بهنقل از هریتیج دیلی؛ باستانشناسان در شهر باستانی کیبیرا در جنوب غربی ترکیه یکی از چشمگیرترین کشفیات سالهای اخیر را رقم زدهاند؛ آنها با کنار هم گذاشتن قطعات پراکنده مرمر، مجسمهای ۲٫۱۴ متری از امپراتور هادریان را بازسازی کردهاند؛ اثری که از کاملترین پیکرههای شناختهشده این امپراتور در آناتولی به شمار میرود.
این کشف تنها به هادریان محدود نمیشود. قطعاتی از مجسمه همسرش، امپراتریس سابینا، و چند پیکره رومی دیگر نیز در همان محل پیدا شدهاند؛ مجموعهای که میتواند اطلاعات تازهای درباره جایگاه کیبیرا در دوران امپراتوری روم ارائه دهد.
چهرهای که هویت مجسمه را فاش کرد
کاوشهای کیبیرا از سال ۲۰۰۶ ادامه دارد، اما تمرکز فصلهای اخیر روی دروازه ورودی باشکوه شهر بوده است؛ سازهای سهطاقه با برجهای مدور که یکی از مهمترین ورودیهای شهر محسوب میشد.
به گفته شوکرو اوزودوغرو، سرپرست کاوشها، باستانشناسان ابتدا با انبوهی از سنگهای فرو ریخته روبهرو شدند. میان این آوار، سر مرمری سالمی از هادریان پیدا شد؛ همان کشفی که مسیر تحقیقات را تغییر داد.
پژوهشگران پس از بررسی دریافتند این سر با تنه زرهپوشی که سالهای قبل کشف شده بود، مطابقت دارد. همین تطبیق امکان بازسازی بخش بزرگی از مجسمه را فراهم کرد.
شیری روی زره و عقابی بر سینه امپراتور
مجسمه از مرمر مرغوب معادن افیون-دوگر و ایسجهحصار تراشیده شده است و هادریان را با لباس نظامی نشان میدهد. زره او با نقشبرجستههای ظریفی از شیر و عقاب تزئین شده است؛ نمادهایی که جایگاه و قدرت امپراتور را برجسته میکنند.
باستانشناسان تاریخ ساخت این اثر را حدود سال ۱۳۰ میلادی برآورد کردهاند؛ زمانی که هادریان در اوج قدرت بود و سفرهای متعددی به استانهای شرقی امپراتوری، از جمله آناتولی، انجام میداد.
آیا این مجسمه برای استقبال از هادریان ساخته شده بود؟
یکی از جذابترین فرضیههای پژوهشگران این است که مجسمه شاید برای آمادهسازی سفر احتمالی هادریان به کیبیرا سفارش داده شده باشد.
در دوران روم، شهرها هنگام سفر امپراتور با ساخت مجسمهها و بناهای یادبود، وفاداری و اهمیت خود را به نمایش میگذاشتند. هرچند هنوز هیچ سند مستقیمی حضور هادریان در کیبیرا را تأیید نمیکند، اما زمان ساخت و محل نصب این پیکره چنین احتمالی را تقویت کرده است.
اگر این فرضیه درست باشد، مجسمهها بخشی از نمای باشکوه دروازهای بودهاند که هر مسافری هنگام ورود به شهر از آن عبور میکرد.
همسر امپراتور هم از دل خاک بیرون آمد
کاوشها تنها به مجسمه هادریان ختم نشده است. پژوهشگران موفق شدهاند بخشهای قابلتوجهی از مجسمه سابینا، همسر هادریان، را نیز شناسایی کنند.
علاوه بر آن، یک مجسمه زرهپوش دیگر به ارتفاع حدود ۱٫۸۶ متر، یک تندیس زنانه و یک سر مردانه نیز کشف شدهاند. تاکنون حدود ۲۰ قطعه مجسمه، از جمله دستها، پاها و بخشهای مختلف بدن، از این محوطه به دست آمده است و احتمال دارد فصلهای آینده کاوش، قطعات گمشده بیشتری را آشکار کند.
زلزلهای که همهچیز را فرو ریخت
بررسیهای باستانشناسی نشان میدهد این مجسمهها احتمالا در زلزله بزرگی که سال ۴۱۷ میلادی رخ داد، از بخش بالایی دروازه سقوط کردند.
ارتفاع زیاد محل قرارگیری آنها باعث شد هنگام برخورد با زمین به دهها قطعه تبدیل شوند؛ قطعاتی که نزدیک به ۱۶ قرن زیر آوار باقی ماندند تا امروز دوباره کنار هم قرار بگیرند.
پروژهای که هنوز تمام نشده است
کاوشهای دروازه ورودی کیبیرا از سال ۲۰۲۵ وارد مرحله تازهای شده است و تاکنون حدود ۲۵۰۰ بلوک سنگی از محل جابهجا، مستندسازی و طبقهبندی شدهاند.
باستانشناسان میگویند دستکم یک فصل دیگر برای تکمیل حفاریها لازم است و پس از آن مرحله اصلی مرمت و بازسازی سازه آغاز خواهد شد.
قرار است پس از پایان عملیات حفاظت، هر چهار مجسمه در موزه بوردور به نمایش گذاشته شوند؛ جایی که بازدیدکنندگان میتوانند یکی از کاملترین بازسازیهای یک امپراتور رومی در آناتولی را از نزدیک ببینند.