بررسیهای بخش شمالشرقی منطقه مسکونی به شناسایی دو فاز معماری، ابزارهای سنگی، پیکرکهای حیوانی و اجاقهای خانگی انجامید و مشخص ساخت این محدوده علاوهبر فعالیتهای پیشهورانه، فضایی برای زیست روزمرهی ساکنان بوده است.
روحاله شیرازی، سرپرست هیات کاوش شهرسوخته سیستان درباره این فصل کاوش گفت:
کاوش در بخش شمالشرقی منطقه مسکونی به شناسایی دو فاز معماری و مجموعهای از شواهد مرتبط با فعالیتهای روزمره و برخی فعالیتهای پیشهورانه منجر شده است که از جمله مهمترین آنها میتوان به حجم قابل توجهی از بقایای حیوانی، ابزارها، دورریزهای سنگی، پیکرکهای ساده و منقوش حیوانی و اجاقهای موجود در فضاهای معماری اشاره کرد. مجموعه این شواهد نشان میدهد که این بخش از شهرسوخته را نمیتوان یک منطقه کاملاً صنعتی تلقی کرد؛ بلکه به نظر میرسد این محدوده، علاوه بر برخی فعالیتهای پیشهورانه، نقشی مهم و غیرقابلانکار در انجام فعالیتهای روزمره ساکنان شهر داشته است.
گورستان شهرسوخته؛ هر تدفین، روایتی تازه از یک جامعه باستانی
او با اشاره به نتایج بهدستآمده از کاوش در گورستان شهرسوخته اظهار کرد:
یافتههای این بخش از تنوع و اهمیت قابل توجهی برخوردارند و گونههای جدیدی از تدفین، بقایای مواد ارگانیک، سفالهای ساده و منقوش و همچنین سفالهای رنگارنگ، در میان یافتههای این فصل قرار دارند. با این حال، آنچه بیستویکمین فصل کاوشهای باستانشناسی را از نتایج فصلهای پیشین متمایز میکند، مجموعهای از یافتههای کمنظیر و ارزشمند است که هر یک میتواند اطلاعات تازهای درباره ابعاد مختلف زندگی، فرهنگ و مناسبات اجتماعی مردم شهرسوخته در هزاره سوم پیش از میلاد در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
کشف بازی فکری ۴۶۰۰ ساله؛ نشانهای از ابعاد کمترشناختهشده زندگی اجتماعی
شیرازی یکی از مهمترین یافتههای این فصل را کشف گونهای متفاوت از یک بازی فکری مربوط به هزاره سوم پیش از میلاد عنوان کرد و گفت:
این یافته میتواند دریچهای تازه برای شناخت ابعاد کمترشناختهشده زندگی اجتماعی و سرگرمیهای مردمان شهرسوخته در آن دوران باشد. کشف این بازی فکری، در کنار سایر شواهد بهدستآمده از گورستان، نشان میدهد که زندگی در شهرسوخته صرفاً به فعالیتهای معیشتی، تولیدی و تأمین نیازهای اولیه محدود نبوده، بلکه این جامعه باستانی از ابعاد پیچیده و متنوعی از زندگی اجتماعی و فرهنگی نیز برخوردار بوده است.
تخممرغ، پارچه و چرم؛ ردپای مواد ارگانیک پس از هزاران سال
سرپرست هیأت کاوش شهرسوخته یکی دیگر از یافتههای استثنایی این فصل را شواهد بهدستآمده از مواد ارگانیک دانست و اظهار کرد:
شواهدی از موادی مانند تخممرغ، بقایای پارچه و چرم در جریان کاوشها به دست آمده است که از منظر باستانشناسی اهمیت ویژهای دارند. مواد ارگانیک در محوطههای باستانی معمولاً تحت تأثیر شرایط محیطی، فرایندهای طبیعی و گذشت زمان از میان میروند و حفظ آنها فرصتی کمنظیر برای مطالعه مستقیمتر شیوه زندگی، فناوری، اقتصاد و الگوهای مصرف جوامع گذشته فراهم میکند.
شانه استخوانی منقوش؛ یافتهای کمسابقه در شهرسوخته
شیرازی از کشف یک شانه استخوانی با نقش کنده نیز بهعنوان یکی دیگر از یافتههای مهم بیستویکمین فصل کاوش یاد کرد و گفت:
این شانه تاکنون نمونه مشابهی در این منطقه نداشته و نمونههای مشابه آن تنها از برخی محوطههای آسیای مرکزی گزارش شده است. این شانه استخوانی و نقش کندهشده روی آن میتواند از منظر شناخت هنر، فناوری ساخت، شیوههای تزئین، آرایش و همچنین مناسبات فرهنگی و اجتماعی ساکنان شهرسوخته، موضوعی ارزشمند برای مطالعات تخصصی و میانرشتهای آینده باشد.
سرپرست هیات کاوش شهرسوخته با تأکید بر ضرورت استمرار مطالعات باستانشناختی در این محوطه گفت که ادامه کاوشها میتواند بخشهای ناشناخته بیشتری از این تمدن را آشکار کند؛ تمدنی که شواهد آن، فرایند گذار از یک زندگی روستانشینی محدود به شکلگیری یک شهر وسیع، سازمانیافته و پیچیده را در خود جای داده است.