بهنقل از هریتیج دیلی، باستانشناسان در جریان کاوشهای خود در پارک تاریخی موریسین در ورشو، بقایای ساختمانهایی متعلق به قرن نوزدهم را از زیر خاک بیرون کشیدهاند؛ آثاری که شامل دیوارها، کفهای کاشی و چوبی، یک پلکان سنگی با حفظشدگی چشمگیر و قطعات گچبری تزئینی میشود.
این کشفیات در جریان تازهترین بررسیهای باستانشناسی موزه کاخ پادشاه یان سوم در ویلانوو به دست آمده و اطلاعات تازهای درباره بناهایی در اختیار پژوهشگران قرار داده است که زمانی بخشی از چشمانداز رمانتیک موریسین بودند.
کشف دوباره چشماندازی که از یاد رفته بود
موریسین در اوایل قرن نوزدهم بهعنوان یک پارک وسیع به ابتکار استانیسلاو کوستکا پوتوتسکی، اشرافزاده و سیاستمدار لهستانی، توسعه یافت.
این مجموعه با هدف ایجاد فضایی زیبا برای استراحت و تفریح طراحی شده بود و ساختمانهای متفاوتی در نقاط مختلف آن قرار داشتند تا در کنار طبیعت، منظرهای چشمگیر ایجاد کنند.
یکی از مهمترین بناهای این مجموعه «کاخ شکار» بود که ساخت آن در سال ۱۸۱۱ به پایان رسید. در سالهای بعد نیز بناهای دیگری از جمله اوراکولوم در سال ۱۸۲۵، دروازه نئوگوتیک در سال ۱۸۴۶ و خانه سرایدار و اقامتگاه شکاربان در حدود سال ۱۸۵۰ ساخته شدند.
کاخ شکار به یکی از شاخصترین عناصر معماری موریسین تبدیل شد، اما اطلاعات درباره شکل اولیه آن و تغییراتی که در طول زمان تجربه کرد، همچنان محدود بود. کاوشهای جدید اکنون بخشی از این خلأ را پر کردهاند.
دیوارهای پنهان و کفپوشی متفاوت
در فصل کاوشهای باستانشناسی سال ۲۰۲۶، پژوهشگران تمرکز خود را روی بقایای خانه سرایدار و کاخ شکار گذاشتند. در محل خانه سرایدار، دیوارهایی به ارتفاع حدود نیم متر پیدا شد که به بخشی از ساختمان تعلق داشت؛ بخشی که در سمت غرب برج چهارگوش باقیمانده بنا قرار گرفته بود و تاکنون زیر خاک پنهان مانده بود.
باستانشناسان همچنین بقایای کفپوشی غیرمعمول را پیدا کردند که از نوارهای متناوب کاشیهای سرامیکی و عناصر چوبی تشکیل شده بود. در اطراف ساختمان نیز شواهدی از یک راهرو به دست آمد. دیوارها و سقف این مسیر احتمالا زمانی یک پرگولا را تشکیل میدادند؛ سازهای که پیشتر بیشتر از طریق تصاویر تاریخی شناخته شده بود. سطح این راهرو با آسفالت پوشانده شده بود؛ مادهای که استفاده از آن در نیمه دوم قرن نوزدهم رواج بیشتری پیدا کرد.
ابعاد سازه نیز توجه پژوهشگران را جلب کرده است. پی ساختمان حدود ۱٫۶ متر پایینتر از سطح تاریخی زمین امتداد داشت و نشان میدهد بنا با ساختاری قابل توجه ساخته شده بود.
یک بشقاب چینی هم از دل خاک بیرون آمد
در کنار بقایای معماری، اشیای کوچکتری نیز کشف شدهاند که میتوانند درباره نحوه استفاده از این مجموعه در دورههای مختلف اطلاعات بیشتری ارائه دهند.
یکی از قابل توجهترین یافتهها یک بشقاب چینی با نشان کارخانه Krister Porzellan-Manufaktur یا KPM در والبرزیش بود. این بشقاب متعلق به مجموعهای با نام Prinzess بوده و احتمالا در دهه ۱۹۳۰ تولید شده است.
وجود چنین شیئی نشان میدهد موریسین حتی مدتها پس از شکلگیری اولیه خود همچنان مورد استفاده قرار داشته و زندگی در آن به دورههای متأخرتر نیز ادامه یافته است.
پلکان سنگی کاخ شکار هنوز پابرجا است
کشفهای مهمتری در اطراف بقایای کاخ شکار انجام شد. باستانشناسان در نزدیکی روتوندای بنا، گذرگاهی را پیدا کردند که ایوان را به اتاقی متصل میکرد؛ اتاقی که احتمالا بهعنوان موتورخانه یا محل استقرار تجهیزات گرمایشی استفاده میشده است.
اما مهمترین کشف در بخش شمالی کاخ قرار داشت. حفاریها در این قسمت، کف سنگی یک پلکان را آشکار کرد که تا حد زیادی سالم باقی مانده بود و زمانی برای دسترسی به طبقه بالای کاخ استفاده میشد.
تکههایی از گچبریهای تزئینی نیز از میان آوار به دست آمده است. این قطعات بخشی از تزئینات داخلی کاخ بودند و میتوانند به پژوهشگران در بازسازی تصویری دقیقتر از ظاهر بنا در دوران شکوه آن کمک کنند.
کاوشها همچنین نشان دادهاند بخشهایی که امروزه از خرابههای موریسین روی زمین دیده میشود، تنها قسمت کوچکی از ساختارهای اصلی مجموعه بوده است.
دههها فرسایش، بناهای موریسین را از بین برد
با وجود اهمیت تاریخی موریسین، این مجموعه در دهههای پس از جنگ جهانی دوم توجه حفاظتی چندانی دریافت نکرد؛ در نتیجه، بقایای معماری به تدریج فرسوده شدند و بخشهایی از سازهها نیز در میان خاک و پوشش گیاهی ناپدید شدند.
اکنون برنامه جدید باستانشناسی قرار است به تغییر این وضعیت کمک کند. اطلاعات بهدستآمده از حفاریها برای تهیه برنامهای با هدف تثبیت و حفاظت از بقایای معماری و در صورت امکان، بازگرداندن برخی عناصر تاریخی آنها مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
این کاوشها بخشی از برنامه گستردهتر احیای پارک موریسین هستند. چمنزار تاریخی نزدیک اقامتگاه شکاربان پیشتر بازسازی شده و خود این بنا نیز ایمنسازی شده است. با حمایت مالی وزارت فرهنگ و میراث ملی لهستان، بازسازی اقامتگاه برای سال ۲۰۲۷ برنامهریزی شده است.
قرار است باستانشناسان در سال ۲۰۲۷ نیز به کاخ شکار بازگردند و در یکی از ساختمانهای جانبی که با استفاده از بررسیهای رادار نفوذی زمین شناسایی شده است، کاوش کنند.
کاوش در دل یک زیستبوم حفاظتشده
کاوش باستانشناسی در یک پارک طبیعی حفاظتشده چالشهای خاص خود را دارد. تیم کاوش سال ۲۰۲۶ به سرپرستی رافائو سولچکی فعالیت کرد و دانشجویان باستانشناسی دانشگاه کاردینال استفان ویشینسکی ورشو نیز در آن حضور داشتند.
متخصصان موزه بر روند پروژه نظارت داشتند تا عملیات باستانشناسی بدون آسیب رساندن به محیط طبیعی اطراف انجام شود. معمار منظر، ماچئی ژولنچوک، معاون بخش سرمایهگذاری موزه، هماهنگی فعالیتها در محیط تاریخی و طبیعی مجموعه را بر عهده داشت و مونیکا درابیک، زیستشناس و متخصص محیط زیست، بر اقدامات مربوط به حفاظت از زیستبوم منطقه نظارت کرد.
آینده تازه برای موریسین
موزه کاخ پادشاه یان سوم در ویلانوو در نهایت قصد دارد بقایای معماری موریسین را تثبیت و حفاظت کند و آنها را به بخشی از برنامه فرهنگی دائمی خود تبدیل کند.
کشفهای جدید نشان میدهند که زیر سطح امروزی پارک، بخشهای بسیار بیشتری از چشمانداز تاریخی موریسین باقی مانده است؛ بقایایی که دههها زیر خاک و پوشش گیاهی پنهان بودند.
دیوارها، کفپوشها، پلکان سنگی و قطعات تزئینی تازه کشفشده اکنون امکان بازسازی بخشی از منظرهای را فراهم میکنند که بیش از دو قرن پیش شکل گرفته بود و میتوانند به حفظ آخرین نشانههای آن برای نسلهای آینده کمک کنند.