مارهای اسرارآمیز، راز یک بحران اقلیمی ۴ هزار ساله را فاش کردند

به‌نقل از هریتیج دیلی؛ باستان‌شناسان در شهر باستانی ویچاما در پرو به دو پیکره اسرارآمیز مار و مجموعه‌ای از نقش‌برجسته‌های کم‌سابقه دست یافته‌اند که می‌تواند نگاه تازه‌ای به واکنش یکی از کهن‌ترین تمدن‌های قاره آمریکا در برابر تغییرات شدید آب‌وهوایی ایجاد کند.

این کشف در جریان نوزدهمین سال پژوهش‌های باستان‌شناسی در محوطه ویچاما انجام شده است؛ شهری متعلق به سنت فرهنگی کارال که بین حدود ۱۸۰۰ تا ۱۵۰۰ پیش از میلاد، در شمال لیما شکوفا بود.

مهم‌ترین یافته‌ها در بخش D محوطه کشف شده‌اند. نخستین اثر، پیکره‌ای حدود ۳۰ سانتی‌متری است که از شاخ یک گوزن جوان تراشیده شده است و پیکری انسان‌نما را با چشم‌ها و دهان بسته، در کنار موجودی مارمانند نشان می‌دهد.

باستان‌شناسان معتقدند این ترکیب می‌تواند نمادی از گذار از مرگ به زندگی دوباره باشد؛ مفهومی که مار در بسیاری از فرهنگ‌های کهن نماینده آن بوده است.

دومین اثر، پیکره‌ای سفالی به طول تنها ۶٫۹ سانتی‌متر است که هنوز رد رنگ‌های قرمز و سیاه روی آن دیده می‌شود. روی بدنه آن نقش برجسته ماری با سری مثلثی دیده می‌شود و شیئی که در کنار آن قرار دارد، احتمالا کاربردی آیینی داشته است.

این دو اثر تنها نمونه‌های کشف‌شده نیستند. پژوهشگران طی سال‌ها کاوش، نقش مارها را هم در ساختمان‌های عمومی و هم در خانه‌های مسکونی ویچاما پیدا کرده‌اند؛ آثاری که برخی از آن‌ها هنگام بازسازی بناها، به‌عنوان نذری یا هدیه آیینی در دل ساختمان دفن شده بودند.

به باور پژوهشگران، مار برای ساکنان ویچاما فقط یک حیوان نبود، بلکه نمادی از آب، باروری، دگرگونی و تداوم زندگی به شمار می‌رفت؛ مفاهیمی که برای جامعه‌ای وابسته به کشاورزی و ماهیگیری، اهمیت حیاتی داشتند.

این کشف در کنار یافته‌های قبلی، تصویر بزرگ‌تری از گذشته ویچاما ترسیم می‌کند. طی ۱۹ سال گذشته، باستان‌شناسان ۳۴ نقش برجسته انسان‌نما و ماهی‌مانند را در ساختمان اصلی شهر شناسایی کرده‌اند؛ مجموعه‌ای که «دیوارنگاره رقص زندگی و مرگ» نام گرفته است.

اثر مشهور دیگری به نام «دیوارنگاره باروری» نیز دو مار را نشان می‌دهد که به سوی پیکره‌ای شبیه دانه‌ای در حال جوانه زدن حرکت می‌کنند.

روث شیدی سولیس، سرپرست منطقه باستان‌شناسی کارال، معتقد است این آثار فقط جنبه تزئینی نداشته‌اند. به گفته او، مردم ویچاما خاطره بحران‌های اقلیمی و پیامدهای آن را در قالب هنر و معماری ثبت کرده‌اند تا نسل‌های بعد آن را فراموش نکنند.

به گفته پژوهشگران، ساکنان ویچاما فقط قربانی دگرگونی‌های محیطی نبودند، بلکه تلاش کردند آنچه را بر سرشان آمده بود، در قالب نمادهای مشترک حفظ کنند. از نگاه آن‌ها، مرگ، کمبود آب، باروری و تولد دوباره، حلقه‌های یک چرخه واحد بودند.

ویچاما بخشی از سنت فرهنگی کارال است؛ تمدنی که از قدیمی‌ترین مراکز شکل‌گیری شهرنشینی در قاره آمریکا به شمار می‌رود. پژوهشگران امیدوارند ادامه کاوش‌ها بتواند نشان دهد این جامعه چگونه تجربه بحران‌های طبیعی را به حافظه جمعی خود تبدیل کرده است؛ پیامی که پس از نزدیک به چهار هزار سال، دوباره خوانده می‌شود.