بهنقل از هریتیج دیلی؛ باستانشناسهای مصری در محوطه تل ابو صیفی در شمال شبهجزیره سینا کتیبهای از دوران رامسس دوم کشف کردهاند که شاید یکی از قدیمیترین معماهای جغرافیای مصر باستان را حل کند. این کتیبه به شهری به نام «مسن» اشاره میکند؛ شهری که قرنها است نامش در منابع تاریخی دیده میشود، اما مکان دقیق آن همچنان ناشناخته مانده است.
این کشف در جریان حفاریهای محوطه تل ابو صیفی در منطقه قنطره شرقی استان اسماعیلیه انجام شد؛ جایی که بخشی از مسیر نظامی باستانی «راه هوروس» به شمار میرفت؛ راهی که مصر را به سینا و سرزمین کنعان متصل میکرد.
کتیبهای که نام یک شهر گمشده را زنده کرد
مهمترین یافته این فصل حفاری، سنگسر در بزرگی از ماسهسنگ بود که در دو قطعه شکسته شده و روی سه ضلع آن کتیبههایی حک شده بود. بخشی از نوشتهها لقبها و نام سلطنتی رامسس دوم، یکی از مشهورترین فراعنه دودمان نوزدهم مصر در سده سیزدهم پیش از میلاد را نشان میدهد.
اما آنچه بیش از همه توجه پژوهشگران را جلب کرده، جملهای است که از مرمت تندیس «هوروس، سرور شهر مسن» سخن میگوید. همین اشاره باعث شده است باستانشناسها احتمال دهند تل ابو صیفی همان شهری باشد که قرنها با نام «مسن» در منابع تاریخی شناخته میشد، اما جای آن هرگز به طور قطعی مشخص نشده بود.
با این حال، پژوهشگران هنوز این فرضیه را قطعی نمیدانند و تأکید کردهاند برای اثبات این ارتباط به حفاریها و بررسیهای بیشتری نیاز است.
معبدی که سرنوشتش چند بار عوض شد
کاوشها فقط به کشف این کتیبه محدود نشد. باستانشناسها بقایای معبد بزرگی را نیز شناسایی کردند که شامل دیوارهای خشتی عظیم، ورودیها، اتاقهای داخلی، انبارها، بخشهای خدماتی و نیایشگاه اصلی بود.
شواهد نشان میدهد این مجموعه در دوره بطلمیوسی، میان سده چهارم تا نخست پیش از میلاد، به اوج شکوه خود رسیده بود، اما بعدها سرنوشت کاملا متفاوتی پیدا کرد.
پس از تسلط رومیها بر مصر، بخشهایی از معبد برای ساخت یک اردوگاه نظامی رومی استفاده شد. بعدها نیز دو کوره بزرگ روی بقایای نیایشگاه ساخته شد و آثار سنگ آهک سوخته نشان میدهد این محل در اواخر دوره روم به مرکز تولید آهک تبدیل شده بود؛ سرنوشتی عجیب برای بنایی که زمانی مکانی مقدس به شمار میرفت.
جادههای باستانی و مجسمههای نظامی
در بخش دیگری از حفاری، دو جاده سنگفرش متعلق به دورههای بطلمیوسی و رومی کشف شد که محوطه بیرون استحکامات را به معبد متصل میکردند. این مسیرها اهمیت راهبردی تل ابو صیفی را در طول چندین قرن نشان میدهند.
پژوهشگران همچنین مجموعهای از آثار مرتبط با فعالیتهای نظامی و اداری پیدا کردند؛ از جمله مجسمهای از یک کاتب نظامی متعلق به دودمان بیستوششم مصر، بقایای مجسمهای سلطنتی از سنگ بازالت و قطعاتی از تندیسهای شاهین که به هوروس نسبت داده میشوند.
این یافتهها نشان میدهد تل ابو صیفی پیش از حضور رومیها نیز نقشی مهم در ساختار دفاعی و مذهبی مصر ایفا میکرده است.
چرا این کشف اهمیت دارد؟
تل ابو صیفی در یکی از حساسترین نقاط مرز شرقی مصر قرار دارد؛ جایی که «راه هوروس» هزاران سال مسیر عبور ارتشها، مقامهای حکومتی، بازرگانان و کاروانها بود. به همین دلیل هر کشف تازه در این منطقه میتواند بخشی از نقشه دفاعی و سیاسی مصر باستان را روشنتر کند.
اگر حفاریهای آینده ثابت کنند تل ابو صیفی همان شهر گمشده مسن بوده است، یکی از معماهای دیرینه باستانشناسی مصر حل خواهد شد؛ معمایی که شاید پاسخ آن بیش از سه هزار سال روی سنگی با نام رامسس دوم پنهان مانده بود.