کوزه‌ای کوچک، گنجی بزرگ؛ بیش از ۲٬۶۰۰ سکه نقره‌ای قرون وسطایی در روسیه پیدا شد

به‌نقل از هریتیج دیلی، باستان‌شناسان در جریان کاوش‌های نجات‌بخشی در مرکز تاریخی کولومنا در روسیه، بیش از ۲٬۶۰۰ سکه نقره‌ای قرون وسطایی کشف کرده‌اند. پژوهشگران این مجموعه را بزرگ‌ترین گنجینه دست‌نخورده سکه‌های روسی متعلق به نیمه نخست قرن پانزدهم می‌دانند.

این گنجینه در جریان کاوش‌های گروه اعزامی منطقه مسکو از مؤسسه باستان‌شناسی آکادمی علوم روسیه پیدا شد. آنا انگواتووا سرپرستی این گروه را بر عهده دارد و میخائیل آفونین نیز مسئولیت مستقیم کاوش در محل کشف را بر عهده داشته است.

سکه‌ها درون یک کوزه سفالی کوچک پیدا شدند که سطح آن با نقاشی انگوب پوشانده شده بود. صاحب این کوزه آن را در یک گودال طبیعی کم‌عمق در بخش مسکونی کولومنا، خارج از محدوده استحکامات اصلی شهر، دفن کرده بود. محل دفن در نزدیکی کرملین کولومنا قرار داشت.

درون کوزه بیش از ۲٬۶۰۰ سکه نقره‌ای موسوم به «دِنگا» قرار داشت؛ یکی از واحدهای اصلی پول در آن دوره. حجم بالای سکه‌ها و حفظ‌شدگی مناسب آن‌ها به پژوهشگران اجازه می‌دهد تصویری کم‌نظیر از پول رایج در کولومنا و مناطق اطراف آن در دهه ۱۴۲۰ میلادی به دست آورند.

بخش عمده این گنجینه از سکه‌هایی تشکیل شده است که در دوران حکومت واسیلی یکم دیمیتریویچ و پسرش واسیلی دوم واسیلیویچ ضرب شده‌اند. واسیلی یکم از سال ۱۳۸۹ تا ۱۴۲۵ حکومت کرد و پس از او واسیلی دوم که به «واسیلی تاریک» شهرت داشت، تا سال ۱۴۶۲ بر مسکو فرمان راند. واسیلی یکم فرزند دیمیتری دونسکوی، یکی از شناخته‌شده‌ترین فرمانروایان روسیه قرون وسطی بود.

پژوهشگران می‌گویند سکه‌های ضرب‌شده به دستور شاهزادگان بزرگ تقریبا به‌طور کامل بر این مجموعه غلبه دارند، در حالی که سکه‌های شاهزادگان محلی تقریبا در آن دیده نمی‌شوند.

این ترکیب احتمالا با جایگاه اقتصادی و سیاسی کولومنا ارتباط دارد. این شهر یکی از مهم‌ترین مراکز دوک‌نشین بزرگ مسکو بود و در قرون چهاردهم و پانزدهم میلادی مستقیما تحت کنترل شاهزادگان بزرگ قرار داشت. پس از مسکو، کولومنا یکی از مهم‌ترین شهرهای این قلمرو محسوب می‌شد.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این کشف، تعداد قابل توجهی سکه نقره‌ای است که در سال‌های پایانی حکومت واسیلی یکم در خود کولومنا ضرب شده بودند. این سکه‌ها طرح یک پرنده در حال پرواز را دارند و نمونه‌های مشابه آن‌ها در گنجینه‌های کشف‌شده در نقاط دیگر بسیار کمیاب هستند.

بررسی‌های اولیه همچنین چند نمونه بسیار نادر را شناسایی کرده است که ظاهرا حتی در مجموعه‌های سکه‌شناسی بزرگ‌ترین موزه‌های روسیه نیز وجود ندارند. پژوهشگران علاوه بر این، نمونه‌هایی از انواع ناشناخته سکه‌های کولومنا را شناسایی کرده‌اند.

تا این مرحله بیش از ۳۵۰ نوع مختلف سکه در این مجموعه شناسایی شده است. اهمیت این تنوع برای سکه‌شناسان فقط به تعداد سکه‌ها محدود نمی‌شود. بسیاری از آن‌ها با جفت قالب‌های متفاوت ضرب شده‌اند و تفاوت‌های جزئی در طرح‌ها می‌تواند مشخص کند هر سکه با کدام قالب تولید شده است.

متخصصان با بررسی ارتباط میان این قالب‌ها می‌توانند ترتیب تولید سکه‌های مختلف در ضرابخانه کولومنا را بازسازی کنند. این روش حتی ممکن است به پژوهشگران کمک کند آخرین نمونه‌های سکه‌های دارای طرح پرنده را شناسایی کنند؛ سکه‌هایی که احتمالا در سال‌های پایانی حکومت واسیلی یکم ضرب شده‌اند.

تعداد سکه‌های موجود در کوزه نشان می‌دهد صاحب آن احتمالا فردی ثروتمند و بانفوذ بوده است. پژوهشگران احتمال می‌دهند این ثروت متعلق به یکی از مقام‌های ارشد در خدمت شاهزاده بزرگ، یک مدیر محلی یا تاجری ثروتمند بوده باشد. با این حال، هویت صاحب گنجینه هنوز مشخص نیست.

سکه‌های متعلق به واسیلی دوم که در نیمه دوم دهه ۱۴۲۰ میلادی ضرب شده‌اند، جدیدترین سکه‌های موجود در این مجموعه هستند و سرنخ مهمی درباره زمان دفن آن ارائه می‌دهند.

بر اساس این شواهد، پژوهشگران معتقدند گنجینه احتمالا در همین دوره، یعنی دهه ۱۴۲۰ میلادی، دفن شده و هرگز دوباره از خاک بیرون نیامده است.

زمان دفن گنجینه با دوره‌ای پرآشوب در تاریخ منطقه همزمان بوده است. بین سال‌های ۱۴۲۵ تا ۱۴۲۷ میلادی، همه‌گیری‌هایی در شهرهای روسیه قرون وسطی شیوع پیدا کرد. به همین دلیل، باستان‌شناسان احتمال داده‌اند صاحب گنجینه ممکن است در یکی از این شیوع‌ها جان خود را از دست داده باشد و دیگر فرصتی برای بازگرداندن ثروتش پیدا نکرده باشد. البته هیچ مدرک مستقیمی برای شناسایی صاحب سکه‌ها یا تأیید علت ناپدید شدن او وجود ندارد.

اهمیت این کشف فقط به ارزش یا تعداد سکه‌ها محدود نمی‌شود. از آنجا که سکه‌ها به‌صورت یک مجموعه واحد دفن شده‌اند و حاصل جمع‌آوری مدرن نیستند، پژوهشگران می‌توانند آن‌ها را به‌عنوان تصویری از وضعیت پول در یک مقطع مشخص بررسی کنند.

تنوع بیش از ۳۵۰ نوع سکه، وجود نمونه‌های کمیاب ضرب‌شده در کولومنا و امکان مطالعه قالب‌های مختلف، این گنجینه را به منبعی ارزشمند برای شناخت اقتصاد و نظام پولی دوک‌نشین بزرگ مسکو در اوایل قرن پانزدهم تبدیل کرده است.

در کنار تمام این اطلاعات، یک پرسش همچنان بی‌پاسخ باقی مانده است؛ چه کسی این ثروت را دفن کرد و چرا هرگز برای برداشتن آن بازنگشت؟