بهنقل از هریتیج دیلی؛ باستانشناسها در شمال غرب روسیه به محوطهای برخوردهاند که بیشتر شبیه یک کارخانه باستانی است تا یک اردوگاه شکار. هزاران ابزار سنگی، قطعات نیمهتمام و تکههای باقیمانده از تراش سنگ نشان میدهد انسانهایی که حدود ۱۰ هزار سال پیش در این منطقه زندگی میکردند، از فناوری ساخت ابزار بسیار پیشرفتهتری نسبت به تصور رایج برخوردار بودهاند.
این محوطه روی تراسی شنی در کنار رود پرتنا در منطقه نووگورود قرار دارد؛ جایی که پس از عقبنشینی یخچال عظیم والدای، گروههای انسانی عصر میانسنگی در آن ساکن شدند و ظاهرا به یکی از مهمترین مراکز تولید ابزار و سلاح تبدیلش کردند.
شمار سنگها تاکنون به ۱۵ هزار رسیده است
پژوهشگران دانشگاه دولتی نووگورود تاکنون تنها حدود یکهشتم مواد کشفشده را بررسی کردهاند، اما تعداد یافتهها همین حالا به مرز ۱۵ هزار قطعه رسیده است.
در میان این آثار، هم ابزارهای کاملا ساختهشده دیده میشود و هم هستههای سنگی، قطعات نیمهکاره، تراشهها و خردهسنگهایی که هنگام ساخت ابزار به جا ماندهاند. همین تنوع به باستانشناسها اجازه میدهد تقریبا تمام مراحل تولید یک ابزار سنگی را، از آمادهسازی سنگ خام تا محصول نهایی، بازسازی کنند.
سنگی که شاید از کیلومترها دورتر آمده باشد
یکی از مهمترین یافتههای فصل جدید حفاری، هستهای باریک و مدادیشکل از سنگ چخماق قهوهای مایل به قرمز است؛ سنگی که پژوهشگران آن را «چخماق شکلاتی» نامیدهاند.
این هسته سطحی پر از شیارهای منظم دارد که هنگام جدا کردن تیغههای بسیار نازک ایجاد شدهاند. به گفته پژوهشگران، صنعتگران عصر میانسنگی با استفاده از ابزاری استخوانی و وارد کردن فشار کنترلشده، این تیغههای فوقالعاده ظریف را از هسته جدا میکردند.
فناوریای که یادآور ابزارهای مدولار امروزی است
این تیغههای کوچک مستقیما استفاده نمیشدند. آنها داخل شیارهای دستههای چوبی یا استخوانی قرار میگرفتند و نیزه، چاقو یا نیزههای ماهیگیری را به ابزارهایی مرکب تبدیل میکردند.
ویژگی جالب این روش آن بود که اگر یکی از تیغهها آسیب میدید، تنها همان قطعه تعویض میشد و نیازی به ساخت دوباره کل ابزار نبود؛ روشی که پژوهشگران آن را شبیه سیستمهای مدولار امروزی میدانند و معتقدند باعث صرفهجویی در مواد ارزشمند میشد.
ساخت هر ابزار از قبل برنامهریزی میشد
به گفته تیم پژوهشی، این روش فقط به مهارت دست وابسته نبود. سازندگان باید از همان ابتدا شکل نهایی ابزار را تصور میکردند و دقیقا میدانستند هر ضربه یا فشار در چه زاویهای وارد شود تا تیغهای با اندازه مناسب به دست آید.
پژوهشگران این فرایند را «تراش کنترلشده» مینامند؛ روشی که نشان میدهد انسانهای عصر میانسنگی از برنامهریزی و دقت فنی بالایی برخوردار بودهاند.
ابزارهایی برای زندگی در جنگلهای تازهمتولدشده
در میان یافتهها، قطعه بزرگی هم دیده میشود که احتمالا قرار بوده به تبر یا تیشه تبدیل شود. تاکنون بیش از ۱۰ ابزار برنده و چندین قطعه نیمهتمام شناسایی شده است.
با گرمتر شدن آبوهوا و جایگزین شدن جنگلهای تایگا با دشتهای یخبندان، چنین ابزارهایی برای بریدن چوب، ساخت قایق، سرپناه و وسایل روزمره اهمیت زیادی پیدا کرده بودند.
یک کارگاه واقعی کنار رودخانه
موقعیت محوطه هم بیدلیل انتخاب نشده بود. این کارگاه روی زمینی خشک و مشرف به رودخانهای پرآب قرار دارد؛ جایی که هم به منابع غذایی دسترسی داشت و هم فضای مناسبی برای سکونت طولانیمدت فراهم میکرد.
اکنون باستانشناسها در حال بررسی تجمعی از سنگها در مرکز محوطه هستند که شاید بقایای اجاقی باستانی یا بخشی از فضای اصلی کارگاه باشد.
اگر این فرضیه تأیید شود، تل بزرگی از سنگهای تراشخورده و ابزارهای نیمهتمام فقط بقایای یک سکونتگاه نخواهد بود؛ بلکه تصویری کمنظیر از جایی را نشان میدهد که انسانهای ۱۰ هزار سال پیش، ابزارهای زندگی خود را با دقتی شگفتانگیز طراحی، تولید و تعمیر میکردند.